|

تازه‌های انتشارات کویر

قرون وسطا در تصاویر نسخه‌های قدیمی کتابخانه‌ بریتانیا
قرون وسطا را به عصر تاریک اروپا می‌شناسند؛ عصری که بیش از هر چیز با تفتیش عقاید مهر خورده است. چیزی که البته خالی از تعمیم نگاه امروزی به دوران گذشته نیست. معمولا قرون وسطا را از پایان امپراتوری روم در قرن پنجم میلادی تا سقوط قسطنطنیه توسط دولت عثمانی و پایان امپراتوری رم شرقی (یا بیزانس) در ۱۴۵۳ در نظر می‌گیرند. انتشارات کویر به‌تازگی مجموعه کتاب‌هایی را درباره قرون وسطا منتشر کرده که می‌کوشد از خلال تصاویر نسخه‌های قدیمی کتابخانه بریتانیا، تبیین جامعی از قرون وسطا و مولفه‌های آن ارایه کند. مجموعه حاضر می‌تواند برای آشنایی با حال و هوای قرون وسطا و نهادها و افراد تاثیرگذار در آن دوره مفید باشد، به‌ویژه آنکه با بهره‌گیری از تصاویر و نثر و زبانی روان، قابلیت برقراری ارتباط با مخاطب عام را نیز دارد.

سیمای نبردهای قرون وسطا
پس از گذشت قرن‌ها، نبردها و جنگ‌های قرون وسطا همچنان از موضوعات جالب‌توجه آن دوران است. نوآوری‌های تکنیکی آن روزگار و ساختن و اختراع و استفاده از ماشین‌های بزرگ نبرد، مورد توجه بسیاری از علاقه‌مندان به تاریخ آن دوران است. البته بخشی از تاثیرات تصویری را مدیون نقاشی‌های فراوانی هستیم که از دوران باقی مانده‌اند؛ نقاشی‌هایی که جنگ را پدیده‌ای سخت ظالمانه و نفرت‌انگیز نشان می‌دهد. اما تصوری که نزد مردمان این روزگار هست به کلی متفاوت از چیزی است که در سده‌های میانه وجود داشت. جنگ را امروز تقبيح می‌کنند حال آنکه در قرون وسطا، جنگ یکی از مهم‌ترین مولفه‌های توسعه اجتماعات و تمدن‌ها بوده است. بی‌شک صحنه‌های جنگی را چشمان نقاشان همان قرون دیده‌اند و بنابراین این نقاشی‌ها منابع گرانقدری به شمار می‌آیند. اما در عین حال این مساله را نیز باید در نظر داشته باشیم که بسیاری از این آثار نقاشی، هرگز به این منظور به تصویر درنیامده‌اند تا مدرک و مستندی برای آگاهی آیندگان باشد. گرچه یکی از بهترین منابع موجود برای دانستن چگونگی لشکرکشی‌ها و آداب و اعمال جنگ‌های قرون وسطا، همین نقاشی‌ها هستند.

سیمای کلیسای قرون وسطا
در سده‌های میانه اروپا، هیچ عاملی تاثیرگذارتر از کلیسا بر زندگی مردم وجود نداشت. در آن دوران زندگی زمینی به دو دنیای متفاوت تقسیم شده بود: دنیای مذهب و کلیسا و دنیای معیشت روزمره. کلیسا تا آنجا رشد کرده و مسلط شده بود که تاثیری حیرت‌آور و همه‌جانبه بر زندگی اروپایی‌ها گذاشته بود. درواقع در مقام مقایسه می‌توان گفت هیچ سازمان و تشکیلاتی در قرون معاصر نداریم که به پای عظمت تشکیلات کلیسای سده‌های پایانی قرون وسطا برسد. حجم بسیار زیادی از کتاب‌های مصور قرون وسطا، اساسا در اثر نذرهای دینی به‌وجود آمده‌اند و از این بین به کرات می‌توان تصویرهایی را نیز یافت که به کارکرد کلیسا در این سده‌ها مربوط می‌شود. عمر و دوام تصاویر نیز به نسبت خوب است و گاهی مجموعه‌هایی پیدا می‌شوند که در وضعیت بسیار مناسبی حفظ شده‌اند و جزییاتی گمشده و ناشناخته از دنیای کلیسایی به دست می‌دهند که برای آنها در هیچ منبع و مدرک دیگری نمی‌توان پیدا کرد. گاهی تصاویر، تنها حاوی کلیات ماجرا بوده‌اند و گاهی نیز آنچه در تصاویر دیده می‌شود تنها می‌توانسته در کلیساهای منطقه‌ای خاص وجود داشته باشد. با این حال اگر چه دنیای کلیسایی را تماما نمی‌توانستند در صفحه کوچک خویش شرح دهند اما می‌تواند شارحی بر تاریخ آن دوران باشد.

