سالروز شکست حصر آبادان در گفتوگو با سرتیپ نصرتالله معینوزیری:
روزی که محاصره شکست
مهسا جزینی
56 سال در نیروهای مسلح خدمت کرده است و از پیش از انقلاب، 37سال سابقه تدریس در دانشگاه جنگ دارد. بازنشسته است و از همان روز بازنشستگی، قراردادی باز مشغول کار شده است. در پژوهشگاه معارف جنگ تحقیق میکند. یکی از کارهایش ممیزی کتابهای جنگ است. کتابهایی که به قول او متاسفانه به پژوهشگاه ارسال نمیشود و آنهایی هم که میرسد ارزش خاصی ندارد و بیشتر خاطره است. میگوید مشکل ماکتابهای منتشرشده است، اینکه هرکسی هرچه مینویسد بهعنوان منبع مورد استفاده قرار میگیرد و باز تکرار میشود درحالیکه برخیشان حقیقت ندارد، میگوید سنگی است که انداخته شده و درآوردنش کار راحتی نیست. با او از عملیات ثامنالائمه صحبت کردیم؛ عملیاتی که به شکست حصر آبادان منجر شد. فرمانده ارتش در این عملیات شهابالدین جوادی بود و فرمانده سپاه هم رحیم صفوی.
شما تحلیلی بر واقعه عملیات ثامنالائمه نوشتهاید گویا درخصوص واقعه رفع حصر آبادان کتاب هم زیاد نوشته شده است؟
یعقوب حسینی شش جلد کتاب نوشته است. من هم تحلیلی بر واقعه عملیات خوزستان سال اول جنگ و عملیات ثامنالائمه نوشتم. اما کتاب اصلی که اهمیت زیادی دارد کتابی است که لشکر 7 خراسان، سرتیپ روحالله سروری و امیر جاودانی باهم نوشتهاند که کتاب پر باری است البته کتابهای دیگری هم هست. رحیم صفوی فرمانده سپاه هم در آن عملیات درباره آن نوشته است. مشکلی که اما وجود دارد این است که نوشتهها متاسفانه هماهنگ نیست. هرکسی قضیه را به سمت دیدگاه خودش کشانده است و سعی کرده نقش ارگان خودش را سنگینتر جلوه دهد.
پس میتوان گفت یک تاریخ منسجم قابل استناد درباره تحلیل جنگ یا عملیاتهای جنگ هنوز نداریم؟
پژوهشگاه معارف دفاع مقدس که به دستور مقام رهبری تاسیس شده است یکی از وظایفش همین است که نوشتههای مربوط به جنگ را بررسی کند که تا این تاریخ متاسفانه نتوانسته آنطور که باید وظیفهاش را ادا کند چون باید کتابها را پیش از انتشار بفرستند برای ارشاد و از آنجا هم به پژوهشگاه فرستاده شود اما مشکل این است که برخی ارگانها که کتاب منتشر میکنند ما را دور میزنند و کتابها دست پژوهشگاه نمیرسد. برای همین کتابها بیطرفانه منتشر نمیشود و عدالت خدشهدار میشود در حالی که این نقش پژوهشگاه باید حفظ شود چون وظیفهاش هماهنگکردن ارگانها و صداقت در گفتار و نوشتار پیش از انتشار است. پژوهشگاه زحمت زیادی میکشد اما نیاز به پشتیبانی هم دارد چون زیرمجموعه بنیاد حفظ آثار نیروهای مسلح و ستاد کل نیروهای مسلح قرار دارد، از بالا هم دستورات لازم داده میشود اما گاهی از سوی زیرمجموعهها رعایت نمیشود من بیشتر نمیتوانم توضیح دهم ولی فقط همینقدر بگویم که این پژوهشگاه آنچنان قدرتی پیدا کند که با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هیچ نوشتهای بدون تایید این پژوهشگاه منتشر نشود و هرچه هم تاکنون منتشر شده به نحوی برگردانده و اصلاح شوند.
برگردیم به عملیات رفع حصر آبادان...
من اگر خلاصه بخواهم عرض کنم این است که بعد از تهاجم اولیه عراق در ابتدای انقلاب نیروها از هم پاشیده بود. انضباط و آموزش نبود. آن زمان که عراق حمله کرد دو لشکر نیمهتمام در منطقه بود که تا خواستند نیروها را وارد کنند عراق 12هزارکیلومترمربع در جنوب پیشروی کرد. البته همان جا تثبیت شد و به اهدافش نرسید. عراق میخواست 64هزارکیلومترمربع از خوزستان را تصرف کند اما طرحش نیمهتمام ماند و بحث به آتشبس کشیده شد که ایران نپذیرفت و گفت تا زمانی که یک سرباز عراقی در ایران هست ما صلح را نمیپذیریم. روز 18 مهر 59 لشکر سهزرهی عراقی در منطقه مارد پل شناور زد و از شمال اروند جای پا گرفت و 23 مهر هم آن را توسعه داد. ما هیچ نیرویی نداشتیم. عراقیها حتی 300نفر محلی را اسیر کردند البته 66 زن و پیرمرد را آزاد و در نهایت آبادان را از سمت شمال محاصره کردند.
