یک کلانشهرنشین واقعی
تاد گیتلین . ترجمه مهرداد امامی
روی جلد مجموعه مقالات 1999 «برمن» با نام «ماجراجوییهایی در مارکسیسم» که شامل 20سال مقالات او میشود، کاریکاتور «مارکس ریشو» قرار دارد که دستان چاق و کوتاه خود را تکان میدهد، به طوری که یکی به صورت مشت است و دیگری به شکل باز، شبیه نوعی رقص مختلط متشکل از «هورا» و «کازاتزکا». با تغییر چهره کارل مارکس به مارشال برمن (که به اندازه مارکس ریشهای پرپشت و جمجمه برجسته اما نگاهی مهرآمیزتر دارد)، شما با لوگوی مجموعه آثار برمن مواجه میشوید، پیر فرزانهای ریشو از منطقه «آپر وِستساید منهتن» که اغلب در خیابان یافت میشود در حالی که پیراهنی منقوش به تصویر مارکس یا نیچه به تن دارد و میتواند برای شما با اشتیاقی وافر توضیح دهد که چرا در اشتباهید اگر فکر میکنید آن دو شخص قرن نوزدهمی (مارکس و نیچه) زوجی پویا و فعال نبودند.
مارشال بهطور مشخص 20سال مقالات خود را در مورد مارکس با داستانی در رابطه با پدرش شروع کرد؛ پدری که زندگی خود را از طریق مشاغل صنعتی متفاوتی در حیطه پوشاک سپری میکرد و مینوشت و تبلیغات مجله «وُمنز وییر دیلی» را به فروش میرساند؛ امری که به شکست او در راهاندازی مجله انجامید و باعث شد شریکش پولها را بردارد و بگریزد. این داستان منجر به پیشزمینهای برای توحش سرمایهداری آدمکش شد. امر شخصی، امر سیاسی بود. از آنجا بود که مارشال با عجله به سمت مارکس شتافت، اما نه آن مارکسی که پیامبر ارزش اضافی و سلب مالکیت از سلب مالکیتکنندگان بهشمار میرفت، بلکه مارکسی که «بخشی از یک سنت فرهنگی عظیم» بود، «رفیق اساتید مدرنی چون کیتز، دیکنز، جورج الیوت، داستایفسکی، جیمز جویس، فرانتس کافکا، دی. اچ. لاورنس (خوانندگان میتوانند بنا بر علایق شخصیشان جاهای خالی را پر کنند! ) در احساساتش نسبت به رنج انسان مدرن در شرایط بغرنج». این را به مارشال برمن واگذارید که از حیطه پوشاک (که به معنای واقعی کلمه شرایط آن بغرنج بود) به «دستنوشتههای اقتصادی-فلسفی 1844» مارکس (جایی که برمن به درستی «احساسات مارکس را نسبت به فرد» میستاید) بغلتد و در چند صفحه مارکس را برای گردآوری گزارشات بازرس کارخانه بهکار گیرد یا گلویش را به تأسی از عصبانیت هگل صاف کند.
مارشال احتمالا بیش از همه - و به شایستگی - با کتاب ژرفبینش در سال 1982 به خاطر آورده میشود: «هر آنچه سخت و استوار است دود میشود و به هوا میرود: تجربه مدرنیته». این کتاب حقیقتا یک مکاشفه بود، یک فراخوان و گهگاه نثری مسجع همراه با پانویسهای آن. در این کتاب مارشال، مارکس را بهعنوان یک پیامبر در نظر میگیرد- پیامبری که نهچندان تحت رهنمود غضبآلود عهد عتیق که تحت هدایت این ایده بود (که مارکس و دوستش فردریش انگلس در اوج لحظهای انقلابی نوشتند): آنچه صرفا میتواند به دیده آید «پیوندی خواهد بود که در آن تحول آزادانه هر فرد شرط تحول آزادانه همگان است.» این مارکس به زعم مارشال، «یکی از نخستین و بزرگترین مدرنیستها بود.» منظور برمن از مدرنیسم «هر نوع تلاش از جانب مردان و زنان مدرن در جهت تبدیلشدن به سوژه و نیز ابژه مدرنیزاسیون، تحت کنترل درآوردن جهان مدرن و احساس راحتیکردن در آن است.» اما در «تجربه مدرنیته»، بهرغم عنوانی که به زیبایی از «مانیفست کمونیست» برگرفته شده، مارشال هنگامی که امکانهای اکنون را میستاید و در موردشان اظهار نگرانی میکند، چندان حرفی از «آیندهای» خیالین به میان نمیآورد. او مینویسد «مدرنبودن یعنی تجربهکردن حیات شخصی و اجتماعی به شکل توفانی سهمگین... مدرنیستبودن یعنی بهنحوی احساس راحتیکردن در شرایط توفان سهمگین، یعنی از آن خود کردنِ ریتمهای آن، حرکت درون جریانهای آن در پی اَشکال واقعیت زیبایی، آزادی و برابریای که جریان پرحرارت و مخاطرهآمیز آن روا میدارد.»