سیمای قدیسان قرون وسطا
در زندگی مذهبی مردمان قرون وسطا، ارادات و شیفتگی نسبت به قدیسان، نمودی بسیار بارز داشت. چنین می‌پنداشتند قدیسان در طبقه‌ای خاص از بهشت سکنی دارند و می‌توانند میان انسان و خداوند میانجیگری کنند. با وسعت و تنوعی که دنیای قدیسان قرون وسطای مسیحیت داشته است، پرداختن به همه آن و در همه ابعاد زندگی آنان و حکایت‌ها و تصاویر آنان در کتابی در این اندازه‌ها مسلما نمی‌گنجد مگر اندکی. نمونه‌هایی که در این کتاب انتخاب شده‌اند تنها بخش کوچکی است آن هم تنها از دنیای لاتین مسیحیت مغرب‌زمین. برخی از این چهره‌ها که مطرح می‌شوند همچون سن سباستین و سن جورج در غرب کاملا شناخته شده‌اند اما شخصیت‌های دیگر نیز در این شمار آورده شده‌اند که چندان معروف نیستند. آنچه انتخاب شده از مجموعه نسخ قرون وسطای غرب موجود در کتابخانه بریتانیاست و به خودی خود واجد ارزش‌های نسخه‌های تاریخی است و نشانگر اهمیتی است که این کتاب‌ها در زندگی مذهبی سده‌های میانه داشته‌اند.

سیمای جادوگران قرون وسطا
در سده‌های میانه، هر آیینی که مطلوب و مقبول کلیسا نبود از نگاه عالمان مسیحی جادوگری خوانده می‌شد و هر اتفاقی که در قالب سازوکارهای علی‌ومعلولی شناخته‌شده نمی‌گنجید نیز از دید فلاسفه جادو نام می‌گرفت. جادوهای متنوعی که در پایان سده‌های میانه در اروپا رایج بود ریشه‌ در سنت‌ها و فرهنگ‌های مختلف داشت. این کتاب نیز با توجه به تصاویر نسخه‌های قدیمی کتابخانه بریتانیا سیمای جادوگران را در قرون وسطا بررسی کرده است.
قرون وسطا در تصاویر نسخه‌های قدیمی کتابخانه‌ بریتانیا
قرون وسطا را به عصر تاریک اروپا می‌شناسند؛ عصری که بیش از هر چیز با تفتیش عقاید مهر خورده است. چیزی که البته خالی از تعمیم نگاه امروزی به دوران گذشته نیست. معمولا قرون وسطا را از پایان امپراتوری روم در قرن پنجم میلادی تا سقوط قسطنطنیه توسط دولت عثمانی و پایان امپراتوری رم شرقی (یا بیزانس) در ۱۴۵۳ در نظر می‌گیرند. انتشارات کویر به‌تازگی مجموعه کتاب‌هایی را درباره قرون وسطا منتشر کرده که می‌کوشد از خلال تصاویر نسخه‌های قدیمی کتابخانه بریتانیا، تبیین جامعی از قرون وسطا و مولفه‌های آن ارایه کند. مجموعه حاضر می‌تواند برای آشنایی با حال و هوای قرون وسطا و نهادها و افراد تاثیرگذار در آن دوره مفید باشد، به‌ویژه آنکه با بهره‌گیری از تصاویر و نثر و زبانی روان، قابلیت برقراری ارتباط با مخاطب عام را نیز دارد.

سیمای نبردهای قرون وسطا
پس از گذشت قرن‌ها، نبردها و جنگ‌های قرون وسطا همچنان از موضوعات جالب‌توجه آن دوران است. نوآوری‌های تکنیکی آن روزگار و ساختن و اختراع و استفاده از ماشین‌های بزرگ نبرد، مورد توجه بسیاری از علاقه‌مندان به تاریخ آن دوران است. البته بخشی از تاثیرات تصویری را مدیون نقاشی‌های فراوانی هستیم که از دوران باقی مانده‌اند؛ نقاشی‌هایی که جنگ را پدیده‌ای سخت ظالمانه و نفرت‌انگیز نشان می‌دهد. اما تصوری که نزد مردمان این روزگار هست به کلی متفاوت از چیزی است که در سده‌های میانه وجود داشت. جنگ را امروز تقبيح می‌کنند حال آنکه در قرون وسطا، جنگ یکی از مهم‌ترین مولفه‌های توسعه اجتماعات و تمدن‌ها بوده است. بی‌شک صحنه‌های جنگی را چشمان نقاشان همان قرون دیده‌اند و بنابراین این نقاشی‌ها منابع گرانقدری به شمار می‌آیند. اما در عین حال این مساله را نیز باید در نظر داشته باشیم که بسیاری از این آثار نقاشی، هرگز به این منظور به تصویر درنیامده‌اند تا مدرک و مستندی برای آگاهی آیندگان باشد. گرچه یکی از بهترین منابع موجود برای دانستن چگونگی لشکرکشی‌ها و آداب و اعمال جنگ‌های قرون وسطا، همین نقاشی‌ها هستند.

