|

3سال بعد از حادثه

دیوارهای دودگرفته ساختمان خیابان بوستان

امیرمحمد حسینی : یک قفل معمولی طلایی در بزرگ سفارت را به هم چفت کرده. بالای در، سیم‌های خاردار است که دور ساختمان می‌چرخد و بعد حصارها که هم‌اندازه درختان بالا رفته‌اند. پشت حصارها هم ساختمان خالی سفارت جا خوش کرده. همان‌طور دست‌نخورده از 12 دی 1394؛ پنجره‌ها نیمه‌شکسته، سیاهی آتش، هنوز بر تن ساختمان است. اگر آن اتاقک کوچک پلیس دیپلماتیک نبش خیابان نیلوفر نباشد، کمتر رهگذری پی می‌برد که این ساختمان مخروبه روزگاری سفارت عربستان در تهران بوده است. سرباز نگهبان این طرف خیابان به گاردهای پلیس تکیه داده و به سفارت نگاه می‌کند. نزدیک می‌شوم و می‌پرسم: «ساختمان مخروبه است؟» می‌گوید: «کاملا!» بعد که می‌پرسم: «پس اینجا از چی نگهبانی می‌کنی؟». اول سری تکان می‌دهد و می‌خندد. بعد دست‌هایش را از جیب بیرون می‌آورد و می‌گوید: «حتما برای اینکه اتفاق دیگری تکرار نشود». نیمی از خدمت سربازی‌اش باقی مانده. حالا سفارت روبه‌روی ماست با همان رنگ سفید چرک‌مرده. سرباز می‌گوید: «حتی دوربین‌ها را باز کردند، هیچ‌چیز داخل نیست». راست می‌گوید. ساختمان شبیه خانه‌هایی است که در شرف خراب‌شدن هستند و به‌جایشان برجی قرار است بالا برود؛ شبیه برج‌های همین خیابان بوستان. تنها وجود او و تابلو‌های «عکس‌برداری ممنوع» است که سعی می‌کنند وانمود کنند اینجا یک مکان دیپلماتیک است؛ درست مثل روزهای پیش از 12 دی 1394.
12 دی‌ماه 1394
اوایل شب عده‌ای که ابتدا گفته می‌شود خودجوش هستند، مقابل سفارت عربستان در تهران تجمع می‌کنند. معترضان عکس‌هایی از شیخ نمر به دست دارند؛ روحانی منتقد و از رهبران سرشناس شیعه مخالف حکومت عربستان‌سعودی که به‌تازگی اعدام شده و دولت سعودی او را «تروریست» خوانده است. اما کسی نیست که نداند اعدام شیخ نمر تنها جرقه‌ای برای آتش خشمی است که در انتظار شعله‌ورشدن بود. سه ماه قبل؛ یعنی اوایل مهر فاجعه‌ای در منا رخ داده که در پی آن حدود هشت هزار حاجی، ازجمله 465 حاجی ایرانی به شهادت رسیده‌اند. معترضان شعارهای مختلفی سر می‌دهند، اما وقتی سنگ‌ها به سوی سفارت پرتاب می‌شود، همه‌چیز رنگ‌وبوی دیگری به خود می‌گیرد. برخی معتقد هستند که اعتراض‌ها به شکل مشکوکی تغییر شکل می‌دهند. کوکتل‌مولوتف‌ها پرتاب می‌شوند و بخش‌هایی از ساختمان سفارت عربستان آتش می‌گیرد. هرچند حسین امیرعبداللهیان، معاون عربی وقت وزارت خارجه ایران، معتقد است افرادی که با پرتاب «کوکتل‌مولوتف» سفارت عربستان را به‌ آتش می‌کشند نیروهای حزب‌اللهی و بسیجی نیستند، بلکه عوامل نفوذی هستند که کاملا هدایت‌شده این کار را انجام دادند. امیرعبداللهیان درباره دلیل این ادعا هم می‌گوید: «سفارت عربستان یک هفته قبل از این حادثه به سفارتخانه‌های خارجی در ایران اطلاعیه داده و تمامی خودروهای سفارت و دیپلمات‌های خود را به ‌فروش گذاشته، البته سند این موضوع در وزارت امور خارجه موجود است، این نکته نیز قابل ذکر است که در آن شرایط هنوز نه سفارت آتش زده شده، نه اتفاقی افتاده و نه آیت‌الله نمر اعدام شده است». اعتراضات با دخالت نیروی انتظامی حدود ساعت دو بامداد به پایان می‌رسد، درحالی‌که بخش‌هایی از ساختمان سفارت به آتش کشیده شده و رسانه‌های عربی پوشش گسترده‌ای از این واقعه داده‌اند. اما این خاتمه کار نیست. یک روز بعد؛ یعنی یکشنبه، 13 دی، اتفاق مشابهی برای کنسولگری عربستان در مشهد رخ می‌دهد. همان روز عادل الجبیر، وزیر خارجه وقت سعودی، از قطع روابط دیپلماتیک با ایران خبر می‌دهد و از اعضای سفارت ایران در ریاض خواسته می‌شود تا 48 ساعت آینده خاک این کشور را ترک کنند. دیپلمات‌ها همراه با آخرین پیکرهای بازمانده از فاجعه منا به ایران بازمی‌گردند. واکنش‌ها در ایران همگون است. از رئیس‌جمهوری گرفته تا رئیس قوه قضائیه، فرمانده وقت سپاه تهران و امامی‌کاشانی، امام‌جمعه موقت تهران، حمله به سفارت را محکوم می‌کنند. اژه‌ای، سخنگوی قوه ‌قضائیه، هم از دستگیری تعدادی از مهاجمان خبر می‌دهد.
وصله ناجور و واقعیت‌های مسکوت
در این شرایط روند قضائی حمله‌کنندگان به سفارت در ایران آغاز می‌شود. مصطفی شعبانی، وکیل‌مدافع متهمان، در این زمینه به «شرق» می‌گوید که 45 نفر در این پرونده متهم بودند که از این تعداد 20 نفر روحانی و باقی نیز جوانان بودند. شعبانی می‌گوید دوسوم متهمان به حبس‌های سه تا شش ماه محکوم شده‌اند. او می‌گوید حالا دیگر پرونده مختومه است، اما معتقد است واقعیت‌ها و مسائلی در این پرونده وجود دارد که به دلیل آنچه منافع ملی می‌نامد، نه در زمان رسیدگی و نه حالا نمی‌توان مطرح کرد. پیگیری‌های «شرق» برای واکاوی ماجرای سفارت عربستان در تهران به نتیجه نرسید و واقعیت‌هایی که شعبانی از آن می‌گفت، همچنان مسکوت ماند. هیچ‌کدام از شرکت‌کنندگان در تجمع 12 دی 94 حاضر به گفت‌وگو برای روایت شب حادثه نشدند تا همچنان ابعاد مختلف این اتفاق روشن نشود، درحالی‌که روابط دو کشور همچنان در کماست و چشم‌انداز روشنی را هم نمی‌توان برای آن متصور بود؛ حتی با اینکه ساختمان سیاه‌وسفید سفارت عربستان هنوز نگهبان داشته باشد؛ مثل یک وصله ناجور در خیابان بوستان.