چه شد که نیروهای عراقی پیش از پیشروی کامل در خرمشهر یکباره به سمت آبادان آمدند؟
عراقیها هنوز خرمشهر را کامل نگرفته بودند. چون در خرمشهر مقاومت زیاد بود برای همین مجبور شد از شمال خرمشهر عبور کند بلکه فشار بیاورد و آبادان را محاصره کند تا مقاومت خرمشهر تقلیل یابد. الان که دارم برای شما تعریف میکنم نقشه آن در ذهن من حفظ است. دشمن آبادان را از شمال محاصره کرده و 14آبان امام فرمود حصر آبادان باید شکسته شود. نیروها از همان زمان تلاشهای زیادی کردند اما نیرو و توان نبود.
منظور شما از نبود نیرو و توان دقیقا یعنی چه؟
لشکرهای متعددی داشتیم. دوتا در جنوب و کرمانشاه و منطقه غرب داشتیم که از لحاظ قانون جهانی تا 30کیلومتری میتوانست دفاع کند اما 400کیلومتر باز شده بود که امکان مقاومت نبود.
چرا از نیروهای دیگر در سایر نقاط کشور استفاده نمیشد؟
ما یک لشکر در مشهد داشتیم یکی تهران و قزوین و... چون احتمال نمیدادند که عراق حمله گستردهای بکند، یک نوع غافلگیری استراتژیک دست داد. آن نیروها را به جنوب اعزام نکردند. لشکر آمده بود در شرق کارون و سرپل. اما برای از بینبردن لشکر مقابل، نیروی قابل ملاحظه نیاز بود که ارتش نداشت یکی دو عملیات سراسیمه برای جلوگیری از پیشروی بیشتر انجام داد اما نتوانست دشمن را منهدم و در ساحل شرقی کاملا پاکسازی کند. در نهایت از این چند عملیات کوچک نتیجه مهمی عاید نشد. برای همین لشکر 77 مشهد اعزام شد.
چرا این لشکر زودتر اعزام نشده بود؟
یک استدلال این بود که مسوولان میگفتند شوروی آمده است در افغانستان برای همین یک تهدید محسوب میشود که لشکر 77 باید در خراسان بماند.
ولی جنگ فرماندهی مرکزی داشت و این فرماندهی میتوانست اولویتها را تشخیص بدهد و تصمیم بگیرد.
فرمانده کل قوا از طرف امام بنیصدر بود که خودش با نخستوزیر که رجایی بود در تضاد بودند و تفاهم نداشتند آن زمان وقتی انقلاب شد نیروهای مذهبی، سیاسی، فداییان خلق و حزب خلق مسلمان و... هرکدام سازی میزدند. وحدت ملی نداشتیم و خود بنیصدر هم درست بود كهبه لحاظ شکلی و ظاهرا فرمانده کل قوا بود اما قدرت لازم برای اعمال نفوذ نداشت. همین شد که امام مجبور شد اول مهر یک پیام بدهد که همه نیروها باید از فرمانده کل قوا پیروی کنند.
طرحریزی عملیات ثامنالائمه از چه زمانی آغاز شد؟
طرحریزی از خرداد سال 60 دور گرفت؛ تیرماه سرعت بیشتری یافت و بالاخره 15 شهریور دستور یا طرح عملیات ثامنالائمه توسط لشکر 77 خراسان با سپاه تهیه شد. لشکر 77 با هر سه تیپش کامل آمد، شکل کار هم به این صورت بود که یک گردان ارتشی و سپاهی در هم ادغام شد و قدرت یافتیم. با شرکت سپاه در این عملیات ما قدرت لازم را برای سرکوب دشمن به دست آوردیم و با توجه به اینکه جوانهایی که آمدند همه سرتاپا شوق و شور ایمان بودند ما از لحاظ روحی هم اوج گرفتیم. قدرت رزمی دو عامل فیزیکی و روحی لازم دارد. از لحاظ روحی و روانی ما خیلی بر عراق برتری داشتیم. ما از سه جهت به لشکر زرهی عراق حمله کردیم از دارخوین از شمال به جنوب. از جنوب به شمال از منطقه فیاضیه و یکی از منطقه ذوالفقاریه. سه هدف در منطقه بود. دو پل داشتیم، یکی پل قصبه، یکی پل حفار و در مرکز هم خاکریزهایی بود که به آن حمله شد. طراحی انجام شده شاهکار بود.
طراحی عملیات با کدام گروه بود، سپاه یا ارتش؟
لشکر 77 ارتش در مشهد و سپاه هم بودند. رحیم صفوی فرمانده لشکر سپاه بود و شهابالدین جوادی هم فرمانده لشکر 77 خراسان که با هم هماهنگ میکردند. طرح فنی نظامی را معمولا کسانی انجام میدهند که تجربه لازم را داشتند. من هیچوقت سپاه و ارتش را از هم جدا نمیکنم چون مشکل پیش میآید. ما میگوییم با هم طراحی انجام شد. اما خب طراحی عملیات یعنی یکسری کارهای فنی. طرح عملیات نوشتن به این راحتی نیست، پیوست و ضمیمه و... دارد و آنها که دانشکده رفتهاند و به مسایل فنی آشنایی دارند معمولا میتوانند آن را بنویسند. در نهایت باید بگویم که با تلفیق علم و روحیه و ایمان و اعتقاد، ما قدرت برتر را بر عراق به دست آوردیم و این بود که عملیات که در یک دقیقه بامداد پنجم مهر انجام شد ظرف دو روز تمام کمال به سرانجام رسید و دشمن منهدم شد. 150کیلومترمربع تصرف شد؛ آبادان از محاصره خارج شد؛ هزارو656نفر اسیر گرفتیم و تعداد زیادی تانک نفربر، توپ، بولدوزر و لودر... به غنیمت ما درآمد و ما اینجا بهطور قاطع این عملیات را تمام کردیم و پیروز شدیم یعنی تا هفتم مهر ما صددرصد موفق شده بودیم. فرمانده لشکر 77 ارتش شهابالدین جوادی بود که چون در مصر دوره دیده بود و به عربی مسلط بود با اسرای عراقی با زبان عربی حرف زد و برای آنها سخنرانی کرد تا جایی که اسرا در برابر نیروی ما رژه رفتند.