داستان «تجربه مدرنیته» مربوط به چیزی بیش از نظریه است- به جدی تلقیکردن یورش کل زندگی مدرن ربط دارد. این کتاب به نحوی یک کتاب خودیار برای به پایانبردن تمام کتابهای خودیار بود- کتابی که میگفت شما در دانستن این نکته تنها نیستید که برای قراردادن خودتان در جهان انبوه خودویرانگر متغیر دیوانه نیازمند کمک هستید. مارشال با فاوست گوته میآغازد و بر بخش دوم که معمولا نادیده گرفته میشود، تاکید میکند، جایی که فاوست، قهرمان-شرور کاملا تبدیل به یک بسازبفروش بیرحم میشود، یعنی شخصیتبخشی به «تراژدی توسعه» و پیشبینی استالین، لوکوربوزیه و نابودگر خاستگاههای شهری؛ رابرت موزز که گزند بزرگراه کراس برانکسِ او، محله قدیمی خانواده برمن را در منطقه برانکس جنوبی تکهتکه کرد. به زعم من و بسیاری دیگر، این توانایی برمن بود که با عبور از سطوح متفاوت، کتاب را تبدیل به کتابی دگرگونکننده کرد. مارشال دیواری هشتمایلی را تصور میکرد که در آیندهای درخشان بر دیوارهای کراس برانکس نقاشی خواهد شد. او حتی در جهان مسمومی که وجود داشت، همواره این را میدانست که داستانی کهنه و تکراری در مورد «مصاف بر سر عشق و سرفرازی» گفته میشود، حتی در فصول پایانی «تجربه مدرنیته»، وی پیروزمندانه با قدردانی از جین جیکوبز، اسپلدینگگری و هنرمندان دیوارنگار بدون شماره یا اغلب فاقد شهرت، قدم به زمان حال میگذارد. برمن بعدها از سیندی لاپر، کویین لطیفه و بیستی بویز در معبد شخصی خود استقبال کرد. او میدان تایمز را مکانی نامید که در آن «کوبیسم رئالیسم است.» مارشال از «حق به شهر» و «حق عضوبودن در نمایش شهر» تمجید میکرد. او یک گروه جاز یکنفره بود. مارشال همیشه میگفت «چشمهایتان را از آسمانخراشها (چه فلزی و چه نظری) برگیرید» و به خیابان بنگرید که نهتنها مکان صِرف آمدوشد نیست، بلکه جایی است که شهر، آن ابداع والامقام انسانی، حیات دارد. به مدت چندین سال، ما با یکدیگر در مورد زندگی، عشق، دهه شصتیها، پساشصتیهای بیپایان، دگراندیشی و اشتباهات پستمدرنیسم بحث میکردیم، اما اغلب اوقات نخستین چیزی که مارشال میخواست در موردش صحبت کند، راننده تاکسی بختبرگشته (یا سرخورده از سرمایهداری) بود که بهتازگی ملاقاتش کرده بود، راننده برای هدفی ارزشمند سریعا به مقداری پول نیاز داشت، مارشال هم بسان پدرش نمیپذیرفت که ممکن است گول بخورد، همانطور که پدرش خورد. نخستین کتاب برمن، «سیاست اصالت: فردگرایی رادیکال و ظهور جامعه مدرن» بود که در آن خیابانها و اندیشههای اروپای قرن هجدهمی فرانسویزبان، محفظههای رشد «فستیوالهای دموکراسی» بودند، درست همانطور که مونتسکیو و روسو تصور میکردند و انتظار داشتند. او در پایان کتابش به عبارتی از تروتسکی اشاره کرد: «هر که هستید یا میخواهید باشید، ممکن است علاقهای به سیاست نداشته باشید اما سیاست به شما علاقه دارد.»
گاهی اوقات «اصالت» برمن ممکن است بیپرده، احساساتی یا حتی در معدود مواردی، بیگذشت باشد. مارشال میتواند با پدربزرگها یا نیاکان آنها مهربانتر از پدر و مادرها برخورد کند. در 1975، مارشال در صفحه اول «نامتوازنِ» «نقد کتاب نیویورک تایمز»، اریک اریکسون را متهم به عمل سوءنیتمندانه کرد، به طوری که اریکسون داشت با پوشاندن هویت یهودیاش در یک کمد پنهان میشد. مارشال نسبت به احساسات سایر افراد و به همان اندازه نسبت به خودپسندی سختگیر بود: زمانی که سوزان سونتاگ به او گفت که زندگی بهتری میداشت اگر در اروپای قرون وسطی به دنیا میآمد، یعنی جایی که روشنفکران میتوانستند احترام مناسبتری کسب کنند، مارشال به یادش انداخت که در آن صورت اوضاع برای خانمها بد میشد.
گاهی اوقات به او برچسب «اومانیسم مارکسیستی» میزدند، اما مارشال چندان دلبسته برچسبها نبود و ترسی نداشت مارکس، نیچه و فروید را ناهماهنگ با یکدیگر بهکار گیرد. او خواهان «ترکیب فرهنگ دهه پنجاهیها با شصتیها بود: حسی از پیچیدگی، کنایه و تناقض، متشکل از میل به پیشروی و خلسه؛ پیوند «هفت نوع ابهام» و «ما جهان را هماکنون میخواهیم».» سوالات زیادی برای پرسش وجود داشت و هیچکس نمیتوانست این تنشها را ورای نقاط انفصالشان حفظ کند.
مارشال باتجربه شد، بالید و به اعتراضات ادامه داد. او آمادگی این را داشت که بداند مدرنیته خوشگذرانی نیست و از همین رو، با استقامتی بینهایت توانست پس از تراژدی شخصی (از دستدادن پسر پنجسالهاش) و توالی ایوبوار ناخوشیها دوام آورد و برای دو پسرش پدری کند و بزرگشان نماید. در اثر بعدیاش، هنگامی که در مورد میدان تایمز، کتاب «در باب شهر» را مینوشت، اغلب اجازه نمیداد بیمیلی به والت دیسنیسازی (Disneyfication) قرن 21 او را به سمت نوستالژی بکشاند، هر چند میتوانست به سوی اشتیاق پوپولیستی برای هر نوع نشانه زندگی شورشگرانه در هر کجا، هر چند هم ناشناخته، تمایل یابد. مارشال مایل بود که بگوید تجربه نیویورک بزرگ- در واقع، دستاورد عظیم هنر نیویورک- خیابان بود؛ جایی که همواره مشغول خودآفرینندگی بوده است. مارشال، آنطور که ییتز در مورد انقلابی مورد علاقهاش، ماد گان، مینویسد «سرکوبشدگان را بر سر سرکوبگران میکوفت». هنگامی که در 1987 مارشال در برزیل در مورد «تجربه مدرنیته» سخنرانی میکرد، به خاطر حمله به معمار فوقمدرنیست و شاگرد لوکوربوزیه بیزار از خیابان، یعنی اُسکار نیمایر، تیتر روزنامهها شد، اما در پیشگفتار 1988 کتاب توانست واژگان همدلانهای در مورد نیمایر بهکار گیرد.
