|

عارضه مُستندهاي فيک

قادر باستاني-مدرس علوم ارتباطات اجتماعي

چند سالي است توليد مستندهاي تاريخي درباره رويدادهاي تاريخ معاصر باب شده است. نحوه اکران اين مستندها و مباحث مربوط به آن، حکايت از پشتيباني غيرمتعارف از سازندگان و دست‌اندرکاران آنها دارد. دسترسي سخاوتمندانه آنها به آرشيوهاي ارزشمند رسانه ملي و خط فکري سوگيرانه آنها در کژروايتي وقايعي که اغلب مخاطبان شاهد عيني آن بوده‌اند، نشان مي‌دهد اين مستندهاي تاريخي به صورت هدفمند براي برجسته‌کردن روايت مدنظر براي نسل جوان و نسل‌هاي آتي تهيه و توليد مي‌شوند.

عارضه‌اي که در عرصه مستندسازي
تاريخي- سياسي دچار آن شده‌ايم، روايت‌هاي سياه از تاريخ انقلاب اسلامي است. مثل همين مستندي که به‌تازگی براي تخريب هاشمي‌رفسنجاني توليد شده و در برخي دانشگاه‌ها براي جوانان به نمايش درآمده است. در اين مستند یک دوره از تاریخ کشور سیاه، پُرآشوب و مشوش به تصوير درآمده که با واقعيت موجود هيچ‌گونه همخواني ندارد. گرچه به‌ظاهر هدف سازندگان لجن‌مال‌کردن کارنامه هاشمي است؛ اما آنچه در تصوير- عمدي يا سهوي- عرضه شده، سياه‌‌نمايي 30سال اخیر به چشم مخاطب جوان مي‌آيد. اين مستند، در سالگرد 40‌سالگي پيروزي انقلاب اسلامي، کشوري را روايت مي‌کند که از سال 68 هيچ روي خوش نديده است. کاري براي مستضعفان صورت نگرفته، فاصله طبقاتي روز‌به‌روز بيشتر شده، مسئولان اجرائي کشور عملکرد فاجعه‌باري داشته‌‌اند و يک نقطه مثبت و قابل اتکا در اين 30 سال وجود نداشته که ارزش نشان‌دادن داشته باشد.
عده‌اي با اهداف و اغراض خاص، کشور را به عارضه مستندهاي فيک مبتلا کرده‌‏اند و شوربختانه نتيجه آن وفق مرادشان نبوده است. به‌این‌دليل که مخاطب امروز منفعل نيست. به انواع رسانه‌ها و پيام‌ها دسترسي سهل و آسان دارد و با اين روش‌هاي گوبلزي نمي‌توان جوان امروزي را خام حرف‌هاي نابخردانه و دروغ کرد؛ آن‌هم در تاريخ 30 سال اخير که روايت‌ها سينه‌ به ‌سينه به نوباوگان منتقل شده و به اين راحتي قابل دست‌کاري نيست.
در تاريخ سينماي جهان مي‌خوانيم که گوبلز، وزير تبليغات هيتلر، سعي بليغي کرد تا با توليد مستندهاي پرطمطراق از موفقيت‌هاي آلمان نازي، ديدگاه جهانيان را به خونخوار قرن بيستم مثبت کند؛ اما راه به جايي نبرد؛ آن‌هم در زماني که پيام رسانه، مانند گلوله جادويي بر قلب مخاطب مي‌نشست. دستگاه تبليغاتي اتحاد شوروي هم در اين زمينه پيشتاز بود و فيلم‌هاي بزرگي در ستايش کمونيسم و روش سوسياليستي روي پرده نقره‌اي برد. مستندهاي فيک، با آميختن راست و دروغ و برجسته‌کردن عمدي برخي موضوعات و نگفتن برخي واقعيت‌هاي مهم، روايتي وارونه از يک برهه زماني عرضه مي‌کنند. مخاطب، چون از طريق رسانه‌هاي اجتماعي، حرف‌هاي نگفته و لاپوشاني‌شده را نيز هم‌زمان دريافت مي‌کند، درک مختص خود را خواهد داشت که با هدف مستندساز و گردانندگان آنها بسيار متفاوت است.
بايد پرسيد مگر در اين سه دهه اخير، حتي يک کار مثبت در کشور انجام نشده که در تصاوير مستند موصوف، جايي براي عرضه نداشته باشد. پيشرفت‌هاي فرهنگي، علمي، اقتصادي، بازرگاني و اجتماعي در کجاي مستند گنجانده شده است. چرا به دروغ مي‌خواهيم در ذهن نسل جوان به زور فرو کنيم که سه دهه گذشته، عده‌اي خائن به مردم و انقلاب اسلامي، زمام امور کشور را در دست داشته‌اند. چرا واقعيت را بيان نمي‌کنيم.
مستند درست اصولی دارد؛ همه جوانب با لحاظ واقعيت بيان مي‌شود و در نهايت، اختيار به مخاطب داده مي‌شود که خود از بين روايت‌ها درست‌ترين را انتخاب کند. صحنه‌گردانان اين مستندها که به خيال خود، دارند چهره هاشمي و امثال هاشمي را مشوش مي‌کنند، به هوش باشند که اين چاقويي که درست کرده‌اند، دست خودشان را خواهد بريد و زماني به اشتباه خود پي خواهند برد که چاره‌اي براي جبران نیست.

چند سالي است توليد مستندهاي تاريخي درباره رويدادهاي تاريخ معاصر باب شده است. نحوه اکران اين مستندها و مباحث مربوط به آن، حکايت از پشتيباني غيرمتعارف از سازندگان و دست‌اندرکاران آنها دارد. دسترسي سخاوتمندانه آنها به آرشيوهاي ارزشمند رسانه ملي و خط فکري سوگيرانه آنها در کژروايتي وقايعي که اغلب مخاطبان شاهد عيني آن بوده‌اند، نشان مي‌دهد اين مستندهاي تاريخي به صورت هدفمند براي برجسته‌کردن روايت مدنظر براي نسل جوان و نسل‌هاي آتي تهيه و توليد مي‌شوند.

عارضه‌اي که در عرصه مستندسازي
تاريخي- سياسي دچار آن شده‌ايم، روايت‌هاي سياه از تاريخ انقلاب اسلامي است. مثل همين مستندي که به‌تازگی براي تخريب هاشمي‌رفسنجاني توليد شده و در برخي دانشگاه‌ها براي جوانان به نمايش درآمده است. در اين مستند یک دوره از تاریخ کشور سیاه، پُرآشوب و مشوش به تصوير درآمده که با واقعيت موجود هيچ‌گونه همخواني ندارد. گرچه به‌ظاهر هدف سازندگان لجن‌مال‌کردن کارنامه هاشمي است؛ اما آنچه در تصوير- عمدي يا سهوي- عرضه شده، سياه‌‌نمايي 30سال اخیر به چشم مخاطب جوان مي‌آيد. اين مستند، در سالگرد 40‌سالگي پيروزي انقلاب اسلامي، کشوري را روايت مي‌کند که از سال 68 هيچ روي خوش نديده است. کاري براي مستضعفان صورت نگرفته، فاصله طبقاتي روز‌به‌روز بيشتر شده، مسئولان اجرائي کشور عملکرد فاجعه‌باري داشته‌‌اند و يک نقطه مثبت و قابل اتکا در اين 30 سال وجود نداشته که ارزش نشان‌دادن داشته باشد.
عده‌اي با اهداف و اغراض خاص، کشور را به عارضه مستندهاي فيک مبتلا کرده‌‏اند و شوربختانه نتيجه آن وفق مرادشان نبوده است. به‌این‌دليل که مخاطب امروز منفعل نيست. به انواع رسانه‌ها و پيام‌ها دسترسي سهل و آسان دارد و با اين روش‌هاي گوبلزي نمي‌توان جوان امروزي را خام حرف‌هاي نابخردانه و دروغ کرد؛ آن‌هم در تاريخ 30 سال اخير که روايت‌ها سينه‌ به ‌سينه به نوباوگان منتقل شده و به اين راحتي قابل دست‌کاري نيست.
در تاريخ سينماي جهان مي‌خوانيم که گوبلز، وزير تبليغات هيتلر، سعي بليغي کرد تا با توليد مستندهاي پرطمطراق از موفقيت‌هاي آلمان نازي، ديدگاه جهانيان را به خونخوار قرن بيستم مثبت کند؛ اما راه به جايي نبرد؛ آن‌هم در زماني که پيام رسانه، مانند گلوله جادويي بر قلب مخاطب مي‌نشست. دستگاه تبليغاتي اتحاد شوروي هم در اين زمينه پيشتاز بود و فيلم‌هاي بزرگي در ستايش کمونيسم و روش سوسياليستي روي پرده نقره‌اي برد. مستندهاي فيک، با آميختن راست و دروغ و برجسته‌کردن عمدي برخي موضوعات و نگفتن برخي واقعيت‌هاي مهم، روايتي وارونه از يک برهه زماني عرضه مي‌کنند. مخاطب، چون از طريق رسانه‌هاي اجتماعي، حرف‌هاي نگفته و لاپوشاني‌شده را نيز هم‌زمان دريافت مي‌کند، درک مختص خود را خواهد داشت که با هدف مستندساز و گردانندگان آنها بسيار متفاوت است.
بايد پرسيد مگر در اين سه دهه اخير، حتي يک کار مثبت در کشور انجام نشده که در تصاوير مستند موصوف، جايي براي عرضه نداشته باشد. پيشرفت‌هاي فرهنگي، علمي، اقتصادي، بازرگاني و اجتماعي در کجاي مستند گنجانده شده است. چرا به دروغ مي‌خواهيم در ذهن نسل جوان به زور فرو کنيم که سه دهه گذشته، عده‌اي خائن به مردم و انقلاب اسلامي، زمام امور کشور را در دست داشته‌اند. چرا واقعيت را بيان نمي‌کنيم.
مستند درست اصولی دارد؛ همه جوانب با لحاظ واقعيت بيان مي‌شود و در نهايت، اختيار به مخاطب داده مي‌شود که خود از بين روايت‌ها درست‌ترين را انتخاب کند. صحنه‌گردانان اين مستندها که به خيال خود، دارند چهره هاشمي و امثال هاشمي را مشوش مي‌کنند، به هوش باشند که اين چاقويي که درست کرده‌اند، دست خودشان را خواهد بريد و زماني به اشتباه خود پي خواهند برد که چاره‌اي براي جبران نیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.