|

حقیقتِ آن سوی آزمون‌ها

کامل حسینی. معلم

روزهای دلهره‌آور آزمون نوبت اول سپری شد و اینک دانش‌آموزان کارنامه را دریافت می‌کنند. فضای فکری حاکم بر این لحظه‌ها بیشتر از آنکه دغدغه‌ای سرنوشت‌ساز و حقیقی باشد، بیشتر حول دغدغه‌های کمی و زودگذر می‌چرخد و بدیهی است که در این رویکرد، داشتن کارنامه‌ای با نمره و معدل رضایت‌بخش، به عنوان مصداقِ حقیقی موفقیت دانش‌آموز نگریسته می‌شود. البته نگارنده، منکر کارکرد نمره در فرایند تحصیلات دانش‌آموزان نیست. در واقع، بسیاری از آزمون‌ها معطوف به اهداف متعالی‌تری هستند که به دلایل متعدد از سوی دانش‌آموزان و سایرین به دست فراموشی سپرده می‌شوند. در حقیقت باید فضای معرفتی و آموزشی فراهم شود که در آن دانش‌آموزان بر این حقیقت واقف شوند که موفقیت در کسب نمره رضایت‌بخش باید فقط به عنوان یکی از راه‌های موفقیت در نظر گرفته شود. دانش‌آموزان از راه‌های مختلف باید بدانند که هنوز راه‌های لازم و مهم دیگری برای کسب دانش و موفقیتِ بیشتر وجود دارد و آن هم روی‌آوردن به مطالعه غیردرسی است و محتوای کتاب‌های درسی، نهایتِ دانش خواسته‌شده نیست، بلکه تنها ورودی بر دانش‌های مختلف بشری است و در آینده باید آگاهی بیشتری بر محتوای کتاب‌ها داشته باشند تا بتوانند تخصص خود را در خدمت اهداف جامعه به کار گیرند. دانش‌آموزان باید بر این حقیقت مهم در آن‌سوی آزمون‌ها واقف باشند که مطالعه کتاب‌های خارج از برنامه درسی در حکم گونه‌ای از راه‌های افزایش دانش‌های خود و گسترش افق ذهنی آنها بسیار موفق و هدفدار عمل می‌کند. به آنها می‌فهماند فقط کارنامه و آزمون‌ها نیستند که ما را با عیب‌ها و کاستی‌های خود آشنا می‌کنند، بلکه مطالعه بحث‌های مختلف به ما می‌فهماند هنوز ناشناخته‌های زیادی در نزدیک ما هستند که باید آنها را شناخت. در حقیقت، دانش‌آموزان در فرایند بالابردن سطح مطالعه غیردرسی، دوباره به کتاب‌های درسی خود علاقه بیشتری نشان خواهند داد و کتاب‌های درسی را در حکم انبوهی از اطلاعات اجباری خشک و بی‌روح و فایده نمی‌نگرند، بلکه بین کتاب‌های درسی و غیردرسی دیالوگ و ارتباطی عمیق و ریشه‌دار می‌یابند و با مطالعه و فهم بهتر می‌توانند در یادگیری کتاب‌های درسی گام بردارند. البته رسیدن به چنین وضع مطلوبی پیش‌زمینه‌های مختلفی را می‌طلبد؛ از جمله:
1. تألیف مواد درسی مناسب در کنار تجهیز مدارس به کتابخانه‌های متعدد.
2. حضور الگوی زنده در میان خانواده و محیط زندگی دانش‌آموزان. برای مثال، پدرومادر دانش‌آموز تا حدودی خود نیز به مطالعه کتاب و سایر نشریات علاقه‌مند باشند.
3. عملکرد رایجِ سایر خرده‌نظام‌های اجتماعی در راستای ترویج دانش‌دوستی و ارج‌نهادن به مطالعه و فرهنگ متعالی معنوی و دوری از ترویج فرهنگ مصرف‌گرایی که مسبب کم‌توجهی به ارزش دانش‌ها می‌شود.
4. ساختار ارزیابی آزمون‌ها در بیشتر موارد باید مبنی بر ارزیابی فهم و درک باشد نه محفوظات.
اکنون زمان آن است که دانش‌آموزان در زمان آن‌سوی آزمون‌ها از خود بپرسند: اشکالات و کمبودهای من کدام موارد بودند و چگونه می‌توانم با کتاب‌های درسی و غیردرسی در راه رفع کاستی‌های علمی و آموزشی خود گام بردارم.

