|

زمان تصميم‌گيري دمشق و روژاوا؛ «همين امروز»

اردشير زارعي‌قنواتي: تحولات سوريه در حالي وارد يک دوره انتقالي و تغيير موازنه‌ها در بين نيروهاي داخلي و خارجي شده که در بطن خود حامل تغييراتي است که هرگونه اشتباه محاسبه مي‌تواند آرايش در جبهه‌هاي جنگ و مناسبات سياسي بين نيروها را دستخوش دگرگوني‌هاي پيش‌بيني‌نشده کند. در چنين شرايطي نيروهايي پيروز نهايي بازي خواهند بود که از يک طرف بر اساس درک درست از وضعيت موجود، پذيرش ضرورت و الزامات شرايط نوين، شناخت درست از واقعيت نظامي و سياسي در جهت تعامل حول حق حاکميت و منافع ملي و مهم‌تر از همه به نقش تعيين‌کننده و اساسي «زمان تصميم‌گيري» رسيده باشند.‌ بعد از اعلام خروج نيروهاي آمريکايي از سوريه به فرمان «دونالد ترامپ» که در معامله بزرگ با «رجب طيب اردوغان» انجام شد و آن هم در شرايطي که ارتش ترکيه و متحدان تروريست آن در ادلب، عفرين و حومه منبج خود را آماده هجوم به مناطق تحت تصرف کردها (روژاوا) مي‌کنند، زنگ خطري بود که تا حدودي به گوش کردها و دمشق رسيد. در هفته گذشته هيئت‌هاي نمايندگي کردها هم‌زمان با سفر به روسيه و همچنين شرکت در مذاکرات مستقيم با رهبران نظامي و امنيتي دولت سوريه در پايگاه هوايي «حميمیم» که همگي با وساطت روسيه انجام شد، راه را براي مصالحه با دمشق باز کردند. گفته مي‌شود اعم مسائل عمده بين روژاوا و دمشق حل شده ولي هنوز موضوع اساسي پذيرش منطقه خودمختاري شمال سوريه مورد اختلاف دو طرف است. به‌تازگي پيش‌نويس يک سند 11ماده‌اي (شامل پذيرش دولت قانوني دمشق، پذيرش رياست‌جمهوري بشار اسد، به‌رسميت‌شناختن ارتش سوريه به عنوان نيروي نظامي ملي، يکپارچگي سوريه، پذيرش پرچم ملي سوريه و حق اداره مرزها از سوی ارتش از طرف کردها و در مقابل پذيرش خودمختاري منطقه روژاوا، پايان تبعيض در عرصه ملي، حق برخورداري مناطق کردنشين از منابع طبيعي منطقه و توجه به وضعيت قانوني و حقوقي يگان‌هاي مدافع خلق کرد) منتشر شده است که از طرف کردها به روسيه ارائه شده و آنان از روسيه خواسته‌‌اند که تضمين‌کننده هرگونه توافق دوجانبه بين آنان و دمشق باشد.
از طرف ديگر، با توجه به خروج رسمي و عملي نيروهاي آمريکايي از مناطق کردنشين هر چند با فشار منتقدان ترامپ در اين کشور تصميم گرفته شد به صورت تدريجي و گام به گام انجام شود و بعضا بعضي مقامات واشنگتن همچون «جان بولتون»، مشاور امنيتي ملي آمريکا، هم با تظاهر به حمايت از کردها از ترکيه خواستند که حقوق کردها را تضمين کند (که البته با بي‌اعتنايي اردوغان روبه‌رو شد) اما واقعيت اين است که معامله انجام‌شده بين اردوغان و ترامپ تابع يک استراتژي بازگشت‌ناپذیر است. در چنين شرايطي که ترکيه از عدم همسويي و توافق نهايي بين کردها و دمشق نهايت سوءاستفاده را مي‌کند و درصدد تصرف مناطق دو سوي رود فرات است، امروز منافع دمشق و کردها در يک انطباق منافع بنيادين قرار گرفته است که لاجرم هر دو طرف بايد با پذيرش حقوق اساسي يکديگر خيلي زود به توافق نهايي برسند. دولت دمشق بايد به اين درک رسيده باشد که هرگز نمي‌تواند کردها را ناديده بگیرد. در چنين شرايطي حداقل بايد خودگرداني در منطقه روژاوا از سوی دولت مرکزي در قبال تعهد آنان به حفظ تماميت ارضي و حق حاکميت ملي به نمايندگي از دمشق و ارتش ملي به رسميت شناخته شده و از فرصت‌سوزي اجتناب شود. براي دولت سوريه و حاميان آن از جمله روسيه بهترين گزينه توافق دمشق با روژاواست و حتي توهم اينکه در شراکت با ترکيه به اهداف مطلوب‌تري مي‌رسند، مي‌تواند در اين شرايط حساس و سير شتابنده تحولات به يک فاجعه ختم شود.
