نمايشنامههايي از اونيل و مكدونا
از آينده به امروز
نسيم آصف: «يك ماجراي خيلي خيلي خيلي ساده» عنوان نمايشنامهاي از مارتين مكدونا است كه بهتازگي با ترجمه بهرنگ رجبي در نشر بيدگل منتشر شده است. از مكدونا پيش از اين آثار ديگري به فارسي ترجمه شده بود كه تعدادي از آنها با ترجمه بهرنگ رجبي در نشر بيدگل به چاپ رسيدهاند. «يك ماجراي خيلي خيلي خيلي ساده» نهمين نمايشنامه مارتين مكدونا است كه اولينبار در پاييز سال 2018 در لندن روي صحنه رفت و با موفقيت زيادي هم روبرو شد. اين نمايشنامه با ديگر آثار مكدونا تفاوتي بارز دارد و آن اينكه در اينجا شخصيتهاي واقعي قهرمانهاي نمايشنامه هستند: «هانس كريستين اندرسون و چارلز ديكنز، با چهرههايي يكسر متفاوت از تصوير تاريخي جاافتادهشان، مرداني شرير و بيرحم كه براي رسيدن به خواستههايي شخصي و براي كسب موفقيت، از هيچ كاري ابا ندارند، حتي شكنجه و كشتن بيگناهاني كه تنها جرمشان داشتن خلاقيتي بيشتر از اين نويسندههاي شهير است». با اينحال تاريخ و سير وقايع هميشه به سويي نميرود كه نقشآفرينانش ميخواهند حتي اگر مثل روايت مكدونا در اين نمايش، كساني از آينده به امروز آمده باشند تا تاريخ را آنطور كه دلبخواهشان
است تغيير دهند.
«يك ماجراي خيلي خيلي خيلي ساده»، نمايشنامهاي است در دو بخش با يازده صحنه و زمان نمايش هم نيمه دوم قرن نوزدهم است. مكدونا نمايشنامهنويس انگليسي است كه در سال 1970 در لندن متولد شده است. او در نوجوانياش با ديدن نمايشي از ديويد ممت با نام «بوفالوي امريكايي» تصميم گرفت كه به عالم نويسندگي وارد شود. از اينرو درس را رها كرد و طي هشت سال بعدش بيش از صد قصه و طرح فيلمنامه نوشت و آنها را به هرجايي كه امكانش بود فرستاد اما همگي رد شدند. مكدونا در بيستوچهارسالگي و در حالي كه هنوز نتوانسته بود مسير خودش را در نويسندگي پيدا كند، تصميم گرفت به نوشتن نمايشنامه بپردازد و در يك دورهاي در آن زمان از صبح تا عصر مشغول نوشتن نمايشنامه شد و بعدازظهرها تا شب هم به تماشاي سريالهاي تلويزيون ميپرداخت تا براي روايتهايش ايده پيدا كند. حاصل كار اين شد كه او در طول تنها نُه ما، هفت نمايشنامه نوشت كه اگرچه خودش از يكي از آنها رضايت نداشت اما ششتاي ديگر آثاري موفق از آب درآمدند و مورد توجه زيادي قرار گرفتند. در صحنه دهم نمايش و در يكي از ديالوگهاي ديكنز ميخوانيم: «كيلي، آره، كوليها... ظاهرا كوليها -من اون زمان اين رو
نميدونستم- ولي ظاهرا كوليها مال آيندهن و تو زمان برميگردن عقب تا به ما بگن كاركردن بيمعنيه و ماها بايد همگي بيشتر بريم بيرون توي هواي آزاد باشيم و بايد بگم من هم با اين تصور موافقمها، فقط به نظرم اينور اونور رفتنشون و توضيحدادن اين قضيهشون جور درستي نيست. بههرحال، مارجوريِ من يهجوري... راستش ما صداش ميزديم پاملا، اسمش رو از روي اسم عمه مرحوم كاترين گذاشته بوديم كه تو روچستر زندگي ميكرد... پاملا يهجوري به جماعت كوليهاي محلي ما پيغام رسونده بود كه از آينده يه چيزي براش بيارن، يه چيزي كه اميدوار بود يه روزي تو كنگو به دردش بخوره. اگه ميتونست يه وقتي پول اونجارفتن رو جور بكنه، يا گمونم اگه
زنده ميموند...».
«پيش از ناشتايي و سه نمايشنامه ديگر» از يوجيل اونيل با ترجمه يدالله آقاعباسي ديگر كتاب تازهاي است كه بهتازگي در مجموعه نمايشنامههاي نشر بيدگل بهچاپ رسيده سات. اونيل از نمايشنامهنويسان مشهور امريكايي است كه در سال 1936 برنده جايزه نوبل ادبي شد. «پيش از ناشتايي»، «پسرك خيالباف»، «زني براي تمام عمر» و «موجي» عناوين چهار نمايشنامه كوتاهي هستند كه در اين كتاب بهچاپ رسيدهاند. اونيل در نمايشنامههاي كوتاهش خطي مشترك را ترسيم كرده است و طبق توضيحات كوتاه خود كتاب، «در نمايشنامههاي كوتاه يوجين اونيل بذر تفكري پاشيده شده است كه تمام عمر و در تمام آثارش دست از سر او برنداشت و آن از سويي كشيدهشدن پرده پندار در پيش چشم آدمها و از سوي ديگر دريدهشدن اين پرده و رويارويي آنها با حقيقت عريان است. چيزي كه هستي آنها را به تباهي برده و در لحظه رويارويي از پا درشان ميآورد.»
شخصيتهاي نمايشي اونيل غالبا گرفتار پندارهايي باطلاند و اين بنمايههاي مشترك آثار اونيل در اين چهار نمايشنامه نيز ديده ميشود. شخصيتهاي اين چهار نمايشنامه نيز، در مواجهه با حقيقت يا بهتزدهاند يا زير بار سنگيني حقيقت طاقتشان را از دست دادهاند. نمايشنامه اول اين كتاب، «پيش از ناشتايي»، كه عنوان كتاب نيز برگرفته از نام اين نمايشنامه است، تنها يك شخصيت با نام «خانم رولاند» دارد و مكان نمايش هم اتاق كوچك آپارتماني در نيويوركسيتي است. خانم رولاند زني بيستوچندساله است كه البته خيلي پيرتر به نظر ميرسد و ابتداي نمايش خميازهكشان از اتاق خواب بيرون ميآيد و خطاب به آلفرد، كه معلوم نيست در خانه حضور دارد يا نه، ميگويد: «آلفرد! نميخواد وانمود كني كه خوابي. آلفرد! آلفرد! آهان! ميدونستم. آلفرد! آلفرد! فكر نميكني ديگه وقتشه كه بلند شي؟ ميخواي تمام روز بگيري بخوابي؟ اينقدر تنبلي كه ميخواي تا آخر عمرت تو رختخواب باشي. خدا ميدونه الان ساعت چنده. از وقتي مثل همه احمقا رفتي ساعتتو گرو گذاشتي، ديگه حتي نميتونيم بفهميم ساعت چنده. آخرين چيز باارزشي بود كه داشتيم، خودتم خوب ميدونستي. هيچ كار ديگهاي بلد نيستي
غير از گرو، گرو... فقط بلدي بذاري گرو، آره؟ بلد نيستي بري بگردي يه كار پيدا كني. بلد نيستي مثل يه مرد بري سر كار. آلفردى! پاشو! ميشنوي چي ميگم؟ ميخوام قبل اينكه برم بيرون، اون رختخوابو درست كنم. حالم از اينجا به هم ميخوره كه كرديش آشغالدوني. ما ديگه خيلي اينجا نميتونيم بمونيم، مگه اينكه تو از يه جايي يهكم پول پيدا كني. خدا ميدونه من هر كاري ميتونستم كردم، بيشترشم كردم. هر روز رفتم بيرون زندگي رو راسوريس كردم، همون وقتي كه تو مثل جنتلمنا با يه مشت هنرمند بهدردنخور گوشه ميدون رفتي تو كافهها ول گشتي. حالا ميخوام بدونم از كجا ميخواي بري پول دربياري؟».
نسيم آصف: «يك ماجراي خيلي خيلي خيلي ساده» عنوان نمايشنامهاي از مارتين مكدونا است كه بهتازگي با ترجمه بهرنگ رجبي در نشر بيدگل منتشر شده است. از مكدونا پيش از اين آثار ديگري به فارسي ترجمه شده بود كه تعدادي از آنها با ترجمه بهرنگ رجبي در نشر بيدگل به چاپ رسيدهاند. «يك ماجراي خيلي خيلي خيلي ساده» نهمين نمايشنامه مارتين مكدونا است كه اولينبار در پاييز سال 2018 در لندن روي صحنه رفت و با موفقيت زيادي هم روبرو شد. اين نمايشنامه با ديگر آثار مكدونا تفاوتي بارز دارد و آن اينكه در اينجا شخصيتهاي واقعي قهرمانهاي نمايشنامه هستند: «هانس كريستين اندرسون و چارلز ديكنز، با چهرههايي يكسر متفاوت از تصوير تاريخي جاافتادهشان، مرداني شرير و بيرحم كه براي رسيدن به خواستههايي شخصي و براي كسب موفقيت، از هيچ كاري ابا ندارند، حتي شكنجه و كشتن بيگناهاني كه تنها جرمشان داشتن خلاقيتي بيشتر از اين نويسندههاي شهير است». با اينحال تاريخ و سير وقايع هميشه به سويي نميرود كه نقشآفرينانش ميخواهند حتي اگر مثل روايت مكدونا در اين نمايش، كساني از آينده به امروز آمده باشند تا تاريخ را آنطور كه دلبخواهشان
است تغيير دهند.
«يك ماجراي خيلي خيلي خيلي ساده»، نمايشنامهاي است در دو بخش با يازده صحنه و زمان نمايش هم نيمه دوم قرن نوزدهم است. مكدونا نمايشنامهنويس انگليسي است كه در سال 1970 در لندن متولد شده است. او در نوجوانياش با ديدن نمايشي از ديويد ممت با نام «بوفالوي امريكايي» تصميم گرفت كه به عالم نويسندگي وارد شود. از اينرو درس را رها كرد و طي هشت سال بعدش بيش از صد قصه و طرح فيلمنامه نوشت و آنها را به هرجايي كه امكانش بود فرستاد اما همگي رد شدند. مكدونا در بيستوچهارسالگي و در حالي كه هنوز نتوانسته بود مسير خودش را در نويسندگي پيدا كند، تصميم گرفت به نوشتن نمايشنامه بپردازد و در يك دورهاي در آن زمان از صبح تا عصر مشغول نوشتن نمايشنامه شد و بعدازظهرها تا شب هم به تماشاي سريالهاي تلويزيون ميپرداخت تا براي روايتهايش ايده پيدا كند. حاصل كار اين شد كه او در طول تنها نُه ما، هفت نمايشنامه نوشت كه اگرچه خودش از يكي از آنها رضايت نداشت اما ششتاي ديگر آثاري موفق از آب درآمدند و مورد توجه زيادي قرار گرفتند. در صحنه دهم نمايش و در يكي از ديالوگهاي ديكنز ميخوانيم: «كيلي، آره، كوليها... ظاهرا كوليها -من اون زمان اين رو
نميدونستم- ولي ظاهرا كوليها مال آيندهن و تو زمان برميگردن عقب تا به ما بگن كاركردن بيمعنيه و ماها بايد همگي بيشتر بريم بيرون توي هواي آزاد باشيم و بايد بگم من هم با اين تصور موافقمها، فقط به نظرم اينور اونور رفتنشون و توضيحدادن اين قضيهشون جور درستي نيست. بههرحال، مارجوريِ من يهجوري... راستش ما صداش ميزديم پاملا، اسمش رو از روي اسم عمه مرحوم كاترين گذاشته بوديم كه تو روچستر زندگي ميكرد... پاملا يهجوري به جماعت كوليهاي محلي ما پيغام رسونده بود كه از آينده يه چيزي براش بيارن، يه چيزي كه اميدوار بود يه روزي تو كنگو به دردش بخوره. اگه ميتونست يه وقتي پول اونجارفتن رو جور بكنه، يا گمونم اگه
زنده ميموند...».
«پيش از ناشتايي و سه نمايشنامه ديگر» از يوجيل اونيل با ترجمه يدالله آقاعباسي ديگر كتاب تازهاي است كه بهتازگي در مجموعه نمايشنامههاي نشر بيدگل بهچاپ رسيده سات. اونيل از نمايشنامهنويسان مشهور امريكايي است كه در سال 1936 برنده جايزه نوبل ادبي شد. «پيش از ناشتايي»، «پسرك خيالباف»، «زني براي تمام عمر» و «موجي» عناوين چهار نمايشنامه كوتاهي هستند كه در اين كتاب بهچاپ رسيدهاند. اونيل در نمايشنامههاي كوتاهش خطي مشترك را ترسيم كرده است و طبق توضيحات كوتاه خود كتاب، «در نمايشنامههاي كوتاه يوجين اونيل بذر تفكري پاشيده شده است كه تمام عمر و در تمام آثارش دست از سر او برنداشت و آن از سويي كشيدهشدن پرده پندار در پيش چشم آدمها و از سوي ديگر دريدهشدن اين پرده و رويارويي آنها با حقيقت عريان است. چيزي كه هستي آنها را به تباهي برده و در لحظه رويارويي از پا درشان ميآورد.»
شخصيتهاي نمايشي اونيل غالبا گرفتار پندارهايي باطلاند و اين بنمايههاي مشترك آثار اونيل در اين چهار نمايشنامه نيز ديده ميشود. شخصيتهاي اين چهار نمايشنامه نيز، در مواجهه با حقيقت يا بهتزدهاند يا زير بار سنگيني حقيقت طاقتشان را از دست دادهاند. نمايشنامه اول اين كتاب، «پيش از ناشتايي»، كه عنوان كتاب نيز برگرفته از نام اين نمايشنامه است، تنها يك شخصيت با نام «خانم رولاند» دارد و مكان نمايش هم اتاق كوچك آپارتماني در نيويوركسيتي است. خانم رولاند زني بيستوچندساله است كه البته خيلي پيرتر به نظر ميرسد و ابتداي نمايش خميازهكشان از اتاق خواب بيرون ميآيد و خطاب به آلفرد، كه معلوم نيست در خانه حضور دارد يا نه، ميگويد: «آلفرد! نميخواد وانمود كني كه خوابي. آلفرد! آلفرد! آهان! ميدونستم. آلفرد! آلفرد! فكر نميكني ديگه وقتشه كه بلند شي؟ ميخواي تمام روز بگيري بخوابي؟ اينقدر تنبلي كه ميخواي تا آخر عمرت تو رختخواب باشي. خدا ميدونه الان ساعت چنده. از وقتي مثل همه احمقا رفتي ساعتتو گرو گذاشتي، ديگه حتي نميتونيم بفهميم ساعت چنده. آخرين چيز باارزشي بود كه داشتيم، خودتم خوب ميدونستي. هيچ كار ديگهاي بلد نيستي
غير از گرو، گرو... فقط بلدي بذاري گرو، آره؟ بلد نيستي بري بگردي يه كار پيدا كني. بلد نيستي مثل يه مرد بري سر كار. آلفردى! پاشو! ميشنوي چي ميگم؟ ميخوام قبل اينكه برم بيرون، اون رختخوابو درست كنم. حالم از اينجا به هم ميخوره كه كرديش آشغالدوني. ما ديگه خيلي اينجا نميتونيم بمونيم، مگه اينكه تو از يه جايي يهكم پول پيدا كني. خدا ميدونه من هر كاري ميتونستم كردم، بيشترشم كردم. هر روز رفتم بيرون زندگي رو راسوريس كردم، همون وقتي كه تو مثل جنتلمنا با يه مشت هنرمند بهدردنخور گوشه ميدون رفتي تو كافهها ول گشتي. حالا ميخوام بدونم از كجا ميخواي بري پول دربياري؟».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.