مارشال برمن با حمله قلبی ناگهانی در یکی از مکانهای خودمانی مورد علاقهاش، مترو وستساید، از دنیا رفت. مترو: مارشال یک کلانشهرنشین (متروپولیتن) واقعی بود. هر آنچه در قلب و ذهن مارشال سخت و استوار بود، نه دود میشود و نه به هوا میرود.
مارشال بهطور مشخص 20سال مقالات خود را در مورد مارکس با داستانی در رابطه با پدرش شروع کرد؛ پدری که زندگی خود را از طریق مشاغل صنعتی متفاوتی در حیطه پوشاک سپری میکرد و مینوشت و تبلیغات مجله «وُمنز وییر دیلی» را به فروش میرساند؛ امری که به شکست او در راهاندازی مجله انجامید و باعث شد شریکش پولها را بردارد و بگریزد. این داستان منجر به پیشزمینهای برای توحش سرمایهداری آدمکش شد. امر شخصی، امر سیاسی بود. از آنجا بود که مارشال با عجله به سمت مارکس شتافت، اما نه آن مارکسی که پیامبر ارزش اضافی و سلب مالکیت از سلب مالکیتکنندگان بهشمار میرفت، بلکه مارکسی که «بخشی از یک سنت فرهنگی عظیم» بود، «رفیق اساتید مدرنی چون کیتز، دیکنز، جورج الیوت، داستایفسکی، جیمز جویس، فرانتس کافکا، دی. اچ. لاورنس (خوانندگان میتوانند بنا بر علایق شخصیشان جاهای خالی را پر کنند! ) در احساساتش نسبت به رنج انسان مدرن در شرایط بغرنج». این را به مارشال برمن واگذارید که از حیطه پوشاک (که به معنای واقعی کلمه شرایط آن بغرنج بود) به «دستنوشتههای اقتصادی-فلسفی 1844» مارکس (جایی که برمن به درستی «احساسات مارکس را نسبت به فرد» میستاید) بغلتد و در چند صفحه مارکس را برای گردآوری گزارشات بازرس کارخانه بهکار گیرد یا گلویش را به تأسی از عصبانیت هگل صاف کند.
مارشال احتمالا بیش از همه - و به شایستگی - با کتاب ژرفبینش در سال 1982 به خاطر آورده میشود: «هر آنچه سخت و استوار است دود میشود و به هوا میرود: تجربه مدرنیته». این کتاب حقیقتا یک مکاشفه بود، یک فراخوان و گهگاه نثری مسجع همراه با پانویسهای آن. در این کتاب مارشال، مارکس را بهعنوان یک پیامبر در نظر میگیرد- پیامبری که نهچندان تحت رهنمود غضبآلود عهد عتیق که تحت هدایت این ایده بود (که مارکس و دوستش فردریش انگلس در اوج لحظهای انقلابی نوشتند): آنچه صرفا میتواند به دیده آید «پیوندی خواهد بود که در آن تحول آزادانه هر فرد شرط تحول آزادانه همگان است.» این مارکس به زعم مارشال، «یکی از نخستین و بزرگترین مدرنیستها بود.» منظور برمن از مدرنیسم «هر نوع تلاش از جانب مردان و زنان مدرن در جهت تبدیلشدن به سوژه و نیز ابژه مدرنیزاسیون، تحت کنترل درآوردن جهان مدرن و احساس راحتیکردن در آن است.» اما در «تجربه مدرنیته»، بهرغم عنوانی که به زیبایی از «مانیفست کمونیست» برگرفته شده، مارشال هنگامی که امکانهای اکنون را میستاید و در موردشان اظهار نگرانی میکند، چندان حرفی از «آیندهای» خیالین به میان نمیآورد. او مینویسد «مدرنبودن یعنی تجربهکردن حیات شخصی و اجتماعی به شکل توفانی سهمگین... مدرنیستبودن یعنی بهنحوی احساس راحتیکردن در شرایط توفان سهمگین، یعنی از آن خود کردنِ ریتمهای آن، حرکت درون جریانهای آن در پی اَشکال واقعیت زیبایی، آزادی و برابریای که جریان پرحرارت و مخاطرهآمیز آن روا میدارد.»