روزهای دلهره‌آور آزمون نوبت اول سپری شد و اینک دانش‌آموزان کارنامه را دریافت می‌کنند. فضای فکری حاکم بر این لحظه‌ها بیشتر از آنکه دغدغه‌ای سرنوشت‌ساز و حقیقی باشد، بیشتر حول دغدغه‌های کمی و زودگذر می‌چرخد و بدیهی است که در این رویکرد، داشتن کارنامه‌ای با نمره و معدل رضایت‌بخش، به عنوان مصداقِ حقیقی موفقیت دانش‌آموز نگریسته می‌شود. البته نگارنده، منکر کارکرد نمره در فرایند تحصیلات دانش‌آموزان نیست. در واقع، بسیاری از آزمون‌ها معطوف به اهداف متعالی‌تری هستند که به دلایل متعدد از سوی دانش‌آموزان و سایرین به دست فراموشی سپرده می‌شوند. در حقیقت باید فضای معرفتی و آموزشی فراهم شود که در آن دانش‌آموزان بر این حقیقت واقف شوند که موفقیت در کسب نمره رضایت‌بخش باید فقط به عنوان یکی از راه‌های موفقیت در نظر گرفته شود. دانش‌آموزان از راه‌های مختلف باید بدانند که هنوز راه‌های لازم و مهم دیگری برای کسب دانش و موفقیتِ بیشتر وجود دارد و آن هم روی‌آوردن به مطالعه غیردرسی است و محتوای کتاب‌های درسی، نهایتِ دانش خواسته‌شده نیست، بلکه تنها ورودی بر دانش‌های مختلف بشری است و در آینده باید آگاهی بیشتری بر محتوای کتاب‌ها داشته باشند تا بتوانند تخصص خود را در خدمت اهداف جامعه به کار گیرند. دانش‌آموزان باید بر این حقیقت مهم در آن‌سوی آزمون‌ها واقف باشند که مطالعه کتاب‌های خارج از برنامه درسی در حکم گونه‌ای از راه‌های افزایش دانش‌های خود و گسترش افق ذهنی آنها بسیار موفق و هدفدار عمل می‌کند. به آنها می‌فهماند فقط کارنامه و آزمون‌ها نیستند که ما را با عیب‌ها و کاستی‌های خود آشنا می‌کنند، بلکه مطالعه بحث‌های مختلف به ما می‌فهماند هنوز ناشناخته‌های زیادی در نزدیک ما هستند که باید آنها را شناخت. در حقیقت، دانش‌آموزان در فرایند بالابردن سطح مطالعه غیردرسی، دوباره به کتاب‌های درسی خود علاقه بیشتری نشان خواهند داد و کتاب‌های درسی را در حکم انبوهی از اطلاعات اجباری خشک و بی‌روح و فایده نمی‌نگرند، بلکه بین کتاب‌های درسی و غیردرسی دیالوگ و ارتباطی عمیق و ریشه‌دار می‌یابند و با مطالعه و فهم بهتر می‌توانند در یادگیری کتاب‌های درسی گام بردارند. البته رسیدن به چنین وضع مطلوبی پیش‌زمینه‌های مختلفی را می‌طلبد؛ از جمله:
1. تألیف مواد درسی مناسب در کنار تجهیز مدارس به کتابخانه‌های متعدد.
2. حضور الگوی زنده در میان خانواده و محیط زندگی دانش‌آموزان. برای مثال، پدرومادر دانش‌آموز تا حدودی خود نیز به مطالعه کتاب و سایر نشریات علاقه‌مند باشند.
3. عملکرد رایجِ سایر خرده‌نظام‌های اجتماعی در راستای ترویج دانش‌دوستی و ارج‌نهادن به مطالعه و فرهنگ متعالی معنوی و دوری از ترویج فرهنگ مصرف‌گرایی که مسبب کم‌توجهی به ارزش دانش‌ها می‌شود.
4. ساختار ارزیابی آزمون‌ها در بیشتر موارد باید مبنی بر ارزیابی فهم و درک باشد نه محفوظات.
اکنون زمان آن است که دانش‌آموزان در زمان آن‌سوی آزمون‌ها از خود بپرسند: اشکالات و کمبودهای من کدام موارد بودند و چگونه می‌توانم با کتاب‌های درسی و غیردرسی در راه رفع کاستی‌های علمی و آموزشی خود گام بردارم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.