شما تحلیلی بر واقعه عملیات ثامنالائمه نوشتهاید گویا درخصوص واقعه رفع حصر آبادان کتاب هم زیاد نوشته شده است؟
یعقوب حسینی شش جلد کتاب نوشته است. من هم تحلیلی بر واقعه عملیات خوزستان سال اول جنگ و عملیات ثامنالائمه نوشتم. اما کتاب اصلی که اهمیت زیادی دارد کتابی است که لشکر 7 خراسان، سرتیپ روحالله سروری و امیر جاودانی باهم نوشتهاند که کتاب پر باری است البته کتابهای دیگری هم هست. رحیم صفوی فرمانده سپاه هم در آن عملیات درباره آن نوشته است. مشکلی که اما وجود دارد این است که نوشتهها متاسفانه هماهنگ نیست. هرکسی قضیه را به سمت دیدگاه خودش کشانده است و سعی کرده نقش ارگان خودش را سنگینتر جلوه دهد.
پس میتوان گفت یک تاریخ منسجم قابل استناد درباره تحلیل جنگ یا عملیاتهای جنگ هنوز نداریم؟
پژوهشگاه معارف دفاع مقدس که به دستور مقام رهبری تاسیس شده است یکی از وظایفش همین است که نوشتههای مربوط به جنگ را بررسی کند که تا این تاریخ متاسفانه نتوانسته آنطور که باید وظیفهاش را ادا کند چون باید کتابها را پیش از انتشار بفرستند برای ارشاد و از آنجا هم به پژوهشگاه فرستاده شود اما مشکل این است که برخی ارگانها که کتاب منتشر میکنند ما را دور میزنند و کتابها دست پژوهشگاه نمیرسد. برای همین کتابها بیطرفانه منتشر نمیشود و عدالت خدشهدار میشود در حالی که این نقش پژوهشگاه باید حفظ شود چون وظیفهاش هماهنگکردن ارگانها و صداقت در گفتار و نوشتار پیش از انتشار است. پژوهشگاه زحمت زیادی میکشد اما نیاز به پشتیبانی هم دارد چون زیرمجموعه بنیاد حفظ آثار نیروهای مسلح و ستاد کل نیروهای مسلح قرار دارد، از بالا هم دستورات لازم داده میشود اما گاهی از سوی زیرمجموعهها رعایت نمیشود من بیشتر نمیتوانم توضیح دهم ولی فقط همینقدر بگویم که این پژوهشگاه آنچنان قدرتی پیدا کند که با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هیچ نوشتهای بدون تایید این پژوهشگاه منتشر نشود و هرچه هم تاکنون منتشر شده به نحوی برگردانده و اصلاح شوند.
برگردیم به عملیات رفع حصر آبادان...
من اگر خلاصه بخواهم عرض کنم این است که بعد از تهاجم اولیه عراق در ابتدای انقلاب نیروها از هم پاشیده بود. انضباط و آموزش نبود. آن زمان که عراق حمله کرد دو لشکر نیمهتمام در منطقه بود که تا خواستند نیروها را وارد کنند عراق 12هزارکیلومترمربع در جنوب پیشروی کرد. البته همان جا تثبیت شد و به اهدافش نرسید. عراق میخواست 64هزارکیلومترمربع از خوزستان را تصرف کند اما طرحش نیمهتمام ماند و بحث به آتشبس کشیده شد که ایران نپذیرفت و گفت تا زمانی که یک سرباز عراقی در ایران هست ما صلح را نمیپذیریم. روز 18 مهر 59 لشکر سهزرهی عراقی در منطقه مارد پل شناور زد و از شمال اروند جای پا گرفت و 23 مهر هم آن را توسعه داد. ما هیچ نیرویی نداشتیم. عراقیها حتی 300نفر محلی را اسیر کردند البته 66 زن و پیرمرد را آزاد و در نهایت آبادان را از سمت شمال محاصره کردند.
چه شد که نیروهای عراقی پیش از پیشروی کامل در خرمشهر یکباره به سمت آبادان آمدند؟
عراقیها هنوز خرمشهر را کامل نگرفته بودند. چون در خرمشهر مقاومت زیاد بود برای همین مجبور شد از شمال خرمشهر عبور کند بلکه فشار بیاورد و آبادان را محاصره کند تا مقاومت خرمشهر تقلیل یابد. الان که دارم برای شما تعریف میکنم نقشه آن در ذهن من حفظ است. دشمن آبادان را از شمال محاصره کرده و 14آبان امام فرمود حصر آبادان باید شکسته شود. نیروها از همان زمان تلاشهای زیادی کردند اما نیرو و توان نبود.