داستان «تجربه مدرنیته» مربوط به چیزی بیش از نظریه است- به جدی تلقیکردن یورش کل زندگی مدرن ربط دارد. این کتاب به نحوی یک کتاب خودیار برای به پایانبردن تمام کتابهای خودیار بود- کتابی که میگفت شما در دانستن این نکته تنها نیستید که برای قراردادن خودتان در جهان انبوه خودویرانگر متغیر دیوانه نیازمند کمک هستید. مارشال با فاوست گوته میآغازد و بر بخش دوم که معمولا نادیده گرفته میشود، تاکید میکند، جایی که فاوست، قهرمان-شرور کاملا تبدیل به یک بسازبفروش بیرحم میشود، یعنی شخصیتبخشی به «تراژدی توسعه» و پیشبینی استالین، لوکوربوزیه و نابودگر خاستگاههای شهری؛ رابرت موزز که گزند بزرگراه کراس برانکسِ او، محله قدیمی خانواده برمن را در منطقه برانکس جنوبی تکهتکه کرد. به زعم من و بسیاری دیگر، این توانایی برمن بود که با عبور از سطوح متفاوت، کتاب را تبدیل به کتابی دگرگونکننده کرد. مارشال دیواری هشتمایلی را تصور میکرد که در آیندهای درخشان بر دیوارهای کراس برانکس نقاشی خواهد شد. او حتی در جهان مسمومی که وجود داشت، همواره این را میدانست که داستانی کهنه و تکراری در مورد «مصاف بر سر عشق و سرفرازی» گفته میشود، حتی در فصول پایانی «تجربه مدرنیته»، وی پیروزمندانه با قدردانی از جین جیکوبز، اسپلدینگگری و هنرمندان دیوارنگار بدون شماره یا اغلب فاقد شهرت، قدم به زمان حال میگذارد. برمن بعدها از سیندی لاپر، کویین لطیفه و بیستی بویز در معبد شخصی خود استقبال کرد. او میدان تایمز را مکانی نامید که در آن «کوبیسم رئالیسم است.» مارشال از «حق به شهر» و «حق عضوبودن در نمایش شهر» تمجید میکرد. او یک گروه جاز یکنفره بود. مارشال همیشه میگفت «چشمهایتان را از آسمانخراشها (چه فلزی و چه نظری) برگیرید» و به خیابان بنگرید که نهتنها مکان صِرف آمدوشد نیست، بلکه جایی است که شهر، آن ابداع والامقام انسانی، حیات دارد. به مدت چندین سال، ما با یکدیگر در مورد زندگی، عشق، دهه شصتیها، پساشصتیهای بیپایان، دگراندیشی و اشتباهات پستمدرنیسم بحث میکردیم، اما اغلب اوقات نخستین چیزی که مارشال میخواست در موردش صحبت کند، راننده تاکسی بختبرگشته (یا سرخورده از سرمایهداری) بود که بهتازگی ملاقاتش کرده بود، راننده برای هدفی ارزشمند سریعا به مقداری پول نیاز داشت، مارشال هم بسان پدرش نمیپذیرفت که ممکن است گول بخورد، همانطور که پدرش خورد. نخستین کتاب برمن، «سیاست اصالت: فردگرایی رادیکال و ظهور جامعه مدرن» بود که در آن خیابانها و اندیشههای اروپای قرن هجدهمی فرانسویزبان، محفظههای رشد «فستیوالهای دموکراسی» بودند، درست همانطور که مونتسکیو و روسو تصور میکردند و انتظار داشتند. او در پایان کتابش به عبارتی از تروتسکی اشاره کرد: «هر که هستید یا میخواهید باشید، ممکن است علاقهای به سیاست نداشته باشید اما سیاست به شما علاقه دارد.»
گاهی اوقات «اصالت» برمن ممکن است بیپرده، احساساتی یا حتی در معدود مواردی، بیگذشت باشد. مارشال میتواند با پدربزرگها یا نیاکان آنها مهربانتر از پدر و مادرها برخورد کند. در 1975، مارشال در صفحه اول «نامتوازنِ» «نقد کتاب نیویورک تایمز»، اریک اریکسون را متهم به عمل سوءنیتمندانه کرد، به طوری که اریکسون داشت با پوشاندن هویت یهودیاش در یک کمد پنهان میشد. مارشال نسبت به احساسات سایر افراد و به همان اندازه نسبت به خودپسندی سختگیر بود: زمانی که سوزان سونتاگ به او گفت که زندگی بهتری میداشت اگر در اروپای قرون وسطی به دنیا میآمد، یعنی جایی که روشنفکران میتوانستند احترام مناسبتری کسب کنند، مارشال به یادش انداخت که در آن صورت اوضاع برای خانمها بد میشد.
گاهی اوقات به او برچسب «اومانیسم مارکسیستی» میزدند، اما مارشال چندان دلبسته برچسبها نبود و ترسی نداشت مارکس، نیچه و فروید را ناهماهنگ با یکدیگر بهکار گیرد. او خواهان «ترکیب فرهنگ دهه پنجاهیها با شصتیها بود: حسی از پیچیدگی، کنایه و تناقض، متشکل از میل به پیشروی و خلسه؛ پیوند «هفت نوع ابهام» و «ما جهان را هماکنون میخواهیم».» سوالات زیادی برای پرسش وجود داشت و هیچکس نمیتوانست این تنشها را ورای نقاط انفصالشان حفظ کند.
مارشال باتجربه شد، بالید و به اعتراضات ادامه داد. او آمادگی این را داشت که بداند مدرنیته خوشگذرانی نیست و از همین رو، با استقامتی بینهایت توانست پس از تراژدی شخصی (از دستدادن پسر پنجسالهاش) و توالی ایوبوار ناخوشیها دوام آورد و برای دو پسرش پدری کند و بزرگشان نماید. در اثر بعدیاش، هنگامی که در مورد میدان تایمز، کتاب «در باب شهر» را مینوشت، اغلب اجازه نمیداد بیمیلی به والت دیسنیسازی (Disneyfication) قرن 21 او را به سمت نوستالژی بکشاند، هر چند میتوانست به سوی اشتیاق پوپولیستی برای هر نوع نشانه زندگی شورشگرانه در هر کجا، هر چند هم ناشناخته، تمایل یابد. مارشال مایل بود که بگوید تجربه نیویورک بزرگ- در واقع، دستاورد عظیم هنر نیویورک- خیابان بود؛ جایی که همواره مشغول خودآفرینندگی بوده است. مارشال، آنطور که ییتز در مورد انقلابی مورد علاقهاش، ماد گان، مینویسد «سرکوبشدگان را بر سر سرکوبگران میکوفت». هنگامی که در 1987 مارشال در برزیل در مورد «تجربه مدرنیته» سخنرانی میکرد، به خاطر حمله به معمار فوقمدرنیست و شاگرد لوکوربوزیه بیزار از خیابان، یعنی اُسکار نیمایر، تیتر روزنامهها شد، اما در پیشگفتار 1988 کتاب توانست واژگان همدلانهای در مورد نیمایر بهکار گیرد.
مارشال برمن با حمله قلبی ناگهانی در یکی از مکانهای خودمانی مورد علاقهاش، مترو وستساید، از دنیا رفت. مترو: مارشال یک کلانشهرنشین (متروپولیتن) واقعی بود. هر آنچه در قلب و ذهن مارشال سخت و استوار بود، نه دود میشود و نه به هوا میرود.
