|

در اندرون درختان خسته‌دل

محمدعلي آرامي- متخصص مغز و اعصاب

ارتباط انسان و درخت ابدی و ازلی است. شباهت‌های بسیاری بین انسان و درخت وجود دارد که مورد استفاده بسیاری از شاعران و نویسندگان قرار گرفته است. تنه درخت همچون کالبد او، دستانش مانند شاخه‌ها و برگ‌هایش بسان موهای انسان در شعرها نمود یافته است. انسان‌ها عموما صفات نیکوی آدمی را به ویژگی‌های درختان شبیه دانسته‌اند؛ مثلا آزادگی را به بلندی و راست‌قامتی سرو، بخشندگی را به سایه بی‌دریغ بید مجنون و زایش و بهره‌مندی را به میوه و باردهی درختان همانند دانسته‌اند. شاعری نیز هنگام جداافتادن از درخت ارغوان حیاط خانه‌اش، از آن با نام «شاخه هم‌خون» خود یاد می‌کند.1

هنرمندان عکاس نیز عموما با ثبت تصاویر درختان در متن طبیعت، زیبایی و ثبات و گاه تنهایی درختان را برجسته کرده و ستوده‌اند. رنگ سبز آرامش‌بخش برگ درختان، ثبات و ایستادگی آنها در برف و یخ زمستان، رویش امیدبخش درختان در کنار رودخانه‌ها، پرتو آفتاب از لابه‌لای برگ‌های درختان همه و همه گوشه‌هایی از زیبایی‌های طبیعت است که عکاسان با هنرنمایی خود برای ما به یادگار گذاشته‌اند.
اما سهیل بازرگانی در عکس‌هایی که از درختان تهران گرفته و در گالری گلستان با عنوان «رؤیاها و کابوس‌های درختان تهران» به نمایش گذاشته است، نگاهی دیگرگون به درختان شهر دارد. او این بار درست مانند سینماگرانی که از نمای نزدیک (کلوزآپ) سوژه‌ها و شخصیت‌ها را نشان می‌دهند، دوربین خود را چنان به درختان نزدیک کرده که گویی قصد شنیدن تپش قلب درختان و ضجه‌های پوسته‌های خشک جداشده آنان و نیز کشف راز قسمت‌های برهنه‌شده تن درختان را دارد. در این عکس‌ها چنین به نظر می‌رسد که هر درخت سرگذشت و هویتی تکین دارد (در یکی از عکس‌ها خطوط روی تنه درخت شباهت بسیاری با اثر انگشت انسان دارد). او می‌خواهد بیننده را از زیبایی معمول درختان که غالبا از فاصله‌ای دور دیده می‌شود، دور کرده و به او نشان دهد که بر تن او چه گذشته است؛ بر تن درختانی که در یادداشت کوتاه او زخمه‌های آهن و آسفالت نامیده شده‌اند. تصاویری که برخلاف ذهنیت پیشینی ما از درختان بالیده در دامن طبیعت و کوه و لب جوی، دیگر زیبا نیستند. آنها نمایشی از تبدیل‌شدن رؤیاهای ما به کابوس‌اند. در زمان‌هایی دور انسان‌ها روی درختان نقش دل را به قصد نمادی از عشق حک می‌کردند تا یاد یار را به‌گونه‌ای با طبیعت بخشنده و پایدار پیوند زنند و جاودانه کنند. امروز این فضای خسته و آلوده شهر است که بر تن درختان زخم می‌زند و دوربین بازرگانی این زخم‌ها را در کنار ردپای گذر زمان بر تن درختان شهر ثبت کرده است. با این همه، این درختان هستند که می‌توانند برای روح عکاس هنرمند و خوش‌ذوق، رؤیاها و خاطره‌هایی را همچون کینگ‌کنگ عاشق فیلم مریان کوپر زنده کنند.
پي‌نوشت:
1- اشاره به شعر ارغوان سروده شاعر معاصر ه. الف. سایه