اگر فرض را بر اين سند انتشاريافته از طرف کردها و همچنين مصاحبه‌هاي «آلدار خليل»، «رضا التون» و «سيبان حمو» در روزهاي اخير قرار دهيم، به نظر مي‌رسد کردها با درک لازمي که امروز از اهداف طرف آمريکايي پيدا کرده‌اند، مصمم به توافق با دولت دمشق و پذيرش حاکميت آن بر مناطق تحت تصرف خود هستند. بدون ترديد آنان در مابازاي اين توافق خواهان برخي امتيازات هم هستند که چندان هم غيرمشروع و ناقض يکپارچگي سوريه نيست که بايد دولت اسد به آن پاسخ مثبت و مطلوب دهد. گفته مي‌شود روس‌ها با کردها حول موضوعات اساسي به توافق رسيده‌‌اند و بايد اين توافق به صورت رسمي نيز از سوي دولت دمشق پذيرفته شود که متأسفانه هنوز اين مهم انجام نشده است. دمشق و متحدان آن بايد به خطري که نزديکي امروز ترکيه و آمريکا مي‌تواند براي منطقه و کشور سوريه ايجاد کند، واقف بوده و به اقدامات و توافق اصولي با کردها شتاب بخشند. پيشنهاد منطقه امن 40کيلومتري از سوي ترامپ که بعدا در جريان مصاحبه پس از تماس تلفني اردوغان و ترامپ مشخص شد که با همکاري واشنگتن و آنکارا قرار است اجرائي شود، زنگ خطري بود که بايد صداي آن در دمشق و روژاوا و همچنين مسکو و تهران هم شنيده شود. هر روزي که بگذرد و امضاي توافق بين دمشق و روژاوا ديرتر انجام شود، بدون هيچ ترديدي جبهه‌هايي در حوزه سياسي و نظامي به نفع ترکيه و به زيان تماميت ارضي سوريه و همچنين قرباني‌شدن کردها گشوده خواهد شد که بعدا بازپس‌گيري آن بسيار مشکل و پرهزينه خواهد بود. مماشات و وقت‌کشي از طرف دمشق و کردها براي تأخير در توافق برای امتيازگيري بيشتر در چنين شرايطي يک خودزني خواهد بود و به همين دليل مصالحه اين دو نيرو هم از پرداخت هزينه‌هاي بيشتر مي‌کاهد و هم اينکه با تغيير اساسي در توازن قدرت مانع از هرگونه سناريوسازي نيروهاي ثالث خواهد شد. هرگونه توهمي بين کردها مبني بر اينکه هنوز طرف آمريکايي به تعهدات خود براي حمايت از آنان وفادار است يا اينکه در دمشق و مسکو توهم اينکه ترکيه يک همکار مطلوب براي پايان‌دادن به اين بحران هفت‌ساله است، مي‌تواند در آينده بسيار نزديک به يک کابوس بزرگ تبدیل شود. زمان تصميم‌گيري نهايي براي دمشق و يگان‌هاي مدافع خلق فرارسيده است و با توجه به اينکه به نظر نمي‌رسد هيچ مشکل عمده‌اي وجود داشته باشد، ‌بايد هر دو طرف به حداقل‌ها و حقوق همديگر رضايت داده و توافق‌نامه را هرچه زودتر امضا کنند.