منبع: Open Democracy
روی جلد مجموعه مقالات 1999 «برمن» با نام «ماجراجوییهایی در مارکسیسم» که شامل 20سال مقالات او میشود، کاریکاتور «مارکس ریشو» قرار دارد که دستان چاق و کوتاه خود را تکان میدهد، به طوری که یکی به صورت مشت است و دیگری به شکل باز، شبیه نوعی رقص مختلط متشکل از «هورا» و «کازاتزکا». با تغییر چهره کارل مارکس به مارشال برمن (که به اندازه مارکس ریشهای پرپشت و جمجمه برجسته اما نگاهی مهرآمیزتر دارد)، شما با لوگوی مجموعه آثار برمن مواجه میشوید، پیر فرزانهای ریشو از منطقه «آپر وِستساید منهتن» که اغلب در خیابان یافت میشود در حالی که پیراهنی منقوش به تصویر مارکس یا نیچه به تن دارد و میتواند برای شما با اشتیاقی وافر توضیح دهد که چرا در اشتباهید اگر فکر میکنید آن دو شخص قرن نوزدهمی (مارکس و نیچه) زوجی پویا و فعال نبودند.
مارشال بهطور مشخص 20سال مقالات خود را در مورد مارکس با داستانی در رابطه با پدرش شروع کرد؛ پدری که زندگی خود را از طریق مشاغل صنعتی متفاوتی در حیطه پوشاک سپری میکرد و مینوشت و تبلیغات مجله «وُمنز وییر دیلی» را به فروش میرساند؛ امری که به شکست او در راهاندازی مجله انجامید و باعث شد شریکش پولها را بردارد و بگریزد. این داستان منجر به پیشزمینهای برای توحش سرمایهداری آدمکش شد. امر شخصی، امر سیاسی بود. از آنجا بود که مارشال با عجله به سمت مارکس شتافت، اما نه آن مارکسی که پیامبر ارزش اضافی و سلب مالکیت از سلب مالکیتکنندگان بهشمار میرفت، بلکه مارکسی که «بخشی از یک سنت فرهنگی عظیم» بود، «رفیق اساتید مدرنی چون کیتز، دیکنز، جورج الیوت، داستایفسکی، جیمز جویس، فرانتس کافکا، دی. اچ. لاورنس (خوانندگان میتوانند بنا بر علایق شخصیشان جاهای خالی را پر کنند! ) در احساساتش نسبت به رنج انسان مدرن در شرایط بغرنج». این را به مارشال برمن واگذارید که از حیطه پوشاک (که به معنای واقعی کلمه شرایط آن بغرنج بود) به «دستنوشتههای اقتصادی-فلسفی 1844» مارکس (جایی که برمن به درستی «احساسات مارکس را نسبت به فرد» میستاید) بغلتد و در چند صفحه مارکس را برای گردآوری گزارشات بازرس کارخانه بهکار گیرد یا گلویش را به تأسی از عصبانیت هگل صاف کند.
مارشال احتمالا بیش از همه - و به شایستگی - با کتاب ژرفبینش در سال 1982 به خاطر آورده میشود: «هر آنچه سخت و استوار است دود میشود و به هوا میرود: تجربه مدرنیته». این کتاب حقیقتا یک مکاشفه بود، یک فراخوان و گهگاه نثری مسجع همراه با پانویسهای آن. در این کتاب مارشال، مارکس را بهعنوان یک پیامبر در نظر میگیرد- پیامبری که نهچندان تحت رهنمود غضبآلود عهد عتیق که تحت هدایت این ایده بود (که مارکس و دوستش فردریش انگلس در اوج لحظهای انقلابی نوشتند): آنچه صرفا میتواند به دیده آید «پیوندی خواهد بود که در آن تحول آزادانه هر فرد شرط تحول آزادانه همگان است.» این مارکس به زعم مارشال، «یکی از نخستین و بزرگترین مدرنیستها بود.» منظور برمن از مدرنیسم «هر نوع تلاش از جانب مردان و زنان مدرن در جهت تبدیلشدن به سوژه و نیز ابژه مدرنیزاسیون، تحت کنترل درآوردن جهان مدرن و احساس راحتیکردن در آن است.» اما در «تجربه مدرنیته»، بهرغم عنوانی که به زیبایی از «مانیفست کمونیست» برگرفته شده، مارشال هنگامی که امکانهای اکنون را میستاید و در موردشان اظهار نگرانی میکند، چندان حرفی از «آیندهای» خیالین به میان نمیآورد. او مینویسد «مدرنبودن یعنی تجربهکردن حیات شخصی و اجتماعی به شکل توفانی سهمگین... مدرنیستبودن یعنی بهنحوی احساس راحتیکردن در شرایط توفان سهمگین، یعنی از آن خود کردنِ ریتمهای آن، حرکت درون جریانهای آن در پی اَشکال واقعیت زیبایی، آزادی و برابریای که جریان پرحرارت و مخاطرهآمیز آن روا میدارد.»