ارتباط انسان و درخت ابدی و ازلی است. شباهت‌های بسیاری بین انسان و درخت وجود دارد که مورد استفاده بسیاری از شاعران و نویسندگان قرار گرفته است. تنه درخت همچون کالبد او، دستانش مانند شاخه‌ها و برگ‌هایش بسان موهای انسان در شعرها نمود یافته است. انسان‌ها عموما صفات نیکوی آدمی را به ویژگی‌های درختان شبیه دانسته‌اند؛ مثلا آزادگی را به بلندی و راست‌قامتی سرو، بخشندگی را به سایه بی‌دریغ بید مجنون و زایش و بهره‌مندی را به میوه و باردهی درختان همانند دانسته‌اند. شاعری نیز هنگام جداافتادن از درخت ارغوان حیاط خانه‌اش، از آن با نام «شاخه هم‌خون» خود یاد می‌کند.1

هنرمندان عکاس نیز عموما با ثبت تصاویر درختان در متن طبیعت، زیبایی و ثبات و گاه تنهایی درختان را برجسته کرده و ستوده‌اند. رنگ سبز آرامش‌بخش برگ درختان، ثبات و ایستادگی آنها در برف و یخ زمستان، رویش امیدبخش درختان در کنار رودخانه‌ها، پرتو آفتاب از لابه‌لای برگ‌های درختان همه و همه گوشه‌هایی از زیبایی‌های طبیعت است که عکاسان با هنرنمایی خود برای ما به یادگار گذاشته‌اند.
اما سهیل بازرگانی در عکس‌هایی که از درختان تهران گرفته و در گالری گلستان با عنوان «رؤیاها و کابوس‌های درختان تهران» به نمایش گذاشته است، نگاهی دیگرگون به درختان شهر دارد. او این بار درست مانند سینماگرانی که از نمای نزدیک (کلوزآپ) سوژه‌ها و شخصیت‌ها را نشان می‌دهند، دوربین خود را چنان به درختان نزدیک کرده که گویی قصد شنیدن تپش قلب درختان و ضجه‌های پوسته‌های خشک جداشده آنان و نیز کشف راز قسمت‌های برهنه‌شده تن درختان را دارد. در این عکس‌ها چنین به نظر می‌رسد که هر درخت سرگذشت و هویتی تکین دارد (در یکی از عکس‌ها خطوط روی تنه درخت شباهت بسیاری با اثر انگشت انسان دارد). او می‌خواهد بیننده را از زیبایی معمول درختان که غالبا از فاصله‌ای دور دیده می‌شود، دور کرده و به او نشان دهد که بر تن او چه گذشته است؛ بر تن درختانی که در یادداشت کوتاه او زخمه‌های آهن و آسفالت نامیده شده‌اند. تصاویری که برخلاف ذهنیت پیشینی ما از درختان بالیده در دامن طبیعت و کوه و لب جوی، دیگر زیبا نیستند. آنها نمایشی از تبدیل‌شدن رؤیاهای ما به کابوس‌اند. در زمان‌هایی دور انسان‌ها روی درختان نقش دل را به قصد نمادی از عشق حک می‌کردند تا یاد یار را به‌گونه‌ای با طبیعت بخشنده و پایدار پیوند زنند و جاودانه کنند. امروز این فضای خسته و آلوده شهر است که بر تن درختان زخم می‌زند و دوربین بازرگانی این زخم‌ها را در کنار ردپای گذر زمان بر تن درختان شهر ثبت کرده است. با این همه، این درختان هستند که می‌توانند برای روح عکاس هنرمند و خوش‌ذوق، رؤیاها و خاطره‌هایی را همچون کینگ‌کنگ عاشق فیلم مریان کوپر زنده کنند.
پي‌نوشت:
1- اشاره به شعر ارغوان سروده شاعر معاصر ه. الف. سایه

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.