اردشير زارعي‌قنواتي: تحولات سوريه در حالي وارد يک دوره انتقالي و تغيير موازنه‌ها در بين نيروهاي داخلي و خارجي شده که در بطن خود حامل تغييراتي است که هرگونه اشتباه محاسبه مي‌تواند آرايش در جبهه‌هاي جنگ و مناسبات سياسي بين نيروها را دستخوش دگرگوني‌هاي پيش‌بيني‌نشده کند. در چنين شرايطي نيروهايي پيروز نهايي بازي خواهند بود که از يک طرف بر اساس درک درست از وضعيت موجود، پذيرش ضرورت و الزامات شرايط نوين، شناخت درست از واقعيت نظامي و سياسي در جهت تعامل حول حق حاکميت و منافع ملي و مهم‌تر از همه به نقش تعيين‌کننده و اساسي «زمان تصميم‌گيري» رسيده باشند.‌ بعد از اعلام خروج نيروهاي آمريکايي از سوريه به فرمان «دونالد ترامپ» که در معامله بزرگ با «رجب طيب اردوغان» انجام شد و آن هم در شرايطي که ارتش ترکيه و متحدان تروريست آن در ادلب، عفرين و حومه منبج خود را آماده هجوم به مناطق تحت تصرف کردها (روژاوا) مي‌کنند، زنگ خطري بود که تا حدودي به گوش کردها و دمشق رسيد. در هفته گذشته هيئت‌هاي نمايندگي کردها هم‌زمان با سفر به روسيه و همچنين شرکت در مذاکرات مستقيم با رهبران نظامي و امنيتي دولت سوريه در پايگاه هوايي «حميمیم» که همگي با وساطت روسيه انجام شد، راه را براي مصالحه با دمشق باز کردند. گفته مي‌شود اعم مسائل عمده بين روژاوا و دمشق حل شده ولي هنوز موضوع اساسي پذيرش منطقه خودمختاري شمال سوريه مورد اختلاف دو طرف است. به‌تازگي پيش‌نويس يک سند 11ماده‌اي (شامل پذيرش دولت قانوني دمشق، پذيرش رياست‌جمهوري بشار اسد، به‌رسميت‌شناختن ارتش سوريه به عنوان نيروي نظامي ملي، يکپارچگي سوريه، پذيرش پرچم ملي سوريه و حق اداره مرزها از سوی ارتش از طرف کردها و در مقابل پذيرش خودمختاري منطقه روژاوا، پايان تبعيض در عرصه ملي، حق برخورداري مناطق کردنشين از منابع طبيعي منطقه و توجه به وضعيت قانوني و حقوقي يگان‌هاي مدافع خلق کرد) منتشر شده است که از طرف کردها به روسيه ارائه شده و آنان از روسيه خواسته‌‌اند که تضمين‌کننده هرگونه توافق دوجانبه بين آنان و دمشق باشد.
از طرف ديگر، با توجه به خروج رسمي و عملي نيروهاي آمريکايي از مناطق کردنشين هر چند با فشار منتقدان ترامپ در اين کشور تصميم گرفته شد به صورت تدريجي و گام به گام انجام شود و بعضا بعضي مقامات واشنگتن همچون «جان بولتون»، مشاور امنيتي ملي آمريکا، هم با تظاهر به حمايت از کردها از ترکيه خواستند که حقوق کردها را تضمين کند (که البته با بي‌اعتنايي اردوغان روبه‌رو شد) اما واقعيت اين است که معامله انجام‌شده بين اردوغان و ترامپ تابع يک استراتژي بازگشت‌ناپذیر است. در چنين شرايطي که ترکيه از عدم همسويي و توافق نهايي بين کردها و دمشق نهايت سوءاستفاده را مي‌کند و درصدد تصرف مناطق دو سوي رود فرات است، امروز منافع دمشق و کردها در يک انطباق منافع بنيادين قرار گرفته است که لاجرم هر دو طرف بايد با پذيرش حقوق اساسي يکديگر خيلي زود به توافق نهايي برسند. دولت دمشق بايد به اين درک رسيده باشد که هرگز نمي‌تواند کردها را ناديده بگیرد. در چنين شرايطي حداقل بايد خودگرداني در منطقه روژاوا از سوی دولت مرکزي در قبال تعهد آنان به حفظ تماميت ارضي و حق حاکميت ملي به نمايندگي از دمشق و ارتش ملي به رسميت شناخته شده و از فرصت‌سوزي اجتناب شود. براي دولت سوريه و حاميان آن از جمله روسيه بهترين گزينه توافق دمشق با روژاواست و حتي توهم اينکه در شراکت با ترکيه به اهداف مطلوب‌تري مي‌رسند، مي‌تواند در اين شرايط حساس و سير شتابنده تحولات به يک فاجعه ختم شود.