داستان «تجربه مدرنیته» مربوط به چیزی بیش از نظریه است- به جدی تلقیکردن یورش کل زندگی مدرن ربط دارد. این کتاب به نحوی یک کتاب خودیار برای به پایانبردن تمام کتابهای خودیار بود- کتابی که میگفت شما در دانستن این نکته تنها نیستید که برای قراردادن خودتان در جهان انبوه خودویرانگر متغیر دیوانه نیازمند کمک هستید. مارشال با فاوست گوته میآغازد و بر بخش دوم که معمولا نادیده گرفته میشود، تاکید میکند، جایی که فاوست، قهرمان-شرور کاملا تبدیل به یک بسازبفروش بیرحم میشود، یعنی شخصیتبخشی به «تراژدی توسعه» و پیشبینی استالین، لوکوربوزیه و نابودگر خاستگاههای شهری؛ رابرت موزز که گزند بزرگراه کراس برانکسِ او، محله قدیمی خانواده برمن را در منطقه برانکس جنوبی تکهتکه کرد. به زعم من و بسیاری دیگر، این توانایی برمن بود که با عبور از سطوح متفاوت، کتاب را تبدیل به کتابی دگرگونکننده کرد. مارشال دیواری هشتمایلی را تصور میکرد که در آیندهای درخشان بر دیوارهای کراس برانکس نقاشی خواهد شد. او حتی در جهان مسمومی که وجود داشت، همواره این را میدانست که داستانی کهنه و تکراری در مورد «مصاف بر سر عشق و سرفرازی» گفته میشود، حتی در فصول پایانی «تجربه مدرنیته»، وی پیروزمندانه با قدردانی از جین جیکوبز، اسپلدینگگری و هنرمندان دیوارنگار بدون شماره یا اغلب فاقد شهرت، قدم به زمان حال میگذارد. برمن بعدها از سیندی لاپر، کویین لطیفه و بیستی بویز در معبد شخصی خود استقبال کرد. او میدان تایمز را مکانی نامید که در آن «کوبیسم رئالیسم است.» مارشال از «حق به شهر» و «حق عضوبودن در نمایش شهر» تمجید میکرد. او یک گروه جاز یکنفره بود. مارشال همیشه میگفت «چشمهایتان را از آسمانخراشها (چه فلزی و چه نظری) برگیرید» و به خیابان بنگرید که نهتنها مکان صِرف آمدوشد نیست، بلکه جایی است که شهر، آن ابداع والامقام انسانی، حیات دارد. به مدت چندین سال، ما با یکدیگر در مورد زندگی، عشق، دهه شصتیها، پساشصتیهای بیپایان، دگراندیشی و اشتباهات پستمدرنیسم بحث میکردیم، اما اغلب اوقات نخستین چیزی که مارشال میخواست در موردش صحبت کند، راننده تاکسی بختبرگشته (یا سرخورده از سرمایهداری) بود که بهتازگی ملاقاتش کرده بود، راننده برای هدفی ارزشمند سریعا به مقداری پول نیاز داشت، مارشال هم بسان پدرش نمیپذیرفت که ممکن است گول بخورد، همانطور که پدرش خورد. نخستین کتاب برمن، «سیاست اصالت: فردگرایی رادیکال و ظهور جامعه مدرن» بود که در آن خیابانها و اندیشههای اروپای قرن هجدهمی فرانسویزبان، محفظههای رشد «فستیوالهای دموکراسی» بودند، درست همانطور که مونتسکیو و روسو تصور میکردند و انتظار داشتند. او در پایان کتابش به عبارتی از تروتسکی اشاره کرد: «هر که هستید یا میخواهید باشید، ممکن است علاقهای به سیاست نداشته باشید اما سیاست به شما علاقه دارد.»
گاهی اوقات «اصالت» برمن ممکن است بیپرده، احساساتی یا حتی در معدود مواردی، بیگذشت باشد. مارشال میتواند با پدربزرگها یا نیاکان آنها مهربانتر از پدر و مادرها برخورد کند. در 1975، مارشال در صفحه اول «نامتوازنِ» «نقد کتاب نیویورک تایمز»، اریک اریکسون را متهم به عمل سوءنیتمندانه کرد، به طوری که اریکسون داشت با پوشاندن هویت یهودیاش در یک کمد پنهان میشد. مارشال نسبت به احساسات سایر افراد و به همان اندازه نسبت به خودپسندی سختگیر بود: زمانی که سوزان سونتاگ به او گفت که زندگی بهتری میداشت اگر در اروپای قرون وسطی به دنیا میآمد، یعنی جایی که روشنفکران میتوانستند احترام مناسبتری کسب کنند، مارشال به یادش انداخت که در آن صورت اوضاع برای خانمها بد میشد.
گاهی اوقات به او برچسب «اومانیسم مارکسیستی» میزدند، اما مارشال چندان دلبسته برچسبها نبود و ترسی نداشت مارکس، نیچه و فروید را ناهماهنگ با یکدیگر بهکار گیرد. او خواهان «ترکیب فرهنگ دهه پنجاهیها با شصتیها بود: حسی از پیچیدگی، کنایه و تناقض، متشکل از میل به پیشروی و خلسه؛ پیوند «هفت نوع ابهام» و «ما جهان را هماکنون میخواهیم».» سوالات زیادی برای پرسش وجود داشت و هیچکس نمیتوانست این تنشها را ورای نقاط انفصالشان حفظ کند.
مارشال باتجربه شد، بالید و به اعتراضات ادامه داد. او آمادگی این را داشت که بداند مدرنیته خوشگذرانی نیست و از همین رو، با استقامتی بینهایت توانست پس از تراژدی شخصی (از دستدادن پسر پنجسالهاش) و توالی ایوبوار ناخوشیها دوام آورد و برای دو پسرش پدری کند و بزرگشان نماید. در اثر بعدیاش، هنگامی که در مورد میدان تایمز، کتاب «در باب شهر» را مینوشت، اغلب اجازه نمیداد بیمیلی به والت دیسنیسازی (Disneyfication) قرن 21 او را به سمت نوستالژی بکشاند، هر چند میتوانست به سوی اشتیاق پوپولیستی برای هر نوع نشانه زندگی شورشگرانه در هر کجا، هر چند هم ناشناخته، تمایل یابد. مارشال مایل بود که بگوید تجربه نیویورک بزرگ- در واقع، دستاورد عظیم هنر نیویورک- خیابان بود؛ جایی که همواره مشغول خودآفرینندگی بوده است. مارشال، آنطور که ییتز در مورد انقلابی مورد علاقهاش، ماد گان، مینویسد «سرکوبشدگان را بر سر سرکوبگران میکوفت». هنگامی که در 1987 مارشال در برزیل در مورد «تجربه مدرنیته» سخنرانی میکرد، به خاطر حمله به معمار فوقمدرنیست و شاگرد لوکوربوزیه بیزار از خیابان، یعنی اُسکار نیمایر، تیتر روزنامهها شد، اما در پیشگفتار 1988 کتاب توانست واژگان همدلانهای در مورد نیمایر بهکار گیرد.