سیمای کلیسای قرون وسطا
در سده‌های میانه اروپا، هیچ عاملی تاثیرگذارتر از کلیسا بر زندگی مردم وجود نداشت. در آن دوران زندگی زمینی به دو دنیای متفاوت تقسیم شده بود: دنیای مذهب و کلیسا و دنیای معیشت روزمره. کلیسا تا آنجا رشد کرده و مسلط شده بود که تاثیری حیرت‌آور و همه‌جانبه بر زندگی اروپایی‌ها گذاشته بود. درواقع در مقام مقایسه می‌توان گفت هیچ سازمان و تشکیلاتی در قرون معاصر نداریم که به پای عظمت تشکیلات کلیسای سده‌های پایانی قرون وسطا برسد. حجم بسیار زیادی از کتاب‌های مصور قرون وسطا، اساسا در اثر نذرهای دینی به‌وجود آمده‌اند و از این بین به کرات می‌توان تصویرهایی را نیز یافت که به کارکرد کلیسا در این سده‌ها مربوط می‌شود. عمر و دوام تصاویر نیز به نسبت خوب است و گاهی مجموعه‌هایی پیدا می‌شوند که در وضعیت بسیار مناسبی حفظ شده‌اند و جزییاتی گمشده و ناشناخته از دنیای کلیسایی به دست می‌دهند که برای آنها در هیچ منبع و مدرک دیگری نمی‌توان پیدا کرد. گاهی تصاویر، تنها حاوی کلیات ماجرا بوده‌اند و گاهی نیز آنچه در تصاویر دیده می‌شود تنها می‌توانسته در کلیساهای منطقه‌ای خاص وجود داشته باشد. با این حال اگر چه دنیای کلیسایی را تماما نمی‌توانستند در صفحه کوچک خویش شرح دهند اما می‌تواند شارحی بر تاریخ آن دوران باشد.

سیمای قدیسان قرون وسطا
در زندگی مذهبی مردمان قرون وسطا، ارادات و شیفتگی نسبت به قدیسان، نمودی بسیار بارز داشت. چنین می‌پنداشتند قدیسان در طبقه‌ای خاص از بهشت سکنی دارند و می‌توانند میان انسان و خداوند میانجیگری کنند. با وسعت و تنوعی که دنیای قدیسان قرون وسطای مسیحیت داشته است، پرداختن به همه آن و در همه ابعاد زندگی آنان و حکایت‌ها و تصاویر آنان در کتابی در این اندازه‌ها مسلما نمی‌گنجد مگر اندکی. نمونه‌هایی که در این کتاب انتخاب شده‌اند تنها بخش کوچکی است آن هم تنها از دنیای لاتین مسیحیت مغرب‌زمین. برخی از این چهره‌ها که مطرح می‌شوند همچون سن سباستین و سن جورج در غرب کاملا شناخته شده‌اند اما شخصیت‌های دیگر نیز در این شمار آورده شده‌اند که چندان معروف نیستند. آنچه انتخاب شده از مجموعه نسخ قرون وسطای غرب موجود در کتابخانه بریتانیاست و به خودی خود واجد ارزش‌های نسخه‌های تاریخی است و نشانگر اهمیتی است که این کتاب‌ها در زندگی مذهبی سده‌های میانه داشته‌اند.

سیمای جادوگران قرون وسطا
در سده‌های میانه، هر آیینی که مطلوب و مقبول کلیسا نبود از نگاه عالمان مسیحی جادوگری خوانده می‌شد و هر اتفاقی که در قالب سازوکارهای علی‌ومعلولی شناخته‌شده نمی‌گنجید نیز از دید فلاسفه جادو نام می‌گرفت. جادوهای متنوعی که در پایان سده‌های میانه در اروپا رایج بود ریشه‌ در سنت‌ها و فرهنگ‌های مختلف داشت. این کتاب نیز با توجه به تصاویر نسخه‌های قدیمی کتابخانه بریتانیا سیمای جادوگران را در قرون وسطا بررسی کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.