|

نقاشی فیگوراتیو

شرق: «نگره فیگوراتیو در نقاشی معاصر ایران» کتابی است درباره نقاشی فیگوراتیو ایران در دوران معاصر که در نشر نظر منتشر شده است. این کتاب که به‌ کوشش مسلم خضری گردآوری شده، چنان‌که از عنوان آن پیداست و در مقدمه مسلم خضری نیز بر آن تأکید شده، نه یک تاریخ‌نگاری جامع درباره کل نقاشی معاصر ایران، بلکه روایتی است متمرکز بر بخش خاصی از این تاریخ که به نقاشی فیگوراتیو اختصاص دارد. خضری در بخشی از مقدمه کتاب درباره رویکرد آن می‌نویسد: «روشی که این کتاب برای توصیف هنر نوگرای ایران انتخاب کرده است تدوین تاریخ هنر این دوران و حتی تنظیم سال‌شماری از آن نیست. در اینجا تنها به شاخه‌هایی از هنر فیگوراتیو معاصر پرداخته‌ایم. در این روشِ برخورد تنها روی موضوع خاصی تمرکز شده و تنوع آن در طول این بازه زمانی مورد مداقه قرار گرفته است». بعد از این توضیح اشاره‌ای شده است به پیچیدگی‌های نگارشِ تاریخ هنر معاصر ایران به دلیل اینکه این تاریخ را به دلیل ناپیوستگی و گسست‌ها و پرش‌ها در آن نمی‌توان به صورت خطی روایت کرد. بخش دیگر مقدمه به معرفی کتاب حاضر اختصاص دارد. کتاب «نگره فیگوراتیو در نقاشی معاصر ایران» از دو بخش تشکیل شده است. بخش اول کتاب شامل مقالاتی است از رویین پاکباز، آیدین آغداشلو، مجید اخگر، ایمان افسریان، بهرنگ پورحسینی و محمدرضا یگانه‌دوست. بخش دوم کتاب به گزیده‌ای از آثار نقاشان فیگوراتیو ایران و یادداشت‌هایی درباره هر نقاش که اثری از او در این بخش آمده است اختصاص دارد. یادداشت‌های این بخش را هدا اربابی نوشته است. در این بخش به‌ترتیب آثاری از جواد حمیدی، مهدی ویشکایی، منوچهر یکتایی، ابوالقاسم سعیدی، سهراب سپهری، هانیبال الخاص، بهمن محصص، احمد عالی، لیلی متین‌دفتری، منوچهر معتبر، علی‌اکبر صادقی، اردشیر محصص، آیدین آغداشلو، علی گلستانه، نیکزاد نجومی، مهدی حسینی، منوچهر صفرزاده، فرشید ملکی، داوود امدادیان، حسینعلی ذابحی، پروانه اعتمادی، قاسم حاجی‌زاده، ثمیلا امیرابراهیمی، واحد خاکدان، مینا نوری، نصرت‌الله مسلمیان، علی نصیر، رضا درخشانی، کریم نصر، شهره مهران، معصومه مظفری، مهرداد محبعلی، رضا لواسانی، احمد وکیلی، جمشید حقیقت‌شناس، بیژن اخگر، امین نورانی، محمدمهدی طباطبایی، فریدون غفاری، الهه حیدری، علیرضا جدی، داریوش حسینی، محمد خلیلی، امید مشکسار، احمد مرشدلو، ایمان افسریان، افشین پیرهاشمی، علیرضا آدم‌بکان، مهرداد ختایی، مجید فتحی‌زاده، جواد مدرسی، شنتیا ذاکرعاملی، مهدی فرهادیان، بکتاش سارنگ جوانبخت و وحید چمانی آمده است. آنچه می‌خوانید از مقاله‌‌ای از بخش اول این کتاب با عنوان «ترومای ناهم‌زمانی و مسئله‌ی بازنمایی»، نوشته بهرنگ پورحسینی، انتخاب شده است: «شبحی هنر معاصر ایران را تسخیر کرده: شبح کمال‌الملک. احتمالا مهم‌ترین بازخواست کمال‌الملک در دادگاهی بود که نوجویان و روشنفکران پس از مرگ‌اش ترتیب دادند: او چرا امپرسیونیسم را نفهمید؟ چرا دست‌آورد سه سال اقامت او (1900- 1897) در اروپا چیزی بیش از آموزه‌های هنر آکادمیک نبود؟ آیا اگر او با جهان فرهنگی اروپا هم‌زمان می‌شد، و به‌جای تیسین و رمبرانت از گوگن و ون‌گوک و مونه کپی‌کشی می‌کرد، سیر تحول هنر در ایران به‌گونه‌ای دیگر رقم نمی‌خورد و امروز هنر معاصرمان در جایگاهی دیگر قرار نگرفته بود؟ آشکارا سوژه‌ی ایرانی احساس گناه می‌کند، و گویی هنر معاصر عملی آیینی برای بازخرید گناه نخستین کمال‌الملک و اسلاف اوست. میل به همزمانی، میل به مشارکت در ساحت نمادین فرهنگی که در اصل برساخته‌ی دیگری است، و در عین حال ناتوانی از ارضای این میل عقده‌ای است که سایه‌ی آن بر هنر معاصر ایران تا امروز سنگینی می‌کند - عقده‌ی کمال‌الملک. این‌چنین کمال‌الملک چیزی فراتر از یک نقاش است؛ در واقع نوعی مفهوم است، یا نوعی نشانه. او به‌مثابه‌ی نشانه مازادی دارد که هرگونه روایت خطی و تمامت‌نگر از سیر تحول هنر در ایران را مختل می‌کند، و این مازاد، زاده‌ی تاریخ است. این نشانه همچنان گه‌گاه از نقد و تحلیل‌ها و نمایشگاه‌ها سرک می‌کشد: گاه از ناهم‌زمانی با قافله‌ی هنر و فرهنگ غرب شکوه می‌کنیم، و گاه به هنرمندانی جهانی می‌بالیم که نبض هنر معاصر را در دست گرفته‌اند؛ گاه خواهان تعمیق تجربه‌ی مدرنیسم هستیم و وضعیت فعلیِ خود را گذشته‌ی غرب و آینده‌مان را حالِ غرب می‌دانیم، و گاه هنر مدرن را آن‌قدر بومی می‌پنداریم که حتا شیوه‌ی بیانیِ آن را سده‌ها عقب‌تر، در نگارگری، جست‌وجو می‌کنیم؛ گاه شرقی‌ایم و گاه یک تبعیدی بی‌خانه. بدیهی است که شیوه‌های بیانی و اسلوب‌های تکنیکیِ نقاشی امروز ایران به افق‌هایی فراتر از سبک نقاشی کمال‌الملک دست یافته، و قصد این نوشته نیز بررسی نقاشی کمال‌الملک نیست، بل برای گشایش بحث به همان مسائلی نظر دارم که او را به یک نشانه‌ی تاریخ بدل کرده‌اند، که از جمله مهم‌ترین‌شان مسئله‌ی سوژه‌ی سخن‌گو/ بی‌زبان و نا/هم‌زمانی است».

شرق: «نگره فیگوراتیو در نقاشی معاصر ایران» کتابی است درباره نقاشی فیگوراتیو ایران در دوران معاصر که در نشر نظر منتشر شده است. این کتاب که به‌ کوشش مسلم خضری گردآوری شده، چنان‌که از عنوان آن پیداست و در مقدمه مسلم خضری نیز بر آن تأکید شده، نه یک تاریخ‌نگاری جامع درباره کل نقاشی معاصر ایران، بلکه روایتی است متمرکز بر بخش خاصی از این تاریخ که به نقاشی فیگوراتیو اختصاص دارد. خضری در بخشی از مقدمه کتاب درباره رویکرد آن می‌نویسد: «روشی که این کتاب برای توصیف هنر نوگرای ایران انتخاب کرده است تدوین تاریخ هنر این دوران و حتی تنظیم سال‌شماری از آن نیست. در اینجا تنها به شاخه‌هایی از هنر فیگوراتیو معاصر پرداخته‌ایم. در این روشِ برخورد تنها روی موضوع خاصی تمرکز شده و تنوع آن در طول این بازه زمانی مورد مداقه قرار گرفته است». بعد از این توضیح اشاره‌ای شده است به پیچیدگی‌های نگارشِ تاریخ هنر معاصر ایران به دلیل اینکه این تاریخ را به دلیل ناپیوستگی و گسست‌ها و پرش‌ها در آن نمی‌توان به صورت خطی روایت کرد. بخش دیگر مقدمه به معرفی کتاب حاضر اختصاص دارد. کتاب «نگره فیگوراتیو در نقاشی معاصر ایران» از دو بخش تشکیل شده است. بخش اول کتاب شامل مقالاتی است از رویین پاکباز، آیدین آغداشلو، مجید اخگر، ایمان افسریان، بهرنگ پورحسینی و محمدرضا یگانه‌دوست. بخش دوم کتاب به گزیده‌ای از آثار نقاشان فیگوراتیو ایران و یادداشت‌هایی درباره هر نقاش که اثری از او در این بخش آمده است اختصاص دارد. یادداشت‌های این بخش را هدا اربابی نوشته است. در این بخش به‌ترتیب آثاری از جواد حمیدی، مهدی ویشکایی، منوچهر یکتایی، ابوالقاسم