مارشال برمن با حمله قلبی ناگهانی در یکی از مکانهای خودمانی مورد علاقهاش، مترو وستساید، از دنیا رفت. مترو: مارشال یک کلانشهرنشین (متروپولیتن) واقعی بود. هر آنچه در قلب و ذهن مارشال سخت و استوار بود، نه دود میشود و نه به هوا میرود.
مارشال بهطور مشخص 20سال مقالات خود را در مورد مارکس با داستانی در رابطه با پدرش شروع کرد؛ پدری که زندگی خود را از طریق مشاغل صنعتی متفاوتی در حیطه پوشاک سپری میکرد و مینوشت و تبلیغات مجله «وُمنز وییر دیلی» را به فروش میرساند؛ امری که به شکست او در راهاندازی مجله انجامید و باعث شد شریکش پولها را بردارد و بگریزد. این داستان منجر به پیشزمینهای برای توحش سرمایهداری آدمکش شد. امر شخصی، امر سیاسی بود. از آنجا بود که مارشال با عجله به سمت مارکس شتافت، اما نه آن مارکسی که پیامبر ارزش اضافی و سلب مالکیت از سلب مالکیتکنندگان بهشمار میرفت، بلکه مارکسی که «بخشی از یک سنت فرهنگی عظیم» بود، «رفیق اساتید مدرنی چون کیتز، دیکنز، جورج الیوت، داستایفسکی، جیمز جویس، فرانتس کافکا، دی. اچ. لاورنس (خوانندگان میتوانند بنا بر علایق شخصیشان جاهای خالی را پر کنند! ) در احساساتش نسبت به رنج انسان مدرن در شرایط بغرنج». این را به مارشال برمن واگذارید که از حیطه پوشاک (که به معنای واقعی کلمه شرایط آن بغرنج بود) به «دستنوشتههای اقتصادی-فلسفی 1844» مارکس (جایی که برمن به درستی «احساسات مارکس را نسبت به فرد» میستاید) بغلتد و در چند صفحه مارکس را برای گردآوری گزارشات بازرس کارخانه بهکار گیرد یا گلویش را به تأسی از عصبانیت هگل صاف کند.
مارشال احتمالا بیش از همه - و به شایستگی - با کتاب ژرفبینش در سال 1982 به خاطر آورده میشود: «هر آنچه سخت و استوار است دود میشود و به هوا میرود: تجربه مدرنیته». این کتاب حقیقتا یک مکاشفه بود، یک فراخوان و گهگاه نثری مسجع همراه با پانویسهای آن. در این کتاب مارشال، مارکس را بهعنوان یک پیامبر در نظر میگیرد- پیامبری که نهچندان تحت رهنمود غضبآلود عهد عتیق که تحت هدایت این ایده بود (که مارکس و دوستش فردریش انگلس در اوج لحظهای انقلابی نوشتند): آنچه صرفا میتواند به دیده آید «پیوندی خواهد بود که در آن تحول آزادانه هر فرد شرط تحول آزادانه همگان است.» این مارکس به زعم مارشال، «یکی از نخستین و بزرگترین مدرنیستها بود.» منظور برمن از مدرنیسم «هر نوع تلاش از جانب مردان و زنان مدرن در جهت تبدیلشدن به سوژه و نیز ابژه مدرنیزاسیون، تحت کنترل درآوردن جهان مدرن و احساس راحتیکردن در آن است.» اما در «تجربه مدرنیته»، بهرغم عنوانی که به زیبایی از «مانیفست کمونیست» برگرفته شده، مارشال هنگامی که امکانهای اکنون را میستاید و در موردشان اظهار نگرانی میکند، چندان حرفی از «آیندهای» خیالین به میان نمیآورد. او مینویسد «مدرنبودن یعنی تجربهکردن حیات شخصی و اجتماعی به شکل توفانی سهمگین... مدرنیستبودن یعنی بهنحوی احساس راحتیکردن در شرایط توفان سهمگین، یعنی از آن خود کردنِ ریتمهای آن، حرکت درون جریانهای آن در پی اَشکال واقعیت زیبایی، آزادی و برابریای که جریان پرحرارت و مخاطرهآمیز آن روا میدارد.»