امیرمحمد حسینی : یک قفل معمولی طلایی در بزرگ سفارت را به هم چفت کرده. بالای در، سیم‌های خاردار است که دور ساختمان می‌چرخد و بعد حصارها که هم‌اندازه درختان بالا رفته‌اند. پشت حصارها هم ساختمان خالی سفارت جا خوش کرده. همان‌طور دست‌نخورده از 12 دی 1394؛ پنجره‌ها نیمه‌شکسته، سیاهی آتش، هنوز بر تن ساختمان است. اگر آن اتاقک کوچک پلیس دیپلماتیک نبش خیابان نیلوفر نباشد، کمتر رهگذری پی می‌برد که این ساختمان مخروبه روزگاری سفارت عربستان در تهران بوده است. سرباز نگهبان این طرف خیابان به گاردهای پلیس تکیه داده و به سفارت نگاه می‌کند. نزدیک می‌شوم و می‌پرسم: «ساختمان مخروبه است؟» می‌گوید: «کاملا!» بعد که می‌پرسم: «پس اینجا از چی نگهبانی می‌کنی؟». اول سری تکان می‌دهد و می‌خندد. بعد دست‌هایش را از جیب بیرون می‌آورد و می‌گوید: «حتما برای اینکه اتفاق دیگری تکرار نشود». نیمی از خدمت سربازی‌اش باقی مانده. حالا سفارت روبه‌روی ماست با همان رنگ سفید چرک‌مرده. سرباز می‌گوید: «حتی دوربین‌ها را باز کردند، هیچ‌چیز داخل نیست». راست می‌گوید. ساختمان شبیه خانه‌هایی است که در شرف خراب‌شدن هستند و به‌جایشان برجی قرار است بالا برود؛ شبیه برج‌های همین خیابان بوستان. تنها وجود او و تابلو‌های «عکس‌برداری ممنوع» است که سعی می‌کنند وانمود کنند اینجا یک مکان دیپلماتیک است؛ درست مثل روزهای پیش از 12 دی 1394.
12 دی‌ماه 1394
اوایل شب عده‌ای که ابتدا گفته می‌شود خودجوش هستند، مقابل سفارت عربستان در تهران تجمع می‌کنند. معترضان عکس‌هایی از شیخ نمر به دست دارند؛ روحانی منتقد و از رهبران سرشناس شیعه مخالف حکومت عربستان‌سعودی که به‌تازگی اعدام شده و دولت سعودی او را «تروریست» خوانده است. اما کسی نیست که نداند اعدام شیخ نمر تنها جرقه‌ای برای آتش خشمی است که در انتظار شعله‌ورشدن بود. سه ماه قبل؛ یعنی اوایل مهر فاجعه‌ای در منا رخ داده که در پی آن حدود هشت هزار حاجی، ازجمله 465 حاجی ایرانی به شهادت رسیده‌اند. معترضان شعارهای مختلفی سر می‌دهند، اما وقتی سنگ‌ها به سوی سفارت پرتاب می‌شود، همه‌چیز رنگ‌وبوی دیگری به خود می‌گیرد. برخی معتقد هستند که اعتراض‌ها به شکل مشکوکی تغییر شکل می‌دهند. کوکتل‌مولوتف‌ها پرتاب می‌شوند و بخش‌هایی از ساختمان سفارت عربستان آتش می‌گیرد. هرچند حسین امیرعبداللهیان، معاون عربی وقت وزارت خارجه ایران، معتقد است افرادی که با پرتاب «کوکتل‌مولوتف» سفارت عربستان را به‌ آتش می‌کشند نیروهای حزب‌اللهی و بسیجی نیستند، بلکه عوامل نفوذی هستند که کاملا هدایت‌شده این کار را انجام دادند. امیرعبداللهیان درباره دلیل این ادعا هم می‌گوید: «سفارت عربستان یک هفته قبل از این حادثه به سفارتