|

پنجشنبه روز توسعه بود!

مونا جزی .دکترای طراحی شهری

پنجشنبه روز توسعه بود؛ ٢٠ دی. این افتخار را داشتم که اولین سالگرد روز ملی توسعه را در جایی باشم که مذبح اولین قدم‌های توسعه ایران بود. در باغ فین کاشان. در جایی که بزرگ‌مرد تاریخ، «امیرکبیر»، آخرین روزهای خود را سپری کرده بود و چه بهتر که بگویم اندیشه توسعه ایران آخرین نفس‌های خود را در این باغ کشید. هم‌زمان بزرگداشت بزرگ‌مرد دیگری نیز بود به نام «دکتر حسین عظیمی‌آرانی» و چه افسوس خوردم که چرا باید اکنون بعد از گذشت ١٥ سال از مرگ ایشان، فرصت بازشناسی عمومی نسبت به او فراهم شود. کشورهای توسعه‌یافته، کشورهای در‌ حال ‌توسعه، کشورهای توسعه‌نیافته، اینها از اولین کلمات ترکیبی هستند که بعد از شنیدن اسم توسعه خواه‌ناخواه به ذهن متبادر می‌شوند و از دیدگاه ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و... که ارتباط مستقیم با زیرساخت کشور دارد. هرچه زیرساخت قوی‌تر و به‌روز‌تر، کشور توسعه‌یافته‌تر. در این مقوله نه صاحب‌نظرم، نه متخصص؛ هستند بسیار دیگرانی که اهلِ فن‌اند. من تنها ناظر و شنونده‌ای بودم که تلاش کردم در روز ملی توسعه، بیشترین استفاده را ببرم از فرصت ایجادشده در کنارِ بزرگان بودن، در راستای کمال‌گرایی شخصی؛ همیشه به دنبالش بوده و هستم. صحبت زیاد شد از علم توسعه، از طرف افرادی مانند دکتر رنانی، اینکه در ایران تئوری توسعه نداریم، اینکه باید به گفتمان توسعه برسیم و اجماعی باشد بین همه برای رسیدن به گفتمان. اینکه نیاز به اندیشه‌نگاری ا‌ست، نوسازی و بازآفرینی و اینکه در برنامه‌های توسعه کشور این مقوله مغفول مانده است. از اینها قبلا هم شنیده بودم، زیاد هم شنیده بودم، به هر محفل علمی که وارد شوی، پر است از کلماتی مانند گفتمان نوسازی بازآفرینی و اجماع واحد؛ اما آنچه برای من در این میان جالب شد، خود توسعه نبود! بلکه تعاریفی بود از فضائل اخلاقی و خصوصیات شخصی این دو بزرگوار که قدم‌های ابتدایی توسعه را در برهه زمانی خود برداشته بودند. نه اینکه دکتر حسین عظیمی، امیر‌کبیر زمانه باشد و نه حتی اینکه امیرکبیر تنها بزرگ‌مرد ایران است؛ بلکه ویژگی‌های اخلاقی مشترکی بود میان‌شان که پرآوازه‌شان کرده بود که همچنان پس از قرن‌ها و سال‌ها به فراموشی سپرده نشده‌اند که عالم بی‌عمل نمانده بودند و علم‌شان در راستای منافع عمومی بود نه شخصی. هر دو مصداق بارز شعر سعدی بودند «تو آنگه شوی پیش مردم عزیز/ که مر خویشتن را نگیری به چیز». یکی وزیر دربار و دیگری دکترای اقتصاد توسعه از فرنگ برگشته؛ ولی با یک اندیشه، اندیشه توسعه جامعه عقب‌مانده از زمانه خود، از آنچه باید باشد و نیست. ارجحیت جمع به فرد؛ که باید از «خود» گذشته باشی و درگیر منیّت نباشی و این تنها زمانی حاصل می‌شود که توسعه درونی یافته باشی. اسمش را می‌گذارم «خودتوسعه‌یافتگی». هر دو «توسعه» را به معنای واقعی کلمه در خود به باور رسانده بودند و به دنبال آن خواهان تجلی‌یافتنش در محیط اطراف شده بودند، به مانند نُتِ موسیقیایی زیبایی که به دنبال هم‌آواکردن دیگر نت‌ها برآید. چه‌بسا اجل فرصتشان نداد تا جامعه را هم‌آهنگ کنند؛ یکی به دست خودی، دیگری به جبر بیماری.

پنجشنبه روز توسعه بود؛ ٢٠ دی. این افتخار را داشتم که اولین سالگرد روز ملی توسعه را در جایی باشم که مذبح اولین قدم‌های توسعه ایران بود. در باغ فین کاشان. در جایی که بزرگ‌مرد تاریخ، «امیرکبیر»، آخرین روزهای خود را سپری کرده بود و چه بهتر که بگویم اندیشه توسعه ایران آخرین نفس‌های خود را در این باغ کشید. هم‌زمان بزرگداشت بزرگ‌مرد دیگری نیز بود به نام «دکتر حسین عظیمی‌آرانی» و چه افسوس خوردم که چرا باید اکنون بعد از گذشت ١٥ سال از مرگ ایشان، فرصت بازشناسی عمومی نسبت به او فراهم شود. کشورهای توسعه‌یافته، کشورهای در‌ حال ‌توسعه، کشورهای توسعه‌نیافته، اینها از اولین کلمات ترکیبی هستند که بعد از شنیدن اسم توسعه خواه‌ناخواه به ذهن متبادر می‌شوند و از دیدگاه ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و... که ارتباط مستقیم با زیرساخت کشور دارد. هرچه زیرساخت قوی‌تر و به‌روز‌تر، کشور توسعه‌یافته‌تر. در این مقوله نه صاحب‌نظرم، نه متخصص؛ هستند بسیار دیگرانی که اهلِ فن‌اند. من تنها ناظر و شنونده‌ای بودم که تلاش کردم در روز ملی توسعه، بیشترین استفاده را ببرم از فرصت ایجادشده در کنارِ بزرگان بودن، در راستای کمال‌گرایی شخصی؛ همیشه به دنبالش بوده و هستم. صحبت زیاد شد از علم توسعه، از طرف افرادی مانند دکتر رنانی، اینکه در ایران تئوری توسعه نداریم، اینکه باید به گفتمان توسعه برسیم و اجماعی باشد بین همه برای رسیدن به گفتمان. اینکه نیاز به اندیشه‌نگاری ا‌ست، نوسازی و بازآفرینی و اینکه در برنامه‌های توسعه کشور این مقوله مغفول مانده است. از اینها قبلا هم شنیده بودم، زیاد هم شنیده بودم، به هر محفل علمی که وارد شوی، پر است از کلماتی مانند گفتمان نوسازی بازآفرینی و اجماع واحد؛ اما آنچه برای من در این میان جالب شد، خود توسعه نبود! بلکه تعاریفی بود از فضائل اخلاقی و خصوصیات شخصی این دو بزرگوار که قدم‌های ابتدایی توسعه را در برهه زمانی خود برداشته بودند. نه اینکه دکتر حسین عظیمی، امیر‌کبیر زمانه باشد و نه حتی اینکه امیرکبیر تنها بزرگ‌مرد ایران است؛ بلکه ویژگی‌های اخلاقی مشترکی بود میان‌شان که پرآوازه‌شان کرده بود که همچنان پس از قرن‌ها و سال‌ها به فراموشی سپرده نشده‌اند که عالم بی‌عمل نمانده بودند و علم‌شان در راستای منافع عمومی بود نه شخصی. هر دو مصداق بارز شعر سعدی بودند «تو آنگه شوی پیش مردم عزیز/ که مر خویشتن را نگیری به چیز». یکی وزیر دربار و دیگری دکترای اقتصاد توسعه از فرنگ برگشته؛ ولی با یک اندیشه، اندیشه توسعه جامعه عقب‌مانده از زمانه خود، از آنچه باید باشد و نیست. ارجحیت جمع به فرد؛ که باید از «خود» گذشته باشی و درگیر منیّت نباشی و این تنها زمانی حاصل می‌شود که توسعه درونی یافته باشی. اسمش را می‌گذارم «خودتوسعه‌یافتگی». هر دو «توسعه» را به معنای واقعی کلمه در خود به باور رسانده بودند و به دنبال آن خواهان تجلی‌یافتنش در محیط اطراف شده بودند، به مانند نُتِ موسیقیایی زیبایی که به دنبال هم‌آواکردن دیگر نت‌ها برآید. چه‌بسا اجل فرصتشان نداد تا جامعه را هم‌آهنگ کنند؛ یکی به دست خودی، دیگری به جبر بیماری.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.