|

روایت یک «پاک‌سازی»

سپیده سالاروند . آیدین حلال‌زاده

در مناطق حاشیه تهران، مراکز متعدد تفکیک زباله‌ وجود دارد که محل کار و زندگی افراد بسیاری ا‌ست که اکثرا مهاجران افغانستانی بدون مدرک هستند. این مراکز به‌طور غیررسمی با پیمانکاران شرکت‌های خصوصی که وظیفه جمع‌آوری و تفکیک زباله در مناطق مختلف شهرداری را برعهده دارند، همکاری می‌کنند. در سال‌های اخیر زباله‌گردان‌های شهر تهران در معرض دید قرار گرفتند و حساسیت اجتماعی به این موضوع زیاد شده است و سخنرانی‌های متعددی درباره آن برگزار شده است. در نشستی با موضوع «کار کودک در خیابان» آقای علیرضا شریفی‌فرد، معاون هماهنگی و ارزیابی امور مناطق سازمان پسماند شهرداری تهران، درباره این مراکز تفکیک زباله گفت: «در محله تقی‌آباد داخل شهر تهران منطقه ۱۸ که حدود دو دهه [مرکز تفکیک زباله] وجود داشت و ماه گذشته، در یک تصمیم جمعی کل دستگاه‌های ذی‌نقش ورود کردند و آن منطقه کامل پاک‌سازی شد. تقی‌آباد پاک‌سازی شد، محمودآباد و زمان‌آباد و... هم در برنامه کار هستند. امروز من در جلسه استانداری حضور داشتم و کلیه دستگاه‌ها متعهد شدند که در این زمینه‌ها کار کنند».آنچه در ادامه می‌خوانید روایت «پاک‌سازی» یکی از این مراکز تفکیک زباله است که با همکاری شهرداری تهران و نیروی انتظامی انجام شده است.

گود زباله سعید: گود زباله از بالا به نظر کل یکپارچه‌ای می‌آمد با اتاق‌های پراکنده اما وقتی می‌رویم نزدیک‌تر مرز نامرئی میان اتاق‌ها را می‌بینیم. این مرز را متعلق‌بودن به یک دستگاه می‌ساخت؛ دستگاه یعنی چند اتاق به هم چسبیده. افراد ساکن در هر دستگاه برای ارباب آن دستگاه کار می‌کنند. ارباب صرفا به دلیل سرمایه‎ای که دارد می‎تواند امور را مدیریت کند. هر دستگاه با پیمانکار یک منطقه قرارداد دارد و به‌ازای هر نفر حدود یک میلیون تومان به پیمانکار سازمان بازیافت می‌پردازد تا مأمور بازیافت زباله‌ها را جمع نکند و اگر بچه‌ها را در منطقه و در حال کار دید، لت‌و‌کوبشان نکند. شهرداری مناطق شهری را به مزایده می‌گذارد و پیمانکاری هر منطقه با ارباب دستگاه معامله می‌کند. در نتیجه افراد دستگاه تا وقتی آن پیمانکار هست به همان منطقه می‌روند. بعد از تفکیک افراد با قیمت‌های مختلفی زباله‌شان را به ارباب می‌فروشند. ارباب دستگاه همان زباله‌ها را به قیمت بیشتری به مشتری می‌فروشد اما در عوض پول رفت‌وآمد به شهر، اجاره‌بهای دستگاه و رشوه به سازمان‎های مختلف را می‌دهد. اتاق‌ها با بلوک‌های گچی آماده ساخته شده بودند و اکثرا در نداشتند. اتاق ارباب‌ها عموما فضایی متفاوت دارد، معمولا تلویزیون و حتی ماهواره دارند. بعضی اتاق‌ها کارکرد مغازه نیز داشتند و در نتیجه در گوشه‌‌و‌کنار اتاقشان روغن، برنج، نوشابه، رب و... انبار شده و در اتاق یخچال دارند. به‌علاوه چون افغانستانی‌های بدون مدرک نمی‌توانند حساب بانکی داشته باشند همیشه مقدار زیادی پول نقد در اتاق‌ها نگه می‌دارند.
پاک‌سازی: روز جمعه ۲۱ دی‌ ۱۳۹۷، خلاف همیشه که از ورودی گود صدای زندگی می‌آمد، سکوتی مرگ‌بار گود زباله‌ را فراگرفته بود و دود غلیظی به آسمان می‌رفت. از سکوت و دود تعجب کردیم اما نمی‌خواستیم بد به دلمان راه دهیم. گمان بردیم هوا سرد است و کار تفکیک زباله‌ها تمام شده و لابد زباله‌های نخواستنی را آتش زده‌اند که چنان دودی می‌کند. می‌رسیم به سرازیری گود و با تصویر پایان گود روبه‌رو می‌شویم. گود حالا هیچ است. خبری از اتاق‌ها و آدم‌ها نیست. همه‌چیز با خاک یکسان شده و کپه‌کپه‌های باقی‌مانده آتش گرفته است. میان دود و زباله کسانی را می‌بینیم که زباله‌های ارزشمندی که باقی‌مانده را جمع می‌کنند. هیچ‌کدام از ساکنان گود نیستند. یکی، دو زن هم میانشان دیده می‌شود. یکی پتوهای باقی‌مانده را جمع کرده و روی کولش می‌برد. دیگری با ماشین کمدی را می‌برد. وسایل ارزشمندتر را زودتر برده‌اند. زنگ می‌زنیم به معروف (یکی از بچه‌ها) و هراسان می‌پرسیم چه اتفاقی افتاده است؟ فقط پنج روز از آخرین باری که آنجا بوده‌ایم می‌گذرد و نمی‌توانیم این نیستی را باور کنیم. معروف رفته زمان‌آباد، در گاراژ دیگری مشغول به کار شده است. می‌رویم دنبالش و با هم برمی‌گردیم به گود. می‌ایستد روی تل درهم‌فشرده‌ای از بلوک‌های گچی درهم‌شکسته و پارچه و پوسترهایی که زمانی به دیوار بود و برایمان از «پاک‌سازی» می‌گوید. چهارشنبه صبح زود سیل ماشین‌های طرح انضباط شهری شهرداری و کلانتری سرازیر می‌شوند توی گود. این‌بار البته برای تهدید یا دستگیری نیامده‌اند، برای بازدید هم نیامده‌اند و گواهش لودرها و کامیون‌های همراهشان است. مهلت نمی‌دهند کسی وسایلش را نجات دهد. وسایل ارزشمند را بار کامیون‌ها می‌کنند، از چند تن زباله‌ تفکیک‌شده گرفته تا تلویزیون و یخچال و گاوصندوق و حتی موبایل ساکنان گود. لودرها خانه‌ها را خراب می‌کنند. کسی را دستگیر نمی‌کنند. می‌دانند که گاراژهای دیگر به کارشان ادامه خواهند داد و به نیروی کار آنها نیاز است. قرار نیست تغییری در شرایط ایجاد شود. قرار نیست کودکان از چرخه تفکیک زباله خارج شوند. قرار نیست تفکیک زباله انسانی‌تر شود، اما می‌شود حداقل گودی را که زیاد سروصدا می‌کند، «پاک‌سازی» کرد. می‌شود آدم‌ها را به جاهایی نهانی‌تر سوق داد و با لودرها به آنها یادآوری کرد که در اینجا حق ساختن و زندگی‌کردن ندارند که سرمایه‌ای جز نیروی کارشان ندارند.

در مناطق حاشیه تهران، مراکز متعدد تفکیک زباله‌ وجود دارد که محل کار و زندگی افراد بسیاری ا‌ست که اکثرا مهاجران افغانستانی بدون مدرک هستند. این مراکز به‌طور غیررسمی با پیمانکاران شرکت‌های خصوصی که وظیفه جمع‌آوری و تفکیک زباله در مناطق مختلف شهرداری را برعهده دارند، همکاری می‌کنند. در سال‌های اخیر زباله‌گردان‌های شهر تهران در معرض دید قرار گرفتند و حساسیت اجتماعی به این موضوع زیاد شده است و سخنرانی‌های متعددی درباره آن برگزار شده است. در نشستی با موضوع «کار کودک در خیابان» آقای علیرضا شریفی‌فرد، معاون هماهنگی و ارزیابی امور مناطق سازمان پسماند شهرداری تهران، درباره این مراکز تفکیک زباله گفت: «در محله تقی‌آباد داخل شهر تهران منطقه ۱۸ که حدود دو دهه [مرکز تفکیک زباله] وجود داشت و ماه گذشته، در یک تصمیم جمعی کل دستگاه‌های ذی‌نقش ورود کردند و آن منطقه کامل پاک‌سازی شد. تقی‌آباد پاک‌سازی شد، محمودآباد و زمان‌آباد و... هم در برنامه کار هستند. امروز من در جلسه استانداری حضور داشتم و کلیه دستگاه‌ها متعهد شدند که در این زمینه‌ها کار کنند».آنچه در ادامه می‌خوانید روایت «پاک‌سازی» یکی از این مراکز تفکیک زباله است که با همکاری شهرداری تهران و نیروی انتظامی انجام شده است.

گود زباله سعید: گود زباله از بالا به نظر کل یکپارچه‌ای می‌آمد با اتاق‌های پراکنده اما وقتی می‌رویم نزدیک‌تر مرز نامرئی میان اتاق‌ها را می‌بینیم. این مرز را متعلق‌بودن به یک دستگاه می‌ساخت؛ دستگاه یعنی چند اتاق به هم چسبیده. افراد ساکن در هر دستگاه برای ارباب آن دستگاه کار می‌کنند. ارباب صرفا به دلیل سرمایه‎ای که دارد می‎تواند امور را مدیریت کند. هر دستگاه با پیمانکار یک منطقه قرارداد دارد و به‌ازای هر نفر حدود یک میلیون تومان به پیمانکار سازمان بازیافت می‌پردازد تا مأمور بازیافت زباله‌ها را جمع نکند و اگر بچه‌ها را در منطقه و در حال کار دید، لت‌و‌کوبشان نکند. شهرداری مناطق شهری را به مزایده می‌گذارد و پیمانکاری هر منطقه با ارباب دستگاه معامله می‌کند. در نتیجه افراد دستگاه تا وقتی آن پیمانکار هست به همان منطقه می‌روند. بعد از تفکیک افراد با قیمت‌های مختلفی زباله‌شان را به ارباب می‌فروشند. ارباب دستگاه همان زباله‌ها را به قیمت بیشتری به مشتری می‌فروشد اما در عوض پول رفت‌وآمد به شهر، اجاره‌بهای دستگاه و رشوه به سازمان‎های مختلف را می‌دهد. اتاق‌ها با بلوک‌های گچی آماده ساخته شده بودند و اکثرا در نداشتند. اتاق ارباب‌ها عموما فضایی متفاوت دارد، معمولا تلویزیون و حتی ماهواره دارند. بعضی اتاق‌ها کارکرد مغازه نیز داشتند و در نتیجه در گوشه‌‌و‌کنار اتاقشان روغن، برنج، نوشابه، رب و... انبار شده و در اتاق یخچال دارند. به‌علاوه چون افغانستانی‌های بدون مدرک نمی‌توانند حساب بانکی داشته باشند همیشه مقدار زیادی پول نقد در اتاق‌ها نگه می‌دارند.
پاک‌سازی: روز جمعه ۲۱ دی‌ ۱۳۹۷، خلاف همیشه که از ورودی گود صدای زندگی می‌آمد، سکوتی مرگ‌بار گود زباله‌ را فراگرفته بود و دود غلیظی به آسمان می‌رفت. از سکوت و دود تعجب کردیم اما نمی‌خواستیم بد به دلمان راه دهیم. گمان بردیم هوا سرد است و کار تفکیک زباله‌ها تمام شده و لابد زباله‌های نخواستنی را آتش زده‌اند که چنان دودی می‌کند. می‌رسیم به سرازیری گود و با تصویر پایان گود روبه‌رو می‌شویم. گود حالا هیچ است. خبری از اتاق‌ها و آدم‌ها نیست. همه‌چیز با خاک یکسان شده و کپه‌کپه‌های باقی‌مانده آتش گرفته است. میان دود و زباله کسانی را می‌بینیم که زباله‌های ارزشمندی که باقی‌مانده را جمع می‌کنند. هیچ‌کدام از ساکنان گود نیستند. یکی، دو زن هم میانشان دیده می‌شود. یکی پتوهای باقی‌مانده را جمع کرده و روی کولش می‌برد. دیگری با ماشین کمدی را می‌برد. وسایل ارزشمندتر را زودتر برده‌اند. زنگ می‌زنیم به معروف (یکی از بچه‌ها) و هراسان می‌پرسیم چه اتفاقی افتاده است؟ فقط پنج روز از آخرین باری که آنجا بوده‌ایم می‌گذرد و نمی‌توانیم این نیستی را باور کنیم. معروف رفته زمان‌آباد، در گاراژ دیگری مشغول به کار شده است. می‌رویم دنبالش و با هم برمی‌گردیم به گود. می‌ایستد روی تل درهم‌فشرده‌ای از بلوک‌های گچی درهم‌شکسته و پارچه و پوسترهایی که زمانی به دیوار بود و برایمان از «پاک‌سازی» می‌گوید. چهارشنبه صبح زود سیل ماشین‌های طرح انضباط شهری شهرداری و کلانتری سرازیر می‌شوند توی گود. این‌بار البته برای تهدید یا دستگیری نیامده‌اند، برای بازدید هم نیامده‌اند و گواهش لودرها و کامیون‌های همراهشان است. مهلت نمی‌دهند کسی وسایلش را نجات دهد. وسایل ارزشمند را بار کامیون‌ها می‌کنند، از چند تن زباله‌ تفکیک‌شده گرفته تا تلویزیون و یخچال و گاوصندوق و حتی موبایل ساکنان گود. لودرها خانه‌ها را خراب می‌کنند. کسی را دستگیر نمی‌کنند. می‌دانند که گاراژهای دیگر به کارشان ادامه خواهند داد و به نیروی کار آنها نیاز است. قرار نیست تغییری در شرایط ایجاد شود. قرار نیست کودکان از چرخه تفکیک زباله خارج شوند. قرار نیست تفکیک زباله انسانی‌تر شود، اما می‌شود حداقل گودی را که زیاد سروصدا می‌کند، «پاک‌سازی» کرد. می‌شود آدم‌ها را به جاهایی نهانی‌تر سوق داد و با لودرها به آنها یادآوری کرد که در اینجا حق ساختن و زندگی‌کردن ندارند که سرمایه‌ای جز نیروی کارشان ندارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.