نامههایی برای تمام فصول
بابک زمانی-رئیس انجمن سکته مغزی
در ابتدای دوره وزارت قبل، نگارنده پنج مقاله بههمپیوسته و خطاب به وزیر بهداشت درباره مسائل اساسی سلامت به نامهای ویزیت، سرمایه، اشتغال، ارتقا و امتحان به رشته تحریر درآورد. آنچه در این یادداشتها آمد، تلاشی بود در یافتن ابتداییترین گرههای بحران موجود سلامت در کشور ما. یافتن راهحل اساسی و قطعی ادعایی بیپایه خواهد بود، غرض، درگرفتن یک مباحثه جدی نظری، برای این مسائل اساسی و روشنشدن دیدگاههای مختلف درباره آن بود. اینکه مجموعه این یادداشتها چنین تأثیری داشت یا نه، بر من معلوم نشد. حال که در آستانه وزارت جدیدی هستیم، بار دیگر به این موضوعات میپردازم؛ ولو نه برای شنیدهشدن!
***
ویزیت آجر ساختمانی است که سلامت نام دارد. در جریان ویزیت است که نوعی رابطه انسانی میان طبیب و بیمار شکل میگیرد، در جریان ویزیت است که حقیقت بیماری در ورای شرح حالی که ارائه شده در برابر شیوهای علمی و آزموده چهره میگشاید، در جریان ویزیت است که تصمیماتی مهم نظیر جراحی یا تصمیماتی با همان درجه جسارت نظیر صبر و انتظار اتخاذ میشود، در جریان ویزیت است که ناگهان انسانی که خود را در آستانه مرگ میدید، پر میگشاید و با اطمینان خاطر به زندگی ادامه میدهد یا برعکس انسانی که بیخیال و سرشار از امید زندگی میکرد، ناگهان درمییابد که باقی عمر را که شاید چیز زیادی هم از آن باقی نمانده باشد، باید با درد و رنج بگذراند. در جریان ویزیت است که نوع خاصی از ادبیات و سخنوری و نوع خاصی از بوروکراسی در ثبت و توضیح آلام بشر شکل میگیرد. ویزیت مهمترین فعالیت انسانی پزشکان است. تا تعرفه و مابازای مادی این واحد کار پزشکی تعیین و نحوه نظارت بر آن معلوم نشود، نه میتوان برای سایر خدمات پزشکی تعرفهای تعیین کرد و نه میتوان بر آن نظارت کرد. قدر واقعی ویزیت در کشور ما چنان که باید شناختهشده نیست. مشکل در نرخگذاری ویزیت از سوی
مردم یا دولت نیست؛ قدر ویزیت را مردم، دولت و حتی پزشکان بهخوبی نشناختهاند و این مسئلهای فرهنگی است. در قیاس با کشورهای پیشرفته رگههایی از نوعی بدویت، نوعی ترجیح کار عملی بر کار فکری، نوعی ترجیح خوردنی بر اندیشیدنی به چشم میآید. بیتردید اینگونه تغییرات فرهنگی جزء وظایف دولتها و مهمترین وظایف آنهاست، اما پیچیدگی موضوع راهحلهای ظریف و مدبرانه میطلبد. افزایش ناگهانی تعرفهها درحالیکه عناصر متشکله ویزیت هنوز کیفیت لازم را به دست نیاوردهاند، موضوع را دشوارتر میکند، فشارهای انضباطی برای ارتقای کیفیت ویزیت هم نتیجه کافی را به دست نخواهد داد. وزارت بهداشت ابتدا باید هدف خود را ارتقای کیفیت ویزیت اعلام کند نه افزایش یا کاهش هزینه یا درآمد. چارهای ندارد جز آنکه اندکاندک از نظارت بر مجوزها و دریافتها فاصله گرفته به وظیفه اصلی خود یعنی نظارت بر کیفیات (قطع نظر از ارائهدهنده و پرداختکننده) توجه کند و برای این کار ابتدا باید از اساسیترین اجزای متشکله ویزیت شروع و تکتک آنها را ارزشیابی نظارت کند. اجزایی مثل ثبت و گزارش ویزیت، ویزیت اضطراری و غیراضطراری، ویزیت بار اول، ویزیت بار دوم و سوم، ویزیت در
بیمارستان و ویزیت در مطب، ویزیت مشاوره و غیرمشاوره و نظایر آن در میان این خصوصیات بهنظر میرسد. پیشینیترینشان چیزی جز ثبت و گزارش ویزیت نیست. یعنی ابتدا باید بین ویزیت با گزارش و ویزیت بدون گزارش، تفکیک قائل شد تا جا بیفتد که حداقل وظیفه هر طبیب و حداقل حق هر بیمار یک گزارش علمی است! تنها پس از این مقطع است که میتوان سایر خصوصیات و کیفیات برگفته «یک ویزیت ساده» را با همین روش محقق کرد. یک ویزیت ساده واحد محاسبه ارزش خدمات نیروی انسانی در کار سلامت است، بدون محاسبه دقیق برای تعیین تعرفه آن، محاسبه ارزش سایر خدمات پیچیدهتر پزشکی (که ضرایبی از این واحد ساده هستند) و تفکیک ارزش بخش انسانی خدمات از بخش ابزاری آنها، غیرممکن خواهد بود و درنهایت به تعرفهگذاری دستوری و از بالا تمایل پیدا خواهد کرد. علاوه بر این، بدون تهیه تمهیدات لازم برای نظارت کیفی بر کار ویزیت، نظارت بر کارهای پیچیدهتر پزشکی هم امکانپذیر نخواهد بود. اصلاح ساختار ویزیت در کشور ما هم اساسیترین و هم دشوارترین کار است. در فضایی که ضرورتها کاملا روشن نیست و نظارتی بر آن نمیشود، چگونه میتوان کشور را از هزینه نجومی داروها، تصویربرداریها و
آزمایشاتی که نتایج آنها معلوم نیست و در دفترچههای بیمه نوشته میشوند، خلاص و همان هزینه را برای استقرار یک نظام علمی و نظارتشده ویزیت بر مبنای ارجاع صرف کرد؟
در ابتدای دوره وزارت قبل، نگارنده پنج مقاله بههمپیوسته و خطاب به وزیر بهداشت درباره مسائل اساسی سلامت به نامهای ویزیت، سرمایه، اشتغال، ارتقا و امتحان به رشته تحریر درآورد. آنچه در این یادداشتها آمد، تلاشی بود در یافتن ابتداییترین گرههای بحران موجود سلامت در کشور ما. یافتن راهحل اساسی و قطعی ادعایی بیپایه خواهد بود، غرض، درگرفتن یک مباحثه جدی نظری، برای این مسائل اساسی و روشنشدن دیدگاههای مختلف درباره آن بود. اینکه مجموعه این یادداشتها چنین تأثیری داشت یا نه، بر من معلوم نشد. حال که در آستانه وزارت جدیدی هستیم، بار دیگر به این موضوعات میپردازم؛ ولو نه برای شنیدهشدن!
***
ویزیت آجر ساختمانی است که سلامت نام دارد. در جریان ویزیت است که نوعی رابطه انسانی میان طبیب و بیمار شکل میگیرد، در جریان ویزیت است که حقیقت بیماری در ورای شرح حالی که ارائه شده در برابر شیوهای علمی و آزموده چهره میگشاید، در جریان ویزیت است که تصمیماتی مهم نظیر جراحی یا تصمیماتی با همان درجه جسارت نظیر صبر و انتظار اتخاذ میشود، در جریان ویزیت است که ناگهان انسانی که خود را در آستانه مرگ میدید، پر میگشاید و با اطمینان خاطر به زندگی ادامه میدهد یا برعکس انسانی که بیخیال و سرشار از امید زندگی میکرد، ناگهان درمییابد که باقی عمر را که شاید چیز زیادی هم از آن باقی نمانده باشد، باید با درد و رنج بگذراند. در جریان ویزیت است که نوع خاصی از ادبیات و سخنوری و نوع خاصی از بوروکراسی در ثبت و توضیح آلام بشر شکل میگیرد. ویزیت مهمترین فعالیت انسانی پزشکان است. تا تعرفه و مابازای مادی این واحد کار پزشکی تعیین و نحوه نظارت بر آن معلوم نشود، نه میتوان برای سایر خدمات پزشکی تعرفهای تعیین کرد و نه میتوان بر آن نظارت کرد. قدر واقعی ویزیت در کشور ما چنان که باید شناختهشده نیست. مشکل در نرخگذاری ویزیت از سوی
مردم یا دولت نیست؛ قدر ویزیت را مردم، دولت و حتی پزشکان بهخوبی نشناختهاند و این مسئلهای فرهنگی است. در قیاس با کشورهای پیشرفته رگههایی از نوعی بدویت، نوعی ترجیح کار عملی بر کار فکری، نوعی ترجیح خوردنی بر اندیشیدنی به چشم میآید. بیتردید اینگونه تغییرات فرهنگی جزء وظایف دولتها و مهمترین وظایف آنهاست، اما پیچیدگی موضوع راهحلهای ظریف و مدبرانه میطلبد. افزایش ناگهانی تعرفهها درحالیکه عناصر متشکله ویزیت هنوز کیفیت لازم را به دست نیاوردهاند، موضوع را دشوارتر میکند، فشارهای انضباطی برای ارتقای کیفیت ویزیت هم نتیجه کافی را به دست نخواهد داد. وزارت بهداشت ابتدا باید هدف خود را ارتقای کیفیت ویزیت اعلام کند نه افزایش یا کاهش هزینه یا درآمد. چارهای ندارد جز آنکه اندکاندک از نظارت بر مجوزها و دریافتها فاصله گرفته به وظیفه اصلی خود یعنی نظارت بر کیفیات (قطع نظر از ارائهدهنده و پرداختکننده) توجه کند و برای این کار ابتدا باید از اساسیترین اجزای متشکله ویزیت شروع و تکتک آنها را ارزشیابی نظارت کند. اجزایی مثل ثبت و گزارش ویزیت، ویزیت اضطراری و غیراضطراری، ویزیت بار اول، ویزیت بار دوم و سوم، ویزیت در
بیمارستان و ویزیت در مطب، ویزیت مشاوره و غیرمشاوره و نظایر آن در میان این خصوصیات بهنظر میرسد. پیشینیترینشان چیزی جز ثبت و گزارش ویزیت نیست. یعنی ابتدا باید بین ویزیت با گزارش و ویزیت بدون گزارش، تفکیک قائل شد تا جا بیفتد که حداقل وظیفه هر طبیب و حداقل حق هر بیمار یک گزارش علمی است! تنها پس از این مقطع است که میتوان سایر خصوصیات و کیفیات برگفته «یک ویزیت ساده» را با همین روش محقق کرد. یک ویزیت ساده واحد محاسبه ارزش خدمات نیروی انسانی در کار سلامت است، بدون محاسبه دقیق برای تعیین تعرفه آن، محاسبه ارزش سایر خدمات پیچیدهتر پزشکی (که ضرایبی از این واحد ساده هستند) و تفکیک ارزش بخش انسانی خدمات از بخش ابزاری آنها، غیرممکن خواهد بود و درنهایت به تعرفهگذاری دستوری و از بالا تمایل پیدا خواهد کرد. علاوه بر این، بدون تهیه تمهیدات لازم برای نظارت کیفی بر کار ویزیت، نظارت بر کارهای پیچیدهتر پزشکی هم امکانپذیر نخواهد بود. اصلاح ساختار ویزیت در کشور ما هم اساسیترین و هم دشوارترین کار است. در فضایی که ضرورتها کاملا روشن نیست و نظارتی بر آن نمیشود، چگونه میتوان کشور را از هزینه نجومی داروها، تصویربرداریها و
آزمایشاتی که نتایج آنها معلوم نیست و در دفترچههای بیمه نوشته میشوند، خلاص و همان هزینه را برای استقرار یک نظام علمی و نظارتشده ویزیت بر مبنای ارجاع صرف کرد؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.