|

غرویان: حوزه‌های علمیه نباید نمک‌گیر دولت شوند

ایلنا: «محسن غرویان»، مدرس حوزه و دانشگاه، درباره وضعیت بودجه‌های حوزه علمیه گفت: استقلال حوزه‌ها در گذشته به این معنا بوده که حوزه‌های علمیه از وجوهات شرعی مردم، نظیر خمس و زکاتی که مردم در اختیار مراجع تقلید می‌گذاشتند، اداره شوند. طلاب و حوزه‌های علمیه بر‌اساس‌این، کار علمی و ترویجی خودشان را می‌کردند و راهشان از راه دولت‌ها جدا بود. مردم نیز با علم به این استقلال، وجوهات خود را با طیب خاطر در اختیار مراجع تقلید می‌گذاشتند و می‌دانستند که صرف امورات دینی خودشان و حوزه‌های علمیه می‌شود. اخلاص، صفا و معنویت نیز در دو سوی ماجرا رعایت می‌شده و مراجع نیز تأکید می‌کردند که حوزه‌ها نباید با اعانات و هبه‌های سلطنتی و حکومتی اداره شود؛ زیرا آن را واجد شبهه از نظر دسترسی‌های ناسالم به بیت‌المال مسلمین می‌دانستند. به یک معنا، مراجع خودشان را دولتی و حکومتی نمی‌کردند؛ اما نکته‌ای مطرح است که حالا که حکومت در اختیار روحانیت و حوزه‌های علمیه است نیز باید مناسباتی به سنت پیشین مطرح باشد؟ آیا در شرایط کنونی نیز اصولا بحث استقلال باید مطرح شود؟ برخی از مراجع معتقدند که استقلال حوزه‌های علمیه باید کمافی‌السابق برقرار باشد. بعضی دیگر از مراجع معتقدند که این گزاره مربوط به دورانی بود که دولت‌ها فاسد بودند، نه اکنون که دولت اسلامی بر سر کار است و ولی‌فقیه در رأس آن قرار دارد و حکومت در اختیار روحانیت است، اشکالی ندارد که از بودجه‌های دولتی در راستای توسعه زیرساخت‌های حوزوی استفاده شود.
او افزود: از قضا خود من حامی یک رویکرد سومی هستم که البته در نفی دیدگاه بزرگان در دو نحله‌ای که عرض کردم، نیست. این کمک‌ها نه‌تنها اشکالی ندارد؛ بلکه این وظیفه دولت است که بخشی از درآمدهای نفتی و عمومی خود را صرف کمک به حوزه‌های علمیه کند و درعین‌حال حوزه به استقلال فکری خودش نیز پایبند باشد و نمک‌گیر این کمک‌های دولتی نشود. این یعنی حوزه به اجتهاد عقلی و علمی خودش عمل کند و این‌گونه نباشد که دولت بیاید به حوزه بگوید که مطابق نظر ما اجتهادورزی کنید. به همین دلیل است که من عرض می‌کنم که اختصاص بودجه به حوزه‌ها به شرط تداخل‌نداشتن با امر اجتهادی، نه‌تنها قبیح نیست؛ بلکه حسن نیز هست.
غرویان افزود: به ‎‌نظر من که ارتباط مستقیمی میان این دو وجود ندارد و این بیشتر به نوع نگاه و اندیشه علمای ما بازمی‌گردد. در وضع فعلی نیز، ما مراجعی داریم که به کلام و فلسفه در کنار منقول، فقه و اصول معتقدند. البته برخی دیگر از مراجع ما، به علوم عقلیه اعتقاد چندانی ندارند و وجود آنها را لازم نمی‌دانند. این نگاه خود علماست که مبانی خاص خودشان را دارند. البته این را هم باید بگویم که دولت می‌تواند بگوید که من فلان بودجه‌ها را می‌دهم، به این شرط که در یک یا چند مؤسسه خاص، فلان دروس، تدریس شوند. این استاد دانشگاه گفت: همان‌طور که عرض کردم، من این مسئله را نفی نمی‌کنم و به ‌طور مشخص دولت‌ها می‌توانند در این زمینه اثرگذاری‌های متفاوتی داشته باشند؛ اما در‌هر‌حال وضع موجود فلسفه در حوزه‌های علمیه و یک‌سری از مراکز و مؤسسات حوزوی، هم تدریس می‌شود و هم مورد تحقیق قرار می‌گیرد. یک زمانی که خود من در حوزه علمیه، از فلسفه حرف می‌زدم، به من می‌گفتند که کلمه فلسفه را به‌ کار نبر و به ‌جای آن از عبارت علوم عقلی استفاده کن! البته در حوزه افرادی نظیر حضرت آیت‌الله (العظمی) جوادی‌آملی را داریم که جامع‌المعقول و المنقول هستند. من معتقدم که باید نظارت بیشتری بر این بحث صورت گیرد تا بودجه‌هایی که به حوزه‌های علمیه تخصیص می‌یابد، بیشتر صرف علوم عقلی شود تا از تکرارهای خسته‌کننده در وعظ و خطابه پرهیز شود و مردم با ظواهر عقلانی دین مبین اسلام بیشتر آشنا شوند. به‌ نظر بنده، تخصیص بودجه بیشتر برای علوم نقلی لازم نیست.