منظور شما از نبود نیرو و توان دقیقا یعنی چه؟
لشکرهای متعددی داشتیم. دوتا در جنوب و کرمانشاه و منطقه غرب داشتیم که از لحاظ قانون جهانی تا 30کیلومتری میتوانست دفاع کند اما 400کیلومتر باز شده بود که امکان مقاومت نبود.
چرا از نیروهای دیگر در سایر نقاط کشور استفاده نمیشد؟
ما یک لشکر در مشهد داشتیم یکی تهران و قزوین و... چون احتمال نمیدادند که عراق حمله گستردهای بکند، یک نوع غافلگیری استراتژیک دست داد. آن نیروها را به جنوب اعزام نکردند. لشکر آمده بود در شرق کارون و سرپل. اما برای از بینبردن لشکر مقابل، نیروی قابل ملاحظه نیاز بود که ارتش نداشت یکی دو عملیات سراسیمه برای جلوگیری از پیشروی بیشتر انجام داد اما نتوانست دشمن را منهدم و در ساحل شرقی کاملا پاکسازی کند. در نهایت از این چند عملیات کوچک نتیجه مهمی عاید نشد. برای همین لشکر 77 مشهد اعزام شد.
چرا این لشکر زودتر اعزام نشده بود؟
یک استدلال این بود که مسوولان میگفتند شوروی آمده است در افغانستان برای همین یک تهدید محسوب میشود که لشکر 77 باید در خراسان بماند.
ولی جنگ فرماندهی مرکزی داشت و این فرماندهی میتوانست اولویتها را تشخیص بدهد و تصمیم بگیرد.
فرمانده کل قوا از طرف امام بنیصدر بود که خودش با نخستوزیر که رجایی بود در تضاد بودند و تفاهم نداشتند آن زمان وقتی انقلاب شد نیروهای مذهبی، سیاسی، فداییان خلق و حزب خلق مسلمان و... هرکدام سازی میزدند. وحدت ملی نداشتیم و خود بنیصدر هم درست بود كهبه لحاظ شکلی و ظاهرا فرمانده کل قوا بود اما قدرت لازم برای اعمال نفوذ نداشت. همین شد که امام مجبور شد اول مهر یک پیام بدهد که همه نیروها باید از فرمانده کل قوا پیروی کنند.
طرحریزی عملیات ثامنالائمه از چه زمانی آغاز شد؟
طرحریزی از خرداد سال 60 دور گرفت؛ تیرماه سرعت بیشتری یافت و بالاخره 15 شهریور دستور یا طرح عملیات ثامنالائمه توسط لشکر 77 خراسان با سپاه تهیه شد. لشکر 77 با هر سه تیپش کامل آمد، شکل کار هم به این صورت بود که یک گردان ارتشی و سپاهی در هم ادغام شد و قدرت یافتیم. با شرکت سپاه در این عملیات ما قدرت لازم را برای سرکوب دشمن به دست آوردیم و با توجه به اینکه جوانهایی که آمدند همه سرتاپا شوق و شور ایمان بودند ما از لحاظ روحی هم اوج گرفتیم. قدرت رزمی دو عامل فیزیکی و روحی لازم دارد. از لحاظ روحی و روانی ما خیلی بر عراق برتری داشتیم. ما از سه جهت به لشکر زرهی عراق حمله کردیم از دارخوین از شمال به جنوب. از جنوب به شمال از منطقه فیاضیه و یکی از منطقه ذوالفقاریه. سه هدف در منطقه بود. دو پل داشتیم، یکی پل قصبه، یکی پل حفار و در مرکز هم خاکریزهایی بود که به آن حمله شد. طراحی انجام شده شاهکار بود.
طراحی عملیات با کدام گروه بود، سپاه یا ارتش؟
لشکر 77 ارتش در مشهد و سپاه هم بودند. رحیم صفوی فرمانده لشکر سپاه بود و شهابالدین جوادی هم فرمانده لشکر 77 خراسان که با هم هماهنگ میکردند. طرح فنی نظامی را معمولا کسانی انجام میدهند که تجربه لازم را داشتند. من هیچوقت سپاه و ارتش را از هم جدا نمیکنم چون مشکل پیش میآید. ما میگوییم با هم طراحی انجام شد. اما خب طراحی عملیات یعنی یکسری کارهای فنی. طرح عملیات نوشتن به این راحتی نیست، پیوست و ضمیمه و... دارد و آنها که دانشکده رفتهاند و به مسایل فنی آشنایی دارند معمولا میتوانند آن را بنویسند. در نهایت باید بگویم که با تلفیق علم و روحیه و ایمان و اعتقاد، ما قدرت برتر را بر عراق به دست آوردیم و این بود که عملیات که در یک دقیقه بامداد پنجم مهر انجام شد ظرف دو روز تمام کمال به سرانجام رسید و دشمن منهدم شد. 150کیلومترمربع تصرف شد؛ آبادان از محاصره خارج شد؛ هزارو656نفر اسیر گرفتیم و تعداد زیادی تانک نفربر، توپ، بولدوزر و لودر... به غنیمت ما درآمد و ما اینجا بهطور قاطع این عملیات را تمام کردیم و پیروز شدیم یعنی تا هفتم مهر ما صددرصد موفق شده بودیم. فرمانده لشکر 77 ارتش شهابالدین جوادی بود که چون در مصر دوره دیده بود و به عربی مسلط بود با اسرای عراقی با زبان عربی حرف زد و برای آنها سخنرانی کرد تا جایی که اسرا در برابر نیروی ما رژه رفتند.
