مأموريتهاي جديد براي تقابل با ايران
سيدعلي خرم . استاد حقوق بينالملل
عربستان اعلام کرد «در فرماني ملکي، شوراي وزيران عربستان سعودي به رياست ملک سلمان بن عبدالعزيز ترميم شد. ابراهيم العساف به سمت وزير امور خارجه و عادل الجبير به سمت وزير مشاور در امور خارجه سعودي منصوب شدند. همچنين حکم ملکي براي ازسرگيري دوباره شوراي امور سياسي و امنيتي به رياست شاهزاده محمد بنسلمان وليعهد عربستان سعودي صادر شد». برخي تغييرات شکلي ديگر در کابينه عربستان صورت گرفت که صرفا جابهجايي محسوب ميشوند و شايد بيشتر به نفع افزايش قدرت محمد بنسلمان انجام شده باشد. عربستان سعي کرد جهانيان را فريب دهد و بگويد طرحي نو درانداخته و دولتي جديد در عربستان بر سر کار آمده است؛ ولي آنچه ثابت ماند، محمد بنسلمان بود که همه مدارک نشان دادهاند عامل اصلي جنگ و کشتار هزاران نفر بيگناه در يمن و عامل قتل مرحوم جمال خاشقجي است. به عبارت ديگر عربستان صرفا پوست انداخته؛ وگرنه پادشاه و سياست خارجي نهتنها کوچکترين تغييري نکرده؛ بلکه شايد تندتر هم بشود. اين پوستانداختن بيترديد به سفارش دونالد ترامپ بوده تا از يک سو مشکلات سياسي در مجالس نمايندگان و سناي آمريكا براي گسترش روابط با عربستان برطرف شود و از سوي ديگر مأموريتهاي منطقهاي عربستان براي گسترش نفوذ خود و محدودکردن دامنه نفوذ ايران، بتواند شتاب بگيرد. به نظر ميرسد مأموريتهايي که مورد حمايت و علاقه آمريكا است و آثار آنها در منطقه قابل پيگيري است، اين موارد باشد:
نزديکشدن به بشار اسد و ارتش او براي خروج ايران از اين کشور در سوريه: بخش نظامي اين طرح با بمبارانهاي اسرائيل انجام ميگيرد و روسيه هم ظاهرا زمينهسازي لازم براي خروج ايران را فراهم ميکند. افتتاح سفارتخانههاي امارات، بحرين و کويت در دمشق، نشان از جديبودن اين رفتار سياسي دارد.
حرکتهاي اخير ازجمله سفر دونالد ترامپ به عراق براي فشار بر ايران: ميخواهند تلاش کنند هيچ نيروي نظامي و مستشاري در عراق حضور نداشته باشد. دعوت از نخستوزير عراق براي سفر به واشنگتن و افزايش سرمايهگذاري عربستان در عراق، اين حلقه را تکميل ميکند.
صلح در يمن: اين اقدام براي اعاده حيثيت از عربستان انجام شد و ابتکار را به دولت يمن و ائتلاف عربستان در مقابل حوثيها داد که از ورود ايران به دعواي اين منطقه جلوگيري کنند.
دستور کار عربستان و امارات در افغانستان: آمريكا از اين دو کشور خواسته در افغانستان نقشآفريني کنند و طالبان هممرز و متأثر از ايران را با خود همراه کنند. عربستان از کمک پنج ميليارد دلاري به عمرانخان، نخستوزير پاکستان، در راه نزديککردن طالبان به خود و فشار بر دولت کابل، کاملا بهرهبرداري ميکند.
گام اصلي عربستان براي فلسطين: سعوديها اکنون با جديت بيشتر آن را دنبال ميکنند. عربستان تلاش خواهد کرد اعراب را بيشتر حول شناسايي بيتالمقدس بهعنوان پايتخت جديد اسرائيل و حذف دولت مستقل فلسطيني، به طور غيرمستقيم تشويق کند؛ اما اهداف مقابلهجويانه عربستان با ايران فقط به موضوعات منطقهاي خلاصه نميشود. عربستان با اشتياق فراوان در حال همکاري و تشويق آمريكا و اسرائيل براي حمله به ايران است. تاآنجاکه به دونالد ترامپ مربوط ميشود، هزينه اين پروژه قاعدتا بايد از سوی عربستان تأمين شود که بارها از سوی عربستان و آمريكا اعلام و تأييد شده است. آمريكا و اسرائيل هم علائم قابل استنادی ارائه دادهاند.