داستان «تجربه مدرنیته» مربوط به چیزی بیش از نظریه است- به جدی تلقیکردن یورش کل زندگی مدرن ربط دارد. این کتاب به نحوی یک کتاب خودیار برای به پایانبردن تمام کتابهای خودیار بود- کتابی که میگفت شما در دانستن این نکته تنها نیستید که برای قراردادن خودتان در جهان انبوه خودویرانگر متغیر دیوانه نیازمند کمک هستید. مارشال با فاوست گوته میآغازد و بر بخش دوم که معمولا نادیده گرفته میشود، تاکید میکند، جایی که فاوست، قهرمان-شرور کاملا تبدیل به یک بسازبفروش بیرحم میشود، یعنی شخصیتبخشی به «تراژدی توسعه» و پیشبینی استالین، لوکوربوزیه و نابودگر خاستگاههای شهری؛ رابرت موزز که گزند بزرگراه کراس برانکسِ او، محله قدیمی خانواده برمن را در منطقه برانکس جنوبی تکهتکه کرد. به زعم من و بسیاری دیگر، این توانایی برمن بود که با عبور از سطوح متفاوت، کتاب را تبدیل به کتابی دگرگونکننده کرد. مارشال دیواری هشتمایلی را تصور میکرد که در آیندهای درخشان بر دیوارهای کراس برانکس نقاشی خواهد شد. او حتی در جهان مسمومی که وجود داشت، همواره این را میدانست که داستانی کهنه و تکراری در مورد «مصاف بر سر عشق و سرفرازی» گفته میشود، حتی در فصول پایانی «تجربه مدرنیته»، وی پیروزمندانه با قدردانی از جین جیکوبز، اسپلدینگگری و هنرمندان دیوارنگار بدون شماره یا اغلب فاقد شهرت، قدم به زمان حال میگذارد. برمن بعدها از سیندی لاپر، کویین لطیفه و بیستی بویز در معبد شخصی خود استقبال کرد. او میدان تایمز را مکانی نامید که در آن «کوبیسم رئالیسم است.» مارشال از «حق به شهر» و «حق عضوبودن در نمایش شهر» تمجید میکرد. او یک گروه جاز یکنفره بود. مارشال همیشه میگفت «چشمهایتان را از آسمانخراشها (چه فلزی و چه نظری) برگیرید» و به خیابان بنگرید که نهتنها مکان صِرف آمدوشد نیست، بلکه جایی است که شهر، آن ابداع والامقام انسانی، حیات دارد. به مدت چندین سال، ما با یکدیگر در مورد زندگی، عشق، دهه شصتیها، پساشصتیهای بیپایان، دگراندیشی و اشتباهات پستمدرنیسم بحث میکردیم، اما اغلب اوقات نخستین چیزی که مارشال میخواست در موردش صحبت کند، راننده تاکسی بختبرگشته (یا سرخورده از سرمایهداری) بود که بهتازگی ملاقاتش کرده بود، راننده برای هدفی ارزشمند سریعا به مقداری پول نیاز داشت، مارشال هم بسان پدرش نمیپذیرفت که ممکن است گول بخورد، همانطور که پدرش خورد. نخستین کتاب برمن، «سیاست اصالت: فردگرایی رادیکال و ظهور جامعه مدرن» بود که در آن خیابانها و اندیشههای اروپای قرن هجدهمی فرانسویزبان، محفظههای رشد «فستیوالهای دموکراسی» بودند، درست همانطور که مونتسکیو و روسو تصور میکردند و انتظار داشتند. او در پایان کتابش به عبارتی از تروتسکی اشاره کرد: «هر که هستید یا میخواهید باشید، ممکن است علاقهای به سیاست نداشته باشید اما سیاست به شما علاقه دارد.»
گاهی اوقات «اصالت» برمن ممکن است بیپرده، احساساتی یا حتی در معدود مواردی، بیگذشت باشد. مارشال میتواند با پدربزرگها یا نیاکان آنها مهربانتر از پدر و مادرها برخورد کند. در 1975، مارشال در صفحه اول «نامتوازنِ» «نقد کتاب نیویورک تایمز»، اریک اریکسون را متهم به عمل سوءنیتمندانه کرد، به طوری که اریکسون داشت با پوشاندن هویت یهودیاش در یک کمد پنهان میشد. مارشال نسبت به احساسات سایر افراد و به همان اندازه نسبت به خودپسندی سختگیر بود: زمانی که سوزان سونتاگ به او گفت که زندگی بهتری میداشت اگر در اروپای قرون وسطی به دنیا میآمد، یعنی جایی که روشنفکران میتوانستند احترام مناسبتری کسب کنند، مارشال به یادش انداخت که در آن صورت اوضاع برای خانمها بد میشد.
گاهی اوقات به او برچسب «اومانیسم مارکسیستی» میزدند، اما مارشال چندان دلبسته برچسبها نبود و ترسی نداشت مارکس، نیچه و فروید را ناهماهنگ با یکدیگر بهکار گیرد. او خواهان «ترکیب فرهنگ دهه پنجاهیها با شصتیها بود: حسی از پیچیدگی، کنایه و تناقض، متشکل از میل به پیشروی و خلسه؛ پیوند «هفت نوع ابهام» و «ما جهان را هماکنون میخواهیم».» سوالات زیادی برای پرسش وجود داشت و هیچکس نمیتوانست این تنشها را ورای نقاط انفصالشان حفظ کند.
مارشال باتجربه شد، بالید و به اعتراضات ادامه داد. او آمادگی این را داشت که بداند مدرنیته خوشگذرانی نیست و از همین رو، با استقامتی بینهایت توانست پس از تراژدی شخصی (از دستدادن پسر پنجسالهاش) و توالی ایوبوار ناخوشیها دوام آورد و برای دو پسرش پدری کند و بزرگشان نماید. در اثر بعدیاش، هنگامی که در مورد میدان تایمز، کتاب «در باب شهر» را مینوشت، اغلب اجازه نمیداد بیمیلی به والت دیسنیسازی (Disneyfication) قرن 21 او را به سمت نوستالژی بکشاند، هر چند میتوانست به سوی اشتیاق پوپولیستی برای هر نوع نشانه زندگی شورشگرانه در هر کجا، هر چند هم ناشناخته، تمایل یابد. مارشال مایل بود که بگوید تجربه نیویورک بزرگ- در واقع، دستاورد عظیم هنر نیویورک- خیابان بود؛ جایی که همواره مشغول خودآفرینندگی بوده است. مارشال، آنطور که ییتز در مورد انقلابی مورد علاقهاش، ماد گان، مینویسد «سرکوبشدگان را بر سر سرکوبگران میکوفت». هنگامی که در 1987 مارشال در برزیل در مورد «تجربه مدرنیته» سخنرانی میکرد، به خاطر حمله به معمار فوقمدرنیست و شاگرد لوکوربوزیه بیزار از خیابان، یعنی اُسکار نیمایر، تیتر روزنامهها شد، اما در پیشگفتار 1988 کتاب توانست واژگان همدلانهای در مورد نیمایر بهکار گیرد.
مارشال برمن با حمله قلبی ناگهانی در یکی از مکانهای خودمانی مورد علاقهاش، مترو وستساید، از دنیا رفت. مترو: مارشال یک کلانشهرنشین (متروپولیتن) واقعی بود. هر آنچه در قلب و ذهن مارشال سخت و استوار بود، نه دود میشود و نه به هوا میرود.
منبع: Open Democracy
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.