56 سال در نیروهای مسلح خدمت کرده است و از پیش از انقلاب، 37سال سابقه تدریس در دانشگاه جنگ دارد. بازنشسته است و از همان روز بازنشستگی، قراردادی باز مشغول کار شده است. در پژوهشگاه معارف جنگ تحقیق میکند. یکی از کارهایش ممیزی کتابهای جنگ است. کتابهایی که به قول او متاسفانه به پژوهشگاه ارسال نمیشود و آنهایی هم که میرسد ارزش خاصی ندارد و بیشتر خاطره است. میگوید مشکل ماکتابهای منتشرشده است، اینکه هرکسی هرچه مینویسد بهعنوان منبع مورد استفاده قرار میگیرد و باز تکرار میشود درحالیکه برخیشان حقیقت ندارد، میگوید سنگی است که انداخته شده و درآوردنش کار راحتی نیست. با او از عملیات ثامنالائمه صحبت کردیم؛ عملیاتی که به شکست حصر آبادان منجر شد. فرمانده ارتش در این عملیات شهابالدین جوادی بود و فرمانده سپاه هم رحیم صفوی.
شما تحلیلی بر واقعه عملیات ثامنالائمه نوشتهاید گویا درخصوص واقعه رفع حصر آبادان کتاب هم زیاد نوشته شده است؟
یعقوب حسینی شش جلد کتاب نوشته است. من هم تحلیلی بر واقعه عملیات خوزستان سال اول جنگ و عملیات ثامنالائمه نوشتم. اما کتاب اصلی که اهمیت زیادی دارد کتابی است که لشکر 7 خراسان، سرتیپ روحالله سروری و امیر جاودانی باهم نوشتهاند که کتاب پر باری است البته کتابهای دیگری هم هست. رحیم صفوی فرمانده سپاه هم در آن عملیات درباره آن نوشته است. مشکلی که اما وجود دارد این است که نوشتهها متاسفانه هماهنگ نیست. هرکسی قضیه را به سمت دیدگاه خودش کشانده است و سعی کرده نقش ارگان خودش را سنگینتر جلوه دهد.
پس میتوان گفت یک تاریخ منسجم قابل استناد درباره تحلیل جنگ یا عملیاتهای جنگ هنوز نداریم؟
پژوهشگاه معارف دفاع مقدس که به دستور مقام رهبری تاسیس شده است یکی از وظایفش همین است که نوشتههای مربوط به جنگ را بررسی کند که تا این تاریخ متاسفانه نتوانسته آنطور که باید وظیفهاش را ادا کند چون باید کتابها را پیش از انتشار بفرستند برای ارشاد و از آنجا هم به پژوهشگاه فرستاده شود اما مشکل این است که برخی ارگانها که کتاب منتشر میکنند ما را دور میزنند و کتابها دست پژوهشگاه نمیرسد. برای همین کتابها بیطرفانه منتشر نمیشود و عدالت خدشهدار میشود در حالی که این نقش پژوهشگاه باید حفظ شود چون وظیفهاش هماهنگکردن ارگانها و صداقت در گفتار و نوشتار پیش از انتشار است. پژوهشگاه زحمت زیادی میکشد اما نیاز به پشتیبانی هم دارد چون زیرمجموعه بنیاد حفظ آثار نیروهای مسلح و ستاد کل نیروهای مسلح قرار دارد، از بالا هم دستورات لازم داده میشود اما گاهی از سوی زیرمجموعهها رعایت نمیشود من بیشتر نمیتوانم توضیح دهم ولی فقط همینقدر بگویم که این پژوهشگاه آنچنان قدرتی پیدا کند که با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هیچ نوشتهای بدون تایید این پژوهشگاه منتشر نشود و هرچه هم تاکنون منتشر شده به نحوی برگردانده و اصلاح شوند.
برگردیم به عملیات رفع حصر آبادان...
من اگر خلاصه بخواهم عرض کنم این است که بعد از تهاجم اولیه عراق در ابتدای انقلاب نیروها از هم پاشیده بود. انضباط و آموزش نبود. آن زمان که عراق حمله کرد دو لشکر نیمهتمام در منطقه بود که تا خواستند نیروها را وارد کنند عراق 12هزارکیلومترمربع در جنوب پیشروی کرد. البته همان جا تثبیت شد و به اهدافش نرسید. عراق میخواست 64هزارکیلومترمربع از خوزستان را تصرف کند اما طرحش نیمهتمام ماند و بحث به آتشبس کشیده شد که ایران نپذیرفت و گفت تا زمانی که یک سرباز عراقی در ایران هست ما صلح را نمیپذیریم. روز 18 مهر 59 لشکر سهزرهی عراقی در منطقه مارد پل شناور زد و از شمال اروند جای پا گرفت و 23 مهر هم آن را توسعه داد. ما هیچ نیرویی نداشتیم. عراقیها حتی 300نفر محلی را اسیر کردند البته 66 زن و پیرمرد را آزاد و در نهایت آبادان را از سمت شمال محاصره کردند.