سعیدی، سهراب سپهری، هانیبال الخاص، بهمن محصص، احمد عالی، لیلی متین‌دفتری، منوچهر معتبر، علی‌اکبر صادقی، اردشیر محصص، آیدین آغداشلو، علی گلستانه، نیکزاد نجومی، مهدی حسینی، منوچهر صفرزاده، فرشید ملکی، داوود امدادیان، حسینعلی ذابحی، پروانه اعتمادی، قاسم حاجی‌زاده، ثمیلا امیرابراهیمی، واحد خاکدان، مینا نوری، نصرت‌الله مسلمیان، علی نصیر، رضا درخشانی، کریم نصر، شهره مهران، معصومه مظفری، مهرداد محبعلی، رضا لواسانی، احمد وکیلی، جمشید حقیقت‌شناس، بیژن اخگر، امین نورانی، محمدمهدی طباطبایی، فریدون غفاری، الهه حیدری، علیرضا جدی، داریوش حسینی، محمد خلیلی، امید مشکسار، احمد مرشدلو، ایمان افسریان، افشین پیرهاشمی، علیرضا آدم‌بکان، مهرداد ختایی، مجید فتحی‌زاده، جواد مدرسی، شنتیا ذاکرعاملی، مهدی فرهادیان، بکتاش سارنگ جوانبخت و وحید چمانی آمده است. آنچه می‌خوانید از مقاله‌‌ای از بخش اول این کتاب با عنوان «ترومای ناهم‌زمانی و مسئله‌ی بازنمایی»، نوشته بهرنگ پورحسینی، انتخاب شده است: «شبحی هنر معاصر ایران را تسخیر کرده: شبح کمال‌الملک. احتمالا مهم‌ترین بازخواست کمال‌الملک در دادگاهی بود که نوجویان و روشنفکران پس از مرگ‌اش ترتیب دادند: او چرا امپرسیونیسم را نفهمید؟ چرا دست‌آورد سه سال اقامت او (1900- 1897) در اروپا چیزی بیش از آموزه‌های هنر آکادمیک نبود؟ آیا اگر او با جهان فرهنگی اروپا هم‌زمان می‌شد، و به‌جای تیسین و رمبرانت از گوگن و ون‌گوک و مونه کپی‌کشی می‌کرد، سیر تحول هنر در ایران به‌گونه‌ای دیگر رقم نمی‌خورد و امروز هنر معاصرمان در جایگاهی دیگر قرار نگرفته بود؟ آشکارا سوژه‌ی ایرانی احساس گناه می‌کند، و گویی هنر معاصر عملی آیینی برای بازخرید گناه نخستین کمال‌الملک و اسلاف اوست. میل به همزمانی، میل به مشارکت در ساحت نمادین فرهنگی که در اصل برساخته‌ی دیگری است، و در عین حال ناتوانی از ارضای این میل عقده‌ای است که سایه‌ی آن بر هنر معاصر ایران تا امروز سنگینی می‌کند - عقده‌ی کمال‌الملک. این‌چنین کمال‌الملک چیزی فراتر از یک نقاش است؛ در واقع نوعی مفهوم است، یا نوعی نشانه. او به‌مثابه‌ی نشانه مازادی دارد که هرگونه روایت خطی و تمامت‌نگر از سیر تحول هنر در ایران را مختل می‌کند، و این مازاد، زاده‌ی تاریخ است. این نشانه همچنان گه‌گاه از نقد و تحلیل‌ها و نمایشگاه‌ها سرک می‌کشد: گاه از ناهم‌زمانی با قافله‌ی هنر و فرهنگ غرب شکوه می‌کنیم، و گاه به هنرمندانی جهانی می‌بالیم که نبض هنر معاصر را در دست گرفته‌اند؛ گاه خواهان تعمیق تجربه‌ی مدرنیسم هستیم و وضعیت فعلیِ خود را گذشته‌ی غرب و آینده‌مان را حالِ غرب می‌دانیم، و گاه هنر مدرن را آن‌قدر بومی می‌پنداریم که حتا شیوه‌ی بیانیِ آن را سده‌ها عقب‌تر، در نگارگری، جست‌وجو می‌کنیم؛ گاه شرقی‌ایم و گاه یک تبعیدی بی‌خانه. بدیهی است که شیوه‌های بیانی و اسلوب‌های تکنیکیِ نقاشی امروز ایران به افق‌هایی فراتر از سبک نقاشی کمال‌الملک دست یافته، و قصد این نوشته نیز بررسی نقاشی کمال‌الملک نیست، بل برای گشایش بحث به همان مسائلی نظر دارم که او را به یک نشانه‌ی تاریخ بدل کرده‌اند، که از جمله مهم‌ترین‌شان مسئله‌ی سوژه‌ی سخن‌گو/ بی‌زبان و نا/هم‌زمانی است».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.