حملات اسرائيل در سوريه و تهديد ايران مبني بر عبورنکردن از خط قرمز اسرائيل، نشانه بارزي دراينباره است. آمريكا هم که وعده تابستان داغ به ايران داده بود، اکنون با بينتيجهماندن آن حلقههاي محاصره و فشار بر ايران در انواع آن را تنگتر ميکند. رهبر معظم انقلاب، اين علائم را دريافت و درباره خطيربودن شرايط سال آينده هشدار دادند. اگر به اين اتحاد ناميمون آمريكا، اسرائيل و عربستان، برزيل تازهوارد را هم اضافه کنيم، مشاهده ميشود ائتلاف دشمنان ايران و راستهاي افراطي جهان چگونه در حال تقويت است که هشداري جدي است.آنچه بر نگرانيها ميافزايد، هشدارهاي برخي سياستمداران و انديشمندان آمريكايي از تحولات درون سيستم سياسي آن کشور در راستاي برنامهريزي به منظور برافراشتن جنگي احتمالي در سال 2019 در منطقه است. قبلا در يادداشتهاي «شرق» تأکيد شد دونالد ترامپ نيازمند يک دستاورد يا پيروزي در صحنه سياست خارجي آمريكا براي عرضه در مقابل رقيب جمهوريخواه و در مقابل رقيب دموکرات در سال 2020 است. تلاش ترامپ و تيم تندرو او تابهحال در اين عرصه، قرين موفقيت نبوده و در هيچ موردي پيروزي قابل عرضهای کسب نکرده است؛ بنابراين چشمان ترامپ و اطرافيانش به موضوع ايران دوخته شده که بهعنوان آخرين بهانه، از آن سوءاستفاده شود. ريچارد هاس، رئيس انديشکده شوراي روابط خارجي آمريكا و نويسنده کتاب «جهان در اغتشاش»، در مصاحبه با شبکه اماسانبيسي هشدار داد با وجود خروج نظاميان آمريكايي از سوريه و پيروزي بر داعش، خاورميانه هنوز خطرناکترين نقطه اشتعال در جهان به شمار ميرود و ادامه داد: «ايران محتملترين گزينه براي جنگ عمده جديد در سال 2019 به شمار ميرود. يکي از قوانين پايه در خاورميانه اين است که حتي قبل از آنکه اوضاع وخيم شود، وضع به سوي وخامت پيش ميرود. من فکر ميکنم ما هماکنون شاهد همين وضع هستيم. اگر قرار باشد روي اين شرط ببندم که در سال 2019 در کجا احتمال وقوع جنگ جديد و جدي در جهان وجود دارد، اين مکان نه کرهشمالي است و نه درياي جنوبي چين. شما هرگز نميدانيد ولاديمير پوتين، رئيسجمهور روسيه، در اوکراين چه خواهد کرد؛ ولي من روي ايران شرط ميبندم؛ چون يا اسرائيل با ايران رودررو ميشود يا سعوديها شايد به اميد تغيير اوضاع، کاري انجام دهند؛ بنابراين ما آمريكاييها، عربستان سعودي را صرفا به ديده قاتل يک روزنامهنگار (جمال خاشقجي) نميبينيم؛ بلکه ما، سعوديها را به ديده يک شريک مهم و ضروري در مقابله با ايران ميبينيم يا برعکس ايرانيها به خاطر فشار بياماني که از محل تحريمها احساس ميکنند، در نهايت کاري انجام خواهند داد و درگيري آغاز ميشود».اين جملات آنقدر روشن و گويا هستند که نياز به تحليل و تفسير ندارد. همه ارکان کشور بايد در انديشه و تدبير براي عبور از اين شرايط باشند.