غرویان افزود: من معتقدم که به ‌جای صرف بودجه برای ساختن این ساختمان‌های عظیم در حوزه علمیه یا ساختن حجره‌های آن‌چنانی و سایر مسائل سخت‌افزاری، بودجه‌های تخصیصی بیشتر به سمت مسائل محتوایی سوق داده شود. درحال‌حاضر یکی از مشکلات ما همین ساختمان‌های عظیم در حوزه‌های علمیه است. آیت‌الله سبحانی به بنده فرمودند که به‌ نظر شما چرا نویسنده در حوزه علمیه کم شده است؟ چرا نویسندگان، محققان، پژوهشگران و افراد صاحب‌ نظر و تئوری در حوزه‌های علمیه کمیاب شده است؟ چرا نوشته‌هایی که در حوزه یا به وسیله انتشارات‌های متصل به حوزه چاپ و منتشر می‌شود، از حداقل کیفیت نیز برخوردار نیست؟ یکی از دلایل این وضعیت این است که بودجه‌هایی که به سمت حوزه علمیه سرازیر می‌شود، بیشتر صرف امور سخت‌افزاری می‌شود و این در حالی است که باید در تولید محتوای عقلی، روزآمد و جذاب هزینه شود. متأسفانه ما در حوزه، تئوری‌پردازی نداریم و این وضعیت در همه حوزه‌ها اعم از فقه، اصول، کلام، فلسفه و الهیات جریان دارد.
غرویان در انتها گفت: حضرت آیت‌الله جوادی‌آملی می‌فرمودند که هر طلبه‌ای باید فقه، اصول و فلسفه را با هم دنبال کند. ما باید کتب عمیق فلسفه متناسب با دنیای جدید تولید کنیم که متأسفانه جدیتی برای پیگیری این امر وجود ندارد و فلسفه تطبیقی و مقایسه‌ای و همین‌طور علوم انسانی، در حوزه‌های علمیه
بسیار مهجور هستند.

ایلنا: «محسن غرویان»، مدرس حوزه و دانشگاه، درباره وضعیت بودجه‌های حوزه علمیه گفت: استقلال حوزه‌ها در گذشته به این معنا بوده که حوزه‌های علمیه از وجوهات شرعی مردم، نظیر خمس و زکاتی که مردم در اختیار مراجع تقلید می‌گذاشتند، اداره شوند. طلاب و حوزه‌های علمیه بر‌اساس‌این، کار علمی و ترویجی خودشان را می‌کردند و راهشان از راه دولت‌ها جدا بود. مردم نیز با علم به این استقلال، وجوهات خود را با طیب خاطر در اختیار مراجع تقلید می‌گذاشتند و می‌دانستند که صرف امورات دینی خودشان و حوزه‌های علمیه می‌شود. اخلاص، صفا و معنویت نیز در دو سوی ماجرا رعایت می‌شده و مراجع نیز تأکید می‌کردند که حوزه‌ها نباید با اعانات و هبه‌های سلطنتی و حکومتی اداره شود؛ زیرا آن را واجد شبهه از نظر دسترسی‌های ناسالم به بیت‌المال مسلمین می‌دانستند. به یک معنا، مراجع خودشان را دولتی و حکومتی نمی‌کردند؛ اما نکته‌ای مطرح است که حالا که حکومت در اختیار روحانیت و حوزه‌های علمیه است نیز باید مناسباتی به سنت پیشین مطرح باشد؟ آیا در شرایط کنونی نیز اصولا بحث استقلال باید مطرح شود؟ برخی از مراجع معتقدند که استقلال حوزه‌های علمیه باید کمافی‌السابق برقرار باشد. بعضی دیگر از مراجع معتقدند که این گزاره مربوط به دورانی بود که دولت‌ها فاسد بودند، نه اکنون که دولت اسلامی بر سر کار است و ولی‌فقیه در رأس آن قرار دارد و حکومت در اختیار روحانیت است، اشکالی ندارد که از بودجه‌های دولتی در راستای توسعه زیرساخت‌های حوزوی استفاده شود.
او افزود: از قضا خود من حامی یک رویکرد سومی هستم که البته در نفی دیدگاه بزرگان در دو نحله‌ای که عرض کردم، نیست. این کمک‌ها نه‌تنها اشکالی ندارد؛ بلکه این وظیفه دولت است که بخشی از درآمدهای نفتی و عمومی خود را صرف کمک به حوزه‌های علمیه کند و درعین‌حال حوزه به استقلال فکری خودش نیز پایبند باشد و نمک‌گیر این کمک‌های دولتی نشود. این یعنی حوزه به اجتهاد عقلی و علمی خودش عمل کند و این‌گونه نباشد که دولت بیاید به حوزه بگوید که مطابق نظر ما اجتهادورزی کنید. به همین دلیل است که من عرض می‌کنم که اختصاص بودجه به حوزه‌ها به شرط تداخل‌نداشتن با امر اجتهادی، نه‌تنها قبیح نیست؛ بلکه حسن نیز هست.
غرویان افزود: به ‎‌نظر من که ارتباط مستقیمی میان این دو وجود ندارد و این بیشتر به نوع نگاه و اندیشه علمای ما بازمی‌گردد. در وضع فعلی نیز، ما مراجعی داریم که به کلام و فلسفه در کنار منقول، فقه و اصول معتقدند. البته برخی دیگر از مراجع ما، به علوم عقلیه اعتقاد چندانی ندارند و وجود آنها را لازم نمی‌دانند. این نگاه خود علماست که مبانی خاص خودشان را دارند. البته این را هم باید بگویم که دولت می‌تواند بگوید که من فلان بودجه‌ها را می‌دهم، به این شرط که در یک یا چند مؤسسه خاص، فلان دروس، تدریس شوند. این استاد دانشگاه گفت: همان‌طور که عرض کردم، من این مسئله را نفی نمی‌کنم و به ‌طور مشخص دولت‌ها می‌توانند در این زمینه اثرگذاری‌های متفاوتی داشته باشند؛ اما در‌هر‌حال وضع موجود فلسفه در حوزه‌های علمیه و یک‌سری از مراکز و مؤسسات حوزوی، هم تدریس می‌شود و هم مورد تحقیق قرار می‌گیرد. یک زمانی که خود من در حوزه علمیه، از فلسفه حرف می‌زدم، به من می‌گفتند که کلمه فلسفه را به‌ کار نبر و به ‌جای آن از عبارت علوم عقلی استفاده کن! البته در حوزه افرادی نظیر حضرت آیت‌الله (العظمی) جوادی‌آملی را داریم که جامع‌المعقول و المنقول هستند. من معتقدم که باید نظارت بیشتری بر این بحث صورت گیرد تا بودجه‌هایی که به حوزه‌های علمیه تخصیص می‌یابد، بیشتر صرف علوم عقلی شود تا از تکرارهای خسته‌کننده در وعظ و خطابه پرهیز شود و مردم با ظواهر عقلانی دین مبین اسلام بیشتر آشنا شوند. به‌ نظر بنده، تخصیص بودجه بیشتر برای علوم نقلی لازم نیست.
غرویان افزود: من معتقدم که به ‌جای صرف بودجه برای ساختن این ساختمان‌های عظیم در حوزه علمیه یا ساختن حجره‌های آن‌چنانی و سایر مسائل سخت‌افزاری، بودجه‌های تخصیصی بیشتر به سمت مسائل محتوایی سوق داده شود. درحال‌حاضر یکی از مشکلات ما همین ساختمان‌های عظیم در حوزه‌های علمیه است. آیت‌الله سبحانی به بنده فرمودند که به‌ نظر شما چرا نویسنده در حوزه علمیه کم شده است؟ چرا نویسندگان، محققان، پژوهشگران و افراد صاحب‌ نظر و تئوری در حوزه‌های علمیه کمیاب شده است؟ چرا نوشته‌هایی که در حوزه یا به وسیله انتشارات‌های متصل به حوزه چاپ و منتشر می‌شود، از حداقل کیفیت نیز برخوردار نیست؟ یکی از دلایل این وضعیت این است که بودجه‌هایی که به سمت حوزه علمیه سرازیر می‌شود، بیشتر صرف امور سخت‌افزاری می‌شود و این در حالی است که باید در تولید محتوای عقلی، روزآمد و جذاب هزینه شود. متأسفانه ما در حوزه، تئوری‌پردازی نداریم و این وضعیت در همه حوزه‌ها اعم از فقه، اصول، کلام، فلسفه و الهیات جریان دارد.
غرویان در انتها گفت: حضرت آیت‌الله جوادی‌آملی می‌فرمودند که هر طلبه‌ای باید فقه، اصول و فلسفه را با هم دنبال کند. ما باید کتب عمیق فلسفه متناسب با دنیای جدید تولید کنیم که متأسفانه جدیتی برای پیگیری این امر وجود ندارد و فلسفه تطبیقی و مقایسه‌ای و همین‌طور علوم انسانی، در حوزه‌های علمیه
بسیار مهجور هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.