|

با وجود برآورد افزايش تقاضا براي پتروشيمي‌ تا 15 سال آينده، تحريم، قفلي بر پاي سرمايه‌گذاران شد

ايست پتروشيمي با فرار بزرگان

شرق: به‌تازگی فاتح بيرول، رئيس آژانس بين‌المللي انرژي، در اجلاس اقتصادي داووس گفته: «بعيد است در 15 سال آينده، اوج تقاضا براي نفت اتفاق بيفتد؛ زيرا نفت خام بيشتر به‌عنوان خوراک در کارخانه‌هاي پتروشيمي و محصولات پالايش‌شده استفاده خواهد شد». به گزارش فارس، به نقل از دنشنال، کريل ديميتريو، مدير ارشد صندوق سرمايه‌گذاري مستقيم روسيه نیز گفته است: «معتقدم تقاضاي اصلي براي پتروشيمي‌هاست و پتروشيمي موج بعدي استفاده از نفت است»؛ اظهارنظري كه اهميت صنعت پتروشيمي را به‌جاي نفت خام در جهان نشان مي‌دهد. قابليتي كه ايران به واسطه وجود دسترسي به منابع نفت و گاز و همچنين دسترسي به دريا، از آن برخوردار است، اما در برنامه‌ريزي‌هاي كلان كشور نسبت به آن چندان توجهي نمي‌شود. هرچند اكنون به دلیل بازگشت دوباره تحريم‌ها، اين صنعت كه توانسته بود با بسياري از بزرگان صنعت پتروشيمي قرارداد منعقد كند، دوباره گامي بلند به عقب برداشته است و تحريم‌ها، قفلي بر پاي آن شده است، اما چگونه مي‌توانيم از اين مزيت و فرصت استفاده كنيم؟ اين پرسشي است كه با دو فعال اقتصادي در اين عرصه، مطرح كرديم. آنها علاوه بر اينكه بر اين مزيت تأكيد دارند، معتقدند برنامه‌ريزي دولت روي آمونياك و اوره كه دو محصول بالادستي و خام پتروشيمي محسوب مي‌شوند، اشتباهي استراتژيك است كه سرمايه‌گذاران را در گام‌هاي بعدي سرمايه‌گذاري به اشتباه مي‌اندازد. با‌اين‌حال، گرهی اصلي كه اكنون با آن مواجهيم، نبود سرمايه و دانش فني در اين صنعت است كه اكنون با تحريم‌ها نمي‌توان به‌ به‌دست‌آوردن آنها چندان اميدوار بود.
‌تمام مزيت‌ها را در اختيار داريم
حميد حسيني، سخنگوي اتحاديه صادركنندگان فر‌اورده‌هاي نفت، گاز و پتروشيمي، در گفت‌وگو با «شرق» درباره مزيت‌هاي ايران در صنعت پتروشيمي مي‌گويد: «همه عواملي را كه براي توسعه صنعت پتروشيمي وجود دارد، در اختيار داريم. در صورتي‌ مي‌توانيم اين ظرفيت را بالفعل كنيم كه به تكنولوژي و دانش فني جهاني در اين زمينه دسترسي داشته باشيم؛ زيرا در اين زمينه نمي‌توانيم روي توان داخلي مانور دهيم. اين صنعت مانند صنعت نفت نيست كه محدود به چند كالاي مشخص باشد و همه پالايشگاه‌ها روي آن برنامه‌ريزي كنند. در اين صنعت مي‌توانيم روي توليد چهار تا پنج هزار كالا حساب كنيم و هركدام از آنها نيازمند دانش فني است كه بايد به دست بيايد».‌او در ادامه به تفاوت اين صنعت با صنايع ديگر اشاره كرده و مي‌گويد: «صنعت پتروشيمي برخلاف ساير صنايع صنعت نفت كه كارگربر هستند، صنعتي سرمايه‌بر است؛ وگرنه باقي زمينه‌ها براي آن وجود دارد».
‌گاز ارزان در اختيار پتروشيمي‌ها
حسيني در ادامه به مزيت وجود گاز ارزان به‌عنوان خوراك پتروشيمي اشاره كرده و مي‌افزايد:‌ «گاز به‌عنوان خوراك اصلي اين صنعت، حتي اگر به‌ صورت خوراك يارانه‌اي در اختيار صنايع قرار نگيرد، بازهم بسيار ارزان و مقرون‌به‌صرفه است. در بسياري از كشورها كه روي صنعت پتروشيمي كار مي‌كنند، هزينه حمل‌ونقل گاز، آن را گران مي‌كند، اما ايران ذاتا گاز را در اختيار دارد و هزينه آن بسيار اندك است. نيروي انساني تحصيل‌كرده در اين زمينه نيز در كشور وجود دارد و مشكلي از اين نظر نيز وجود ندارد».
‌آب، مهم‌ترين نياز صنعت پتروشيمي
او با تأكيد بر ضرورت استفاده از آب در صنعت پتروشيمي، به برنامه‌ريزي براي ايجاد مجتمع‌هاي پتروشيمي در كنار دريا اشاره كرده و مي‌گويد: «تنها چيزي كه در صنعت پتروشيمي بسيار مهم است، آب است كه ما مي‌توانيم با قراردادن مجتمع‌هاي پتروشيمي در كنار بنادر عسلويه، امام، شهيد رجايي و به‌تازگی در چابهار، اين مسئله را حل كنيم كه ظرفيت آن نيز در كشور وجود دارد».‌سياستي كه البته در اين سال‌ها از سوي بسياري از سرمايه‌گذاران داخلي ناديده گرفته شده و با سياست‌گذاري‌هاي غلط تحت فشار نمايندگان مجلس و برخي صاحب‌نفوذان، در حال حاضر با مجتمع‌هاي پتروشيمي بزرگ در دل كوير روبه‌روييم كه سفره‌هاي آب زيرزميني را با خطر نابودي روبه‌رو كرده است.
‌دسترسي به بازارهاي بين‌المللي
او با اشاره به دسترسي به بازارهاي بين‌المللي، توضيح مي‌دهد: «وجود بازار مصرف جهاني در اطراف ايران، سبب شده در اين زمينه هم مزيت داشته باشد. بازارهاي آسيايي، اروپا و آفريقا را در اختيار داريم و مي‌توانيم به‌راحتي با حمل با كشتي، كالاي پتروشيمي را در دسترس بازارهاي مهم و بزرگ جهان به‌ويژه در آسيا قرار دهيم».‌سخنگوي اتحاديه صادركنندگان فر‌اورده‌هاي نفت، گاز و پتروشيمي با بيان اينكه مي‌توانيم با توليد و صادرات محصولات پتروشيمي از درآمدهاي ارزي حاصل از صادرات نفت و ساير كالاها بي‌نياز شويم، مي‌گويد: «اگر بتوانيم روي اين مورد به‌خوبي برنامه‌ريزي كنيم، نه‌تنها ايران مي‌تواند از درآمدهاي ارزي حاصل از صادرات نفت و ساير كالاها بي‌نياز شود، بلكه با توليد 120ميليون تن محصولات پتروشيمي مي‌توانيم از بزرگان صنعت پتروشيمي در جهان باشيم».
‌فرار بزرگان پتروشيمي از ايران به‌سبب تحريم‌ها
مي‌پرسم با اين همه مزيت چرا جايگاه ويژه‌اي در حال حاضر در اين صنعت نداريم، او پاسخ مي‌دهد: «مشكل اصلي‌ای كه در حال حاضر وجود دارد، نداشتن تكنولوژي و سرمايه است كه هر دو به سبب تحريم‌ها، تحت تأثير جدي قرار گرفته و در سال‌هاي گذشته نيز براي به‌دست‌آوردن آن، موفق نبوديم». او در ادامه توضيح مي‌دهد: «با وجودي ‌كه در دوران برجام نيز قراردادهاي خوبي با بزرگان صنعت پتروشيمي دنيا براي تكنولوژي و سرمايه‌گذاري منعقد شد، اما با بازگشت تحريم‌ها، همه اين قراردادها متوقف شد و تاكنون نيز فقط براي خريد و فروش محصولات پتروشيمي توانسته‌ايم با بسياري از شركت‌ها همكاري كنيم و تحريم‌ها را دور بزنيم، اما براي سرمايه‌گذاري و ورود تكنولوژي به ايران نمي‌توانيم در شرايط كنوني اميدوار باشيم».
‌سياست‌هاي توسعه پتروشيمي چندان روشن نيست
مهدي پورقاضي، رئيس کميسيون صنعت و معدن اتاق بازرگاني تهران و فعال صنعت پتروشيمي، نيز در گفت‌وگو با «شرق»، با نقد سياست‌هاي ناروشن در زمينه توسعه صنعت پتروشيمي، مي‌گويد: «سياست‌هاي توسعه پتروشيمي در ايران چندان روشن نيست. معلوم نيست وضعيت خوراك پتروشيمي‌ها و فروش مجتمع‌ها چگونه خواهد بود. از طرف ديگر، در سال‌هايي كه مي‌توانيم دانش فني صنعت پتروشيمي را به دست بياوريم، براي آن كاري نكرديم و همچنان براي ايجاد يك مجتمع‌ پتروشيمي نياز به ليسانس مؤسسات بزرگ و بنگاه‌هاي اصلي داريم». او در ادامه به يكي از سياست‌هاي نادرست اشاره كرده و مي‌گويد:‌ »مقدار زيادي سرمايه‌گذاري‌هاي نامناسب در زمينه آمونياك و اوره صورت گرفته و هنوز هم شركت‌ها و سرمايه‌گذارها به دليل اين سياست دولت، مايل هستند به همان كار ادامه دهند، درحالي‌كه اين دو بخش، ارزش افزوده پاييني دارند».

شرق: به‌تازگی فاتح بيرول، رئيس آژانس بين‌المللي انرژي، در اجلاس اقتصادي داووس گفته: «بعيد است در 15 سال آينده، اوج تقاضا براي نفت اتفاق بيفتد؛ زيرا نفت خام بيشتر به‌عنوان خوراک در کارخانه‌هاي پتروشيمي و محصولات پالايش‌شده استفاده خواهد شد». به گزارش فارس، به نقل از دنشنال، کريل ديميتريو، مدير ارشد صندوق سرمايه‌گذاري مستقيم روسيه نیز گفته است: «معتقدم تقاضاي اصلي براي پتروشيمي‌هاست و پتروشيمي موج بعدي استفاده از نفت است»؛ اظهارنظري كه اهميت صنعت پتروشيمي را به‌جاي نفت خام در جهان نشان مي‌دهد. قابليتي كه ايران به واسطه وجود دسترسي به منابع نفت و گاز و همچنين دسترسي به دريا، از آن برخوردار است، اما در برنامه‌ريزي‌هاي كلان كشور نسبت به آن چندان توجهي نمي‌شود. هرچند اكنون به دلیل بازگشت دوباره تحريم‌ها، اين صنعت كه توانسته بود با بسياري از بزرگان صنعت پتروشيمي قرارداد منعقد كند، دوباره گامي بلند به عقب برداشته است و تحريم‌ها، قفلي بر پاي آن شده است، اما چگونه مي‌توانيم از اين مزيت و فرصت استفاده كنيم؟ اين پرسشي است كه با دو فعال اقتصادي در اين عرصه، مطرح كرديم. آنها علاوه بر اينكه بر اين مزيت تأكيد دارند، معتقدند برنامه‌ريزي دولت روي آمونياك و اوره كه دو محصول بالادستي و خام پتروشيمي محسوب مي‌شوند، اشتباهي استراتژيك است كه سرمايه‌گذاران را در گام‌هاي بعدي سرمايه‌گذاري به اشتباه مي‌اندازد. با‌اين‌حال، گرهی اصلي كه اكنون با آن مواجهيم، نبود سرمايه و دانش فني در اين صنعت است كه اكنون با تحريم‌ها نمي‌توان به‌ به‌دست‌آوردن آنها چندان اميدوار بود.
‌تمام مزيت‌ها را در اختيار داريم
حميد حسيني، سخنگوي اتحاديه صادركنندگان فر‌اورده‌هاي نفت، گاز و پتروشيمي، در گفت‌وگو با «شرق» درباره مزيت‌هاي ايران در صنعت پتروشيمي مي‌گويد: «همه عواملي را كه براي توسعه صنعت پتروشيمي وجود دارد، در اختيار داريم. در صورتي‌ مي‌توانيم اين ظرفيت را بالفعل كنيم كه به تكنولوژي و دانش فني جهاني در اين زمينه دسترسي داشته باشيم؛ زيرا در اين زمينه نمي‌توانيم روي توان داخلي مانور دهيم. اين صنعت مانند صنعت نفت نيست كه محدود به چند كالاي مشخص باشد و همه پالايشگاه‌ها روي آن برنامه‌ريزي كنند. در اين صنعت مي‌توانيم روي توليد چهار تا پنج هزار كالا حساب كنيم و هركدام از آنها نيازمند دانش فني است كه بايد به دست بيايد».‌او در ادامه به تفاوت اين صنعت با صنايع ديگر اشاره كرده و مي‌گويد: «صنعت پتروشيمي برخلاف ساير صنايع صنعت نفت كه كارگربر هستند، صنعتي سرمايه‌بر است؛ وگرنه باقي زمينه‌ها براي آن وجود دارد».
‌گاز ارزان در اختيار پتروشيمي‌ها
حسيني در ادامه به مزيت وجود گاز ارزان به‌عنوان خوراك پتروشيمي اشاره كرده و مي‌افزايد:‌ «گاز به‌عنوان خوراك اصلي اين صنعت، حتي اگر به‌ صورت خوراك يارانه‌اي در اختيار صنايع قرار نگيرد، بازهم بسيار ارزان و مقرون‌به‌صرفه است. در بسياري از كشورها كه روي صنعت پتروشيمي كار مي‌كنند، هزينه حمل‌ونقل گاز، آن را گران مي‌كند، اما ايران ذاتا گاز را در اختيار دارد و هزينه آن بسيار اندك است. نيروي انساني تحصيل‌كرده در اين زمينه نيز در كشور وجود دارد و مشكلي از اين نظر نيز وجود ندارد».
‌آب، مهم‌ترين نياز صنعت پتروشيمي
او با تأكيد بر ضرورت استفاده از آب در صنعت پتروشيمي، به برنامه‌ريزي براي ايجاد مجتمع‌هاي پتروشيمي در كنار دريا اشاره كرده و مي‌گويد: «تنها چيزي كه در صنعت پتروشيمي بسيار مهم است، آب است كه ما مي‌توانيم با قراردادن مجتمع‌هاي پتروشيمي در كنار بنادر عسلويه، امام، شهيد رجايي و به‌تازگی در چابهار، اين مسئله را حل كنيم كه ظرفيت آن نيز در كشور وجود دارد».‌سياستي كه البته در اين سال‌ها از سوي بسياري از سرمايه‌گذاران داخلي ناديده گرفته شده و با سياست‌گذاري‌هاي غلط تحت فشار نمايندگان مجلس و برخي صاحب‌نفوذان، در حال حاضر با مجتمع‌هاي پتروشيمي بزرگ در دل كوير روبه‌روييم كه سفره‌هاي آب زيرزميني را با خطر نابودي روبه‌رو كرده است.
‌دسترسي به بازارهاي بين‌المللي
او با اشاره به دسترسي به بازارهاي بين‌المللي، توضيح مي‌دهد: «وجود بازار مصرف جهاني در اطراف ايران، سبب شده در اين زمينه هم مزيت داشته باشد. بازارهاي آسيايي، اروپا و آفريقا را در اختيار داريم و مي‌توانيم به‌راحتي با حمل با كشتي، كالاي پتروشيمي را در دسترس بازارهاي مهم و بزرگ جهان به‌ويژه در آسيا قرار دهيم».‌سخنگوي اتحاديه صادركنندگان فر‌اورده‌هاي نفت، گاز و پتروشيمي با بيان اينكه مي‌توانيم با توليد و صادرات محصولات پتروشيمي از درآمدهاي ارزي حاصل از صادرات نفت و ساير كالاها بي‌نياز شويم، مي‌گويد: «اگر بتوانيم روي اين مورد به‌خوبي برنامه‌ريزي كنيم، نه‌تنها ايران مي‌تواند از درآمدهاي ارزي حاصل از صادرات نفت و ساير كالاها بي‌نياز شود، بلكه با توليد 120ميليون تن محصولات پتروشيمي مي‌توانيم از بزرگان صنعت پتروشيمي در جهان باشيم».
‌فرار بزرگان پتروشيمي از ايران به‌سبب تحريم‌ها
مي‌پرسم با اين همه مزيت چرا جايگاه ويژه‌اي در حال حاضر در اين صنعت نداريم، او پاسخ مي‌دهد: «مشكل اصلي‌ای كه در حال حاضر وجود دارد، نداشتن تكنولوژي و سرمايه است كه هر دو به سبب تحريم‌ها، تحت تأثير جدي قرار گرفته و در سال‌هاي گذشته نيز براي به‌دست‌آوردن آن، موفق نبوديم». او در ادامه توضيح مي‌دهد: «با وجودي ‌كه در دوران برجام نيز قراردادهاي خوبي با بزرگان صنعت پتروشيمي دنيا براي تكنولوژي و سرمايه‌گذاري منعقد شد، اما با بازگشت تحريم‌ها، همه اين قراردادها متوقف شد و تاكنون نيز فقط براي خريد و فروش محصولات پتروشيمي توانسته‌ايم با بسياري از شركت‌ها همكاري كنيم و تحريم‌ها را دور بزنيم، اما براي سرمايه‌گذاري و ورود تكنولوژي به ايران نمي‌توانيم در شرايط كنوني اميدوار باشيم».
‌سياست‌هاي توسعه پتروشيمي چندان روشن نيست
مهدي پورقاضي، رئيس کميسيون صنعت و معدن اتاق بازرگاني تهران و فعال صنعت پتروشيمي، نيز در گفت‌وگو با «شرق»، با نقد سياست‌هاي ناروشن در زمينه توسعه صنعت پتروشيمي، مي‌گويد: «سياست‌هاي توسعه پتروشيمي در ايران چندان روشن نيست. معلوم نيست وضعيت خوراك پتروشيمي‌ها و فروش مجتمع‌ها چگونه خواهد بود. از طرف ديگر، در سال‌هايي كه مي‌توانيم دانش فني صنعت پتروشيمي را به دست بياوريم، براي آن كاري نكرديم و همچنان براي ايجاد يك مجتمع‌ پتروشيمي نياز به ليسانس مؤسسات بزرگ و بنگاه‌هاي اصلي داريم». او در ادامه به يكي از سياست‌هاي نادرست اشاره كرده و مي‌گويد:‌ »مقدار زيادي سرمايه‌گذاري‌هاي نامناسب در زمينه آمونياك و اوره صورت گرفته و هنوز هم شركت‌ها و سرمايه‌گذارها به دليل اين سياست دولت، مايل هستند به همان كار ادامه دهند، درحالي‌كه اين دو بخش، ارزش افزوده پاييني دارند».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.