عربستان اعلام کرد «در فرماني ملکي، شوراي وزيران عربستان سعودي به رياست ملک سلمان بن عبدالعزيز ترميم شد. ابراهيم العساف به سمت وزير امور خارجه و عادل الجبير به سمت وزير مشاور در امور خارجه سعودي منصوب شدند. همچنين حکم ملکي براي ازسرگيري دوباره شوراي امور سياسي و امنيتي به رياست شاهزاده محمد بنسلمان وليعهد عربستان سعودي صادر شد». برخي تغييرات شکلي ديگر در کابينه عربستان صورت گرفت که صرفا جابهجايي محسوب ميشوند و شايد بيشتر به نفع افزايش قدرت محمد بنسلمان انجام شده باشد. عربستان سعي کرد جهانيان را فريب دهد و بگويد طرحي نو درانداخته و دولتي جديد در عربستان بر سر کار آمده است؛ ولي آنچه ثابت ماند، محمد بنسلمان بود که همه مدارک نشان دادهاند عامل اصلي جنگ و کشتار هزاران نفر بيگناه در يمن و عامل قتل مرحوم جمال خاشقجي است. به عبارت ديگر عربستان صرفا پوست انداخته؛ وگرنه پادشاه و سياست خارجي نهتنها کوچکترين تغييري نکرده؛ بلکه شايد تندتر هم بشود. اين پوستانداختن بيترديد به سفارش دونالد ترامپ بوده تا از يک سو مشکلات سياسي در مجالس نمايندگان و سناي آمريكا براي گسترش روابط با عربستان برطرف شود و از سوي ديگر مأموريتهاي منطقهاي عربستان براي گسترش نفوذ خود و محدودکردن دامنه نفوذ ايران، بتواند شتاب بگيرد. به نظر ميرسد مأموريتهايي که مورد حمايت و علاقه آمريكا است و آثار آنها در منطقه قابل پيگيري است، اين موارد باشد:
نزديکشدن به بشار اسد و ارتش او براي خروج ايران از اين کشور در سوريه: بخش نظامي اين طرح با بمبارانهاي اسرائيل انجام ميگيرد و روسيه هم ظاهرا زمينهسازي لازم براي خروج ايران را فراهم ميکند. افتتاح سفارتخانههاي امارات، بحرين و کويت در دمشق، نشان از جديبودن اين رفتار سياسي دارد.
حرکتهاي اخير ازجمله سفر دونالد ترامپ به عراق براي فشار بر ايران: ميخواهند تلاش کنند هيچ نيروي نظامي و مستشاري در عراق حضور نداشته باشد. دعوت از نخستوزير عراق براي سفر به واشنگتن و افزايش سرمايهگذاري عربستان در عراق، اين حلقه را تکميل ميکند.
صلح در يمن: اين اقدام براي اعاده حيثيت از عربستان انجام شد و ابتکار را به دولت يمن و ائتلاف عربستان در مقابل حوثيها داد که از ورود ايران به دعواي اين منطقه جلوگيري کنند.
دستور کار عربستان و امارات در افغانستان: آمريكا از اين دو کشور خواسته در افغانستان نقشآفريني کنند و طالبان هممرز و متأثر از ايران را با خود همراه کنند. عربستان از کمک پنج ميليارد دلاري به عمرانخان، نخستوزير پاکستان، در راه نزديککردن طالبان به خود و فشار بر دولت کابل، کاملا بهرهبرداري ميکند.
گام اصلي عربستان براي فلسطين: سعوديها اکنون با جديت بيشتر آن را دنبال ميکنند. عربستان تلاش خواهد کرد اعراب را بيشتر حول شناسايي بيتالمقدس بهعنوان پايتخت جديد اسرائيل و حذف دولت مستقل فلسطيني، به طور غيرمستقيم تشويق کند؛ اما اهداف مقابلهجويانه عربستان با ايران فقط به موضوعات منطقهاي خلاصه نميشود. عربستان با اشتياق فراوان در حال همکاري و تشويق آمريكا و اسرائيل براي حمله به ايران است. تاآنجاکه به دونالد ترامپ مربوط ميشود، هزينه اين پروژه قاعدتا بايد از سوی عربستان تأمين شود که بارها از سوی عربستان و آمريكا اعلام و تأييد شده است. آمريكا و اسرائيل هم علائم قابل استنادی ارائه دادهاند.