اگر فرض را بر اين سند انتشاريافته از طرف کردها و همچنين مصاحبه‌هاي «آلدار خليل»، «رضا التون» و «سيبان حمو» در روزهاي اخير قرار دهيم، به نظر مي‌رسد کردها با درک لازمي که امروز از اهداف طرف آمريکايي پيدا کرده‌اند، مصمم به توافق با دولت دمشق و پذيرش حاکميت آن بر مناطق تحت تصرف خود هستند. بدون ترديد آنان در مابازاي اين توافق خواهان برخي امتيازات هم هستند که چندان هم غيرمشروع و ناقض يکپارچگي سوريه نيست که بايد دولت اسد به آن پاسخ مثبت و مطلوب دهد. گفته مي‌شود روس‌ها با کردها حول موضوعات اساسي به توافق رسيده‌‌اند و بايد اين توافق به صورت رسمي نيز از سوي دولت دمشق پذيرفته شود که متأسفانه هنوز اين مهم انجام نشده است. دمشق و متحدان آن بايد به خطري که نزديکي امروز ترکيه و آمريکا مي‌تواند براي منطقه و کشور سوريه ايجاد کند، واقف بوده و به اقدامات و توافق اصولي با کردها شتاب بخشند. پيشنهاد منطقه امن 40کيلومتري از سوي ترامپ که بعدا در جريان مصاحبه پس از تماس تلفني اردوغان و ترامپ مشخص شد که با همکاري واشنگتن و آنکارا قرار است اجرائي شود، زنگ خطري بود که بايد صداي آن در دمشق و روژاوا و همچنين مسکو و تهران هم شنيده شود. هر روزي که بگذرد و امضاي توافق بين دمشق و روژاوا ديرتر انجام شود، بدون هيچ ترديدي جبهه‌هايي در حوزه سياسي و نظامي به نفع ترکيه و به زيان تماميت ارضي سوريه و همچنين قرباني‌شدن کردها گشوده خواهد شد که بعدا بازپس‌گيري آن بسيار مشکل و پرهزينه خواهد بود. مماشات و وقت‌کشي از طرف دمشق و کردها براي تأخير در توافق برای امتيازگيري بيشتر در چنين شرايطي يک خودزني خواهد بود و به همين دليل مصالحه اين دو نيرو هم از پرداخت هزينه‌هاي بيشتر مي‌کاهد و هم اينکه با تغيير اساسي در توازن قدرت مانع از هرگونه سناريوسازي نيروهاي ثالث خواهد شد. هرگونه توهمي بين کردها مبني بر اينکه هنوز طرف آمريکايي به تعهدات خود براي حمايت از آنان وفادار است يا اينکه در دمشق و مسکو توهم اينکه ترکيه يک همکار مطلوب براي پايان‌دادن به اين بحران هفت‌ساله است، مي‌تواند در آينده بسيار نزديک به يک کابوس بزرگ تبدیل شود. زمان تصميم‌گيري نهايي براي دمشق و يگان‌هاي مدافع خلق فرارسيده است و با توجه به اينکه به نظر نمي‌رسد هيچ مشکل عمده‌اي وجود داشته باشد، ‌بايد هر دو طرف به حداقل‌ها و حقوق همديگر رضايت داده و توافق‌نامه را هرچه زودتر امضا کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.