روايت محسن آرمين از اختلافات دهه 60:
توكلي ميگفت كارگر واژهاي اسلامي نيست
شرق: محسن آرمين در بخش دوم گفتوگوي خود با «پروژه تاريخ شفاهي ايران خبرگزاري جمهوري اسلامي» از اختلافاتي صحبت ميکند که منجر به خروج او و همفکرانش در سال 1361 از سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي شد.
آرمين گفت: ارزيابي ما اين بود که انقلاب فاقد پشتوانه تشکيلاتی قوي و سراسري است و ضرورت ايجاد چنين تشکيلاتي احساس ميشد. به همين دلیل با ورود امام به ايران، گفتوگو ميان اين گروهها برای اتحاد آغاز شد. من و شهيد محمد بروجردي نیز از طرف گروه صف در اين گفتوگوها حضور داشتيم که در نهايت منجر به تأسيس «سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي» شد. اين سازمان در سالهاي اول انقلاب، نقش بسزايي در عرصههاي مختلف داشت؛ اما بهزودي با اختلافاتي در درون خود مواجه شد. من و تعدادي از دوستانم از اين سازمان جدا شديم. سازمان نیز در سال 65 انحلال خود را اعلام کرد. ما چهرههاي شناختهشدهاي نبوديم. تجربه انحراف مجاهدين خلق و آثار آن در ذهنيت جامعه سياسي تجربه زندهاي بود. اين فضا و ذهنيت به جريان مقابل امکان ميداد با متهمکردن ما به انحراف و التقاط فکري و برچسبهايی مانند «منافقين جديد»، محدوديتهاي زيادي را حتي در زمينه کار، اشتغال و تحصيل براي ما پديد آورد. در آن زمان، حتي روي حضور ما در جبهههاي جنگ هم حساسيت وجود داشت. بعد از استعفا از سازمان در سال 61، به اتفاق عدهاي از اعضاي مستعفي ازجمله آقايان عربسرخي، آقاجري، قدياني و...
راهي جبهه شديم؛ اما در جبههها با اين عنوان که اينها التقاطي هستند و با روحانيت مشکل دارند، ما را تخريب ميکردند.
آرمين افزود: طيف مقابل ما ميگفت «ما در اسلام روز کارگر نداريم و طرفداري از کارگر و برگزاري روزي به اين نام، فکری مارکسيستي است». درباره مرحوم شريعتي نيز اينها معتقد بودند «افکار شريعتي التقاطي و مارکسيستي بوده و نبايد از او تجليل کرد و بزرگداشت شريعتي نیز يعني تأييد افکار او و تشويق جوانان به مطالعه آثار او». شاخصهايشان يکي آقاي سردار عبدالله ذوالقدر بود که بعدها به سپاه رفتند و مدتي هم در وزارت کشور بودند و امروز هم فکر ميکنم مشاور قوه قضائيه هستند. ديگري هم آقاي حسين زيبايينژاد بودند که امروز به نام سردار نجات، معاون سازمان اطلاعات سپاه هستند.
آرمين افزود: اما در اين اختلافات آقاي محسن رضايي خيلي فعال نبود و بيشتر اختلافات ما با آقايان زيبايينژاد و ذوالقدر بود. آقاي حسين فدايي نیز به اتفاق آقاي عليعسگري که درحالحاضر رئيس صداوسيماست، از بچههاي محله شاهعبدالعظيم(ع) و عضو شوراي مرکزي سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي بودند. آقاي عليعسگري و فدايي از گروه فلق بودند. گروه فلق از نظر فکري و تئوريک خيلي قوي نبود و از نظر تشکيلاتي نيز تجربه شش گروه ديگر را نداشت. آنها در محلات و مساجد محلي شهرري و عمدتا از سال ۵۵ به بعد که فضاي سياسي بازتر شده بود، شکل گرفته بودند. در جريان تظاهرات، تعدادي از آنها دستگير شده و به زندان افتاده بودند. يکدستنبودن گروهها باعث اختلاف درونسازماني و سپس انشعاب و در نهايت انحلال آن شد. طبيعي است آنهايي که از نظر فکري قويتر بودند، در اداره و مواضع سازمان نقش بيشتري داشتند و در دفتر سياسي و شوراي مرکزي سازمان نیز تأثيرگذارتر بودند.
آرمين با اشاره به اينكه احمد توکلي در سازمان فعال نبود، ولی با سازمان ارتباط نزديکي داشت، گفت: ايشان جزء فراکسيون سازمان در مجلس اول و از نظر فکري به طيف راست سازمان نزديک بود. بعدها وزير کار شد؛ اما معتقد بود «دولت نبايد در روابط ميان کارگر و کارفرما دخالت و مثلا کارفرما را به بيمه کارگران يا تعيين ساعت کار و حداقل حقوق براي کارگران ملزم کند؛ اينها خلاف شرع است». آقاي توکلي ميگفت: «اصلا واژه کارگر اسلامي نيست و ما در فقه باب اجاره داريم. رابطه کارگر و کارفرما بر اساس مسائل باب اجاره بايد تنظيم شود؛ يک طرف اجير است و يک طرف مؤجر. اين دو با هم وارد قرارداد ميشوند. در قرارداد اجاره هم مانند هر قرارداد ديگري، رضايت طرفين شرط است. دولت حق دخالت ندارد». ايشان بر اساس همين ايدهها، قانون کاري نوشته بود که البته از آن استقبال نشد. البته نميخواهم بگويم آقاي توکلي طرفدار سرمايهداري بود؛ ايشان مانند ديگر همفکرانشان معتقد بود ما بايد در روابط ميان کارگر و کارفرما، کاملا مطابق احکام «رساله عمليه» عمل کنيم؛ اما اين رويکرد کاملا به نفع کارفرما و سرمايهدار و به ضرر کارگر بود.
شرق: محسن آرمين در بخش دوم گفتوگوي خود با «پروژه تاريخ شفاهي ايران خبرگزاري جمهوري اسلامي» از اختلافاتي صحبت ميکند که منجر به خروج او و همفکرانش در سال 1361 از سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي شد.
آرمين گفت: ارزيابي ما اين بود که انقلاب فاقد پشتوانه تشکيلاتی قوي و سراسري است و ضرورت ايجاد چنين تشکيلاتي احساس ميشد. به همين دلیل با ورود امام به ايران، گفتوگو ميان اين گروهها برای اتحاد آغاز شد. من و شهيد محمد بروجردي نیز از طرف گروه صف در اين گفتوگوها حضور داشتيم که در نهايت منجر به تأسيس «سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي» شد. اين سازمان در سالهاي اول انقلاب، نقش بسزايي در عرصههاي مختلف داشت؛ اما بهزودي با اختلافاتي در درون خود مواجه شد. من و تعدادي از دوستانم از اين سازمان جدا شديم. سازمان نیز در سال 65 انحلال خود را اعلام کرد. ما چهرههاي شناختهشدهاي نبوديم. تجربه انحراف مجاهدين خلق و آثار آن در ذهنيت جامعه سياسي تجربه زندهاي بود. اين فضا و ذهنيت به جريان مقابل امکان ميداد با متهمکردن ما به انحراف و التقاط فکري و برچسبهايی مانند «منافقين جديد»، محدوديتهاي زيادي را حتي در زمينه کار، اشتغال و تحصيل براي ما پديد آورد. در آن زمان، حتي روي حضور ما در جبهههاي جنگ هم حساسيت وجود داشت. بعد از استعفا از سازمان در سال 61، به اتفاق عدهاي از اعضاي مستعفي ازجمله آقايان عربسرخي، آقاجري، قدياني و...
راهي جبهه شديم؛ اما در جبههها با اين عنوان که اينها التقاطي هستند و با روحانيت مشکل دارند، ما را تخريب ميکردند.
آرمين افزود: طيف مقابل ما ميگفت «ما در اسلام روز کارگر نداريم و طرفداري از کارگر و برگزاري روزي به اين نام، فکری مارکسيستي است». درباره مرحوم شريعتي نيز اينها معتقد بودند «افکار شريعتي التقاطي و مارکسيستي بوده و نبايد از او تجليل کرد و بزرگداشت شريعتي نیز يعني تأييد افکار او و تشويق جوانان به مطالعه آثار او». شاخصهايشان يکي آقاي سردار عبدالله ذوالقدر بود که بعدها به سپاه رفتند و مدتي هم در وزارت کشور بودند و امروز هم فکر ميکنم مشاور قوه قضائيه هستند. ديگري هم آقاي حسين زيبايينژاد بودند که امروز به نام سردار نجات، معاون سازمان اطلاعات سپاه هستند.
آرمين افزود: اما در اين اختلافات آقاي محسن رضايي خيلي فعال نبود و بيشتر اختلافات ما با آقايان زيبايينژاد و ذوالقدر بود. آقاي حسين فدايي نیز به اتفاق آقاي عليعسگري که درحالحاضر رئيس صداوسيماست، از بچههاي محله شاهعبدالعظيم(ع) و عضو شوراي مرکزي سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي بودند. آقاي عليعسگري و فدايي از گروه فلق بودند. گروه فلق از نظر فکري و تئوريک خيلي قوي نبود و از نظر تشکيلاتي نيز تجربه شش گروه ديگر را نداشت. آنها در محلات و مساجد محلي شهرري و عمدتا از سال ۵۵ به بعد که فضاي سياسي بازتر شده بود، شکل گرفته بودند. در جريان تظاهرات، تعدادي از آنها دستگير شده و به زندان افتاده بودند. يکدستنبودن گروهها باعث اختلاف درونسازماني و سپس انشعاب و در نهايت انحلال آن شد. طبيعي است آنهايي که از نظر فکري قويتر بودند، در اداره و مواضع سازمان نقش بيشتري داشتند و در دفتر سياسي و شوراي مرکزي سازمان نیز تأثيرگذارتر بودند.
آرمين با اشاره به اينكه احمد توکلي در سازمان فعال نبود، ولی با سازمان ارتباط نزديکي داشت، گفت: ايشان جزء فراکسيون سازمان در مجلس اول و از نظر فکري به طيف راست سازمان نزديک بود. بعدها وزير کار شد؛ اما معتقد بود «دولت نبايد در روابط ميان کارگر و کارفرما دخالت و مثلا کارفرما را به بيمه کارگران يا تعيين ساعت کار و حداقل حقوق براي کارگران ملزم کند؛ اينها خلاف شرع است». آقاي توکلي ميگفت: «اصلا واژه کارگر اسلامي نيست و ما در فقه باب اجاره داريم. رابطه کارگر و کارفرما بر اساس مسائل باب اجاره بايد تنظيم شود؛ يک طرف اجير است و يک طرف مؤجر. اين دو با هم وارد قرارداد ميشوند. در قرارداد اجاره هم مانند هر قرارداد ديگري، رضايت طرفين شرط است. دولت حق دخالت ندارد». ايشان بر اساس همين ايدهها، قانون کاري نوشته بود که البته از آن استقبال نشد. البته نميخواهم بگويم آقاي توکلي طرفدار سرمايهداري بود؛ ايشان مانند ديگر همفکرانشان معتقد بود ما بايد در روابط ميان کارگر و کارفرما، کاملا مطابق احکام «رساله عمليه» عمل کنيم؛ اما اين رويکرد کاملا به نفع کارفرما و سرمايهدار و به ضرر کارگر بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.