حملات اسرائيل در سوريه و تهديد ايران مبني بر عبورنکردن از خط قرمز اسرائيل، نشانه بارزي دراينباره است. آمريكا هم که وعده تابستان داغ به ايران داده بود، اکنون با بينتيجهماندن آن حلقههاي محاصره و فشار بر ايران در انواع آن را تنگتر ميکند. رهبر معظم انقلاب، اين علائم را دريافت و درباره خطيربودن شرايط سال آينده هشدار دادند. اگر به اين اتحاد ناميمون آمريكا، اسرائيل و عربستان، برزيل تازهوارد را هم اضافه کنيم، مشاهده ميشود ائتلاف دشمنان ايران و راستهاي افراطي جهان چگونه در حال تقويت است که هشداري جدي است.آنچه بر نگرانيها ميافزايد، هشدارهاي برخي سياستمداران و انديشمندان آمريكايي از تحولات درون سيستم سياسي آن کشور در راستاي برنامهريزي به منظور برافراشتن جنگي احتمالي در سال 2019 در منطقه است. قبلا در يادداشتهاي «شرق» تأکيد شد دونالد ترامپ نيازمند يک دستاورد يا پيروزي در صحنه سياست خارجي آمريكا براي عرضه در مقابل رقيب جمهوريخواه و در مقابل رقيب دموکرات در سال 2020 است. تلاش ترامپ و تيم تندرو او تابهحال در اين عرصه، قرين موفقيت نبوده و در هيچ موردي پيروزي قابل عرضهای کسب نکرده است؛ بنابراين چشمان ترامپ و اطرافيانش به موضوع ايران دوخته شده که بهعنوان آخرين بهانه، از آن سوءاستفاده شود. ريچارد هاس، رئيس انديشکده شوراي روابط خارجي آمريكا و نويسنده کتاب «جهان در اغتشاش»، در مصاحبه با شبکه اماسانبيسي هشدار داد با وجود خروج نظاميان آمريكايي از سوريه و پيروزي بر داعش، خاورميانه هنوز خطرناکترين نقطه اشتعال در جهان به شمار ميرود و ادامه داد: «ايران محتملترين گزينه براي جنگ عمده جديد در سال 2019 به شمار ميرود. يکي از قوانين پايه در خاورميانه اين است که حتي قبل از آنکه اوضاع وخيم شود، وضع به سوي وخامت پيش ميرود. من فکر ميکنم ما هماکنون شاهد همين وضع هستيم. اگر قرار باشد روي اين شرط ببندم که در سال 2019 در کجا احتمال وقوع جنگ جديد و جدي در جهان وجود دارد، اين مکان نه کرهشمالي است و نه درياي جنوبي چين. شما هرگز نميدانيد ولاديمير پوتين، رئيسجمهور روسيه، در اوکراين چه خواهد کرد؛ ولي من روي ايران شرط ميبندم؛ چون يا اسرائيل با ايران رودررو ميشود يا سعوديها شايد به اميد تغيير اوضاع، کاري انجام دهند؛ بنابراين ما آمريكاييها، عربستان سعودي را صرفا به ديده قاتل يک روزنامهنگار (جمال خاشقجي) نميبينيم؛ بلکه ما، سعوديها را به ديده يک شريک مهم و ضروري در مقابله با ايران ميبينيم يا برعکس ايرانيها به خاطر فشار بياماني که از محل تحريمها احساس ميکنند، در نهايت کاري انجام خواهند داد و درگيري آغاز ميشود».اين جملات آنقدر روشن و گويا هستند که نياز به تحليل و تفسير ندارد. همه ارکان کشور بايد در انديشه و تدبير براي عبور از اين شرايط باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.