چه شد که نیروهای عراقی پیش از پیشروی کامل در خرمشهر یکباره به سمت آبادان آمدند؟
عراقیها هنوز خرمشهر را کامل نگرفته بودند. چون در خرمشهر مقاومت زیاد بود برای همین مجبور شد از شمال خرمشهر عبور کند بلکه فشار بیاورد و آبادان را محاصره کند تا مقاومت خرمشهر تقلیل یابد. الان که دارم برای شما تعریف میکنم نقشه آن در ذهن من حفظ است. دشمن آبادان را از شمال محاصره کرده و 14آبان امام فرمود حصر آبادان باید شکسته شود. نیروها از همان زمان تلاشهای زیادی کردند اما نیرو و توان نبود.
منظور شما از نبود نیرو و توان دقیقا یعنی چه؟
لشکرهای متعددی داشتیم. دوتا در جنوب و کرمانشاه و منطقه غرب داشتیم که از لحاظ قانون جهانی تا 30کیلومتری میتوانست دفاع کند اما 400کیلومتر باز شده بود که امکان مقاومت نبود.
چرا از نیروهای دیگر در سایر نقاط کشور استفاده نمیشد؟
ما یک لشکر در مشهد داشتیم یکی تهران و قزوین و... چون احتمال نمیدادند که عراق حمله گستردهای بکند، یک نوع غافلگیری استراتژیک دست داد. آن نیروها را به جنوب اعزام نکردند. لشکر آمده بود در شرق کارون و سرپل. اما برای از بینبردن لشکر مقابل، نیروی قابل ملاحظه نیاز بود که ارتش نداشت یکی دو عملیات سراسیمه برای جلوگیری از پیشروی بیشتر انجام داد اما نتوانست دشمن را منهدم و در ساحل شرقی کاملا پاکسازی کند. در نهایت از این چند عملیات کوچک نتیجه مهمی عاید نشد. برای همین لشکر 77 مشهد اعزام شد.
چرا این لشکر زودتر اعزام نشده بود؟
یک استدلال این بود که مسوولان میگفتند شوروی آمده است در افغانستان برای همین یک تهدید محسوب میشود که لشکر 77 باید در خراسان بماند.
ولی جنگ فرماندهی مرکزی داشت و این فرماندهی میتوانست اولویتها را تشخیص بدهد و تصمیم بگیرد.
فرمانده کل قوا از طرف امام بنیصدر بود که خودش با نخستوزیر که رجایی بود در تضاد بودند و تفاهم نداشتند آن زمان وقتی انقلاب شد نیروهای مذهبی، سیاسی، فداییان خلق و حزب خلق مسلمان و... هرکدام سازی میزدند. وحدت ملی نداشتیم و خود بنیصدر هم درست بود كهبه لحاظ شکلی و ظاهرا فرمانده کل قوا بود اما قدرت لازم برای اعمال نفوذ نداشت. همین شد که امام مجبور شد اول مهر یک پیام بدهد که همه نیروها باید از فرمانده کل قوا پیروی کنند.
طرحریزی عملیات ثامنالائمه از چه زمانی آغاز شد؟
طرحریزی از خرداد سال 60 دور گرفت؛ تیرماه سرعت بیشتری یافت و بالاخره 15 شهریور دستور یا طرح عملیات ثامنالائمه توسط لشکر 77 خراسان با سپاه تهیه شد. لشکر 77 با هر سه تیپش کامل آمد، شکل کار هم به این صورت بود که یک گردان ارتشی و سپاهی در هم ادغام شد و قدرت یافتیم. با شرکت سپاه در این عملیات ما قدرت لازم را برای سرکوب دشمن به دست آوردیم و با توجه به اینکه جوانهایی که آمدند همه سرتاپا شوق و شور ایمان بودند ما از لحاظ روحی هم اوج گرفتیم. قدرت رزمی دو عامل فیزیکی و روحی لازم دارد. از لحاظ روحی و روانی ما خیلی بر عراق برتری داشتیم. ما از سه جهت به لشکر زرهی عراق حمله کردیم از دارخوین از شمال به جنوب. از جنوب به شمال از منطقه فیاضیه و یکی از منطقه ذوالفقاریه. سه هدف در منطقه بود. دو پل داشتیم، یکی پل قصبه، یکی پل حفار و در مرکز هم خاکریزهایی بود که به آن حمله شد. طراحی انجام شده شاهکار بود.
طراحی عملیات با کدام گروه بود، سپاه یا ارتش؟
لشکر 77 ارتش در مشهد و سپاه هم بودند. رحیم صفوی فرمانده لشکر سپاه بود و شهابالدین جوادی هم فرمانده لشکر 77 خراسان که با هم هماهنگ میکردند. طرح فنی نظامی را معمولا کسانی انجام میدهند که تجربه لازم را داشتند. من هیچوقت سپاه و ارتش را از هم جدا نمیکنم چون مشکل پیش میآید. ما میگوییم با هم طراحی انجام شد. اما خب طراحی عملیات یعنی یکسری کارهای فنی. طرح عملیات نوشتن به این راحتی نیست، پیوست و ضمیمه و... دارد و آنها که دانشکده رفتهاند و به مسایل فنی آشنایی دارند معمولا میتوانند آن را بنویسند. در نهایت باید بگویم که با تلفیق علم و روحیه و ایمان و اعتقاد، ما قدرت برتر را بر عراق به دست آوردیم و این بود که عملیات که در یک دقیقه بامداد پنجم مهر انجام شد ظرف دو روز تمام کمال به سرانجام رسید و دشمن منهدم شد. 150کیلومترمربع تصرف شد؛ آبادان از محاصره خارج شد؛ هزارو656نفر اسیر گرفتیم و تعداد زیادی تانک نفربر، توپ، بولدوزر و لودر... به غنیمت ما درآمد و ما اینجا بهطور قاطع این عملیات را تمام کردیم و پیروز شدیم یعنی تا هفتم مهر ما صددرصد موفق شده بودیم. فرمانده لشکر 77 ارتش شهابالدین جوادی بود که چون در مصر دوره دیده بود و به عربی مسلط بود با اسرای عراقی با زبان عربی حرف زد و برای آنها سخنرانی کرد تا جایی که اسرا در برابر نیروی ما رژه رفتند.
شما تحلیلی بر واقعه عملیات ثامنالائمه نوشتهاید گویا درخصوص واقعه رفع حصر آبادان کتاب هم زیاد نوشته شده است؟
یعقوب حسینی شش جلد کتاب نوشته است. من هم تحلیلی بر واقعه عملیات خوزستان سال اول جنگ و عملیات ثامنالائمه نوشتم. اما کتاب اصلی که اهمیت زیادی دارد کتابی است که لشکر 7 خراسان، سرتیپ روحالله سروری و امیر جاودانی باهم نوشتهاند که کتاب پر باری است البته کتابهای دیگری هم هست. رحیم صفوی فرمانده سپاه هم در آن عملیات درباره آن نوشته است. مشکلی که اما وجود دارد این است که نوشتهها متاسفانه هماهنگ نیست. هرکسی قضیه را به سمت دیدگاه خودش کشانده است و سعی کرده نقش ارگان خودش را سنگینتر جلوه دهد.
پس میتوان گفت یک تاریخ منسجم قابل استناد درباره تحلیل جنگ یا عملیاتهای جنگ هنوز نداریم؟
پژوهشگاه معارف دفاع مقدس که به دستور مقام رهبری تاسیس شده است یکی از وظایفش همین است که نوشتههای مربوط به جنگ را بررسی کند که تا این تاریخ متاسفانه نتوانسته آنطور که باید وظیفهاش را ادا کند چون باید کتابها را پیش از انتشار بفرستند برای ارشاد و از آنجا هم به پژوهشگاه فرستاده شود اما مشکل این است که برخی ارگانها که کتاب منتشر میکنند ما را دور میزنند و کتابها دست پژوهشگاه نمیرسد. برای همین کتابها بیطرفانه منتشر نمیشود و عدالت خدشهدار میشود در حالی که این نقش پژوهشگاه باید حفظ شود چون وظیفهاش هماهنگکردن ارگانها و صداقت در گفتار و نوشتار پیش از انتشار است. پژوهشگاه زحمت زیادی میکشد اما نیاز به پشتیبانی هم دارد چون زیرمجموعه بنیاد حفظ آثار نیروهای مسلح و ستاد کل نیروهای مسلح قرار دارد، از بالا هم دستورات لازم داده میشود اما گاهی از سوی زیرمجموعهها رعایت نمیشود من بیشتر نمیتوانم توضیح دهم ولی فقط همینقدر بگویم که این پژوهشگاه آنچنان قدرتی پیدا کند که با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هیچ نوشتهای بدون تایید این پژوهشگاه منتشر نشود و هرچه هم تاکنون منتشر شده به نحوی برگردانده و اصلاح شوند.
برگردیم به عملیات رفع حصر آبادان...
من اگر خلاصه بخواهم عرض کنم این است که بعد از تهاجم اولیه عراق در ابتدای انقلاب نیروها از هم پاشیده بود. انضباط و آموزش نبود. آن زمان که عراق حمله کرد دو لشکر نیمهتمام در منطقه بود که تا خواستند نیروها را وارد کنند عراق 12هزارکیلومترمربع در جنوب پیشروی کرد. البته همان جا تثبیت شد و به اهدافش نرسید. عراق میخواست 64هزارکیلومترمربع از خوزستان را تصرف کند اما طرحش نیمهتمام ماند و بحث به آتشبس کشیده شد که ایران نپذیرفت و گفت تا زمانی که یک سرباز عراقی در ایران هست ما صلح را نمیپذیریم. روز 18 مهر 59 لشکر سهزرهی عراقی در منطقه مارد پل شناور زد و از شمال اروند جای پا گرفت و 23 مهر هم آن را توسعه داد. ما هیچ نیرویی نداشتیم. عراقیها حتی 300نفر محلی را اسیر کردند البته 66 زن و پیرمرد را آزاد و در نهایت آبادان را از سمت شمال محاصره کردند.
چه شد که نیروهای عراقی پیش از پیشروی کامل در خرمشهر یکباره به سمت آبادان آمدند؟
عراقیها هنوز خرمشهر را کامل نگرفته بودند. چون در خرمشهر مقاومت زیاد بود برای همین مجبور شد از شمال خرمشهر عبور کند بلکه فشار بیاورد و آبادان را محاصره کند تا مقاومت خرمشهر تقلیل یابد. الان که دارم برای شما تعریف میکنم نقشه آن در ذهن من حفظ است. دشمن آبادان را از شمال محاصره کرده و 14آبان امام فرمود حصر آبادان باید شکسته شود. نیروها از همان زمان تلاشهای زیادی کردند اما نیرو و توان نبود.
منظور شما از نبود نیرو و توان دقیقا یعنی چه؟
لشکرهای متعددی داشتیم. دوتا در جنوب و کرمانشاه و منطقه غرب داشتیم که از لحاظ قانون جهانی تا 30کیلومتری میتوانست دفاع کند اما 400کیلومتر باز شده بود که امکان مقاومت نبود.
چرا از نیروهای دیگر در سایر نقاط کشور استفاده نمیشد؟
ما یک لشکر در مشهد داشتیم یکی تهران و قزوین و... چون احتمال نمیدادند که عراق حمله گستردهای بکند، یک نوع غافلگیری استراتژیک دست داد. آن نیروها را به جنوب اعزام نکردند. لشکر آمده بود در شرق کارون و سرپل. اما برای از بینبردن لشکر مقابل، نیروی قابل ملاحظه نیاز بود که ارتش نداشت یکی دو عملیات سراسیمه برای جلوگیری از پیشروی بیشتر انجام داد اما نتوانست دشمن را منهدم و در ساحل شرقی کاملا پاکسازی کند. در نهایت از این چند عملیات کوچک نتیجه مهمی عاید نشد. برای همین لشکر 77 مشهد اعزام شد.
چرا این لشکر زودتر اعزام نشده بود؟
یک استدلال این بود که مسوولان میگفتند شوروی آمده است در افغانستان برای همین یک تهدید محسوب میشود که لشکر 77 باید در خراسان بماند.
ولی جنگ فرماندهی مرکزی داشت و این فرماندهی میتوانست اولویتها را تشخیص بدهد و تصمیم بگیرد.
فرمانده کل قوا از طرف امام بنیصدر بود که خودش با نخستوزیر که رجایی بود در تضاد بودند و تفاهم نداشتند آن زمان وقتی انقلاب شد نیروهای مذهبی، سیاسی، فداییان خلق و حزب خلق مسلمان و... هرکدام سازی میزدند. وحدت ملی نداشتیم و خود بنیصدر هم درست بود كهبه لحاظ شکلی و ظاهرا فرمانده کل قوا بود اما قدرت لازم برای اعمال نفوذ نداشت. همین شد که امام مجبور شد اول مهر یک پیام بدهد که همه نیروها باید از فرمانده کل قوا پیروی کنند.
طرحریزی عملیات ثامنالائمه از چه زمانی آغاز شد؟
طرحریزی از خرداد سال 60 دور گرفت؛ تیرماه سرعت بیشتری یافت و بالاخره 15 شهریور دستور یا طرح عملیات ثامنالائمه توسط لشکر 77 خراسان با سپاه تهیه شد. لشکر 77 با هر سه تیپش کامل آمد، شکل کار هم به این صورت بود که یک گردان ارتشی و سپاهی در هم ادغام شد و قدرت یافتیم. با شرکت سپاه در این عملیات ما قدرت لازم را برای سرکوب دشمن به دست آوردیم و با توجه به اینکه جوانهایی که آمدند همه سرتاپا شوق و شور ایمان بودند ما از لحاظ روحی هم اوج گرفتیم. قدرت رزمی دو عامل فیزیکی و روحی لازم دارد. از لحاظ روحی و روانی ما خیلی بر عراق برتری داشتیم. ما از سه جهت به لشکر زرهی عراق حمله کردیم از دارخوین از شمال به جنوب. از جنوب به شمال از منطقه فیاضیه و یکی از منطقه ذوالفقاریه. سه هدف در منطقه بود. دو پل داشتیم، یکی پل قصبه، یکی پل حفار و در مرکز هم خاکریزهایی بود که به آن حمله شد. طراحی انجام شده شاهکار بود.
طراحی عملیات با کدام گروه بود، سپاه یا ارتش؟
لشکر 77 ارتش در مشهد و سپاه هم بودند. رحیم صفوی فرمانده لشکر سپاه بود و شهابالدین جوادی هم فرمانده لشکر 77 خراسان که با هم هماهنگ میکردند. طرح فنی نظامی را معمولا کسانی انجام میدهند که تجربه لازم را داشتند. من هیچوقت سپاه و ارتش را از هم جدا نمیکنم چون مشکل پیش میآید. ما میگوییم با هم طراحی انجام شد. اما خب طراحی عملیات یعنی یکسری کارهای فنی. طرح عملیات نوشتن به این راحتی نیست، پیوست و ضمیمه و... دارد و آنها که دانشکده رفتهاند و به مسایل فنی آشنایی دارند معمولا میتوانند آن را بنویسند. در نهایت باید بگویم که با تلفیق علم و روحیه و ایمان و اعتقاد، ما قدرت برتر را بر عراق به دست آوردیم و این بود که عملیات که در یک دقیقه بامداد پنجم مهر انجام شد ظرف دو روز تمام کمال به سرانجام رسید و دشمن منهدم شد. 150کیلومترمربع تصرف شد؛ آبادان از محاصره خارج شد؛ هزارو656نفر اسیر گرفتیم و تعداد زیادی تانک نفربر، توپ، بولدوزر و لودر... به غنیمت ما درآمد و ما اینجا بهطور قاطع این عملیات را تمام کردیم و پیروز شدیم یعنی تا هفتم مهر ما صددرصد موفق شده بودیم. فرمانده لشکر 77 ارتش شهابالدین جوادی بود که چون در مصر دوره دیده بود و به عربی مسلط بود با اسرای عراقی با زبان عربی حرف زد و برای آنها سخنرانی کرد تا جایی که اسرا در برابر نیروی ما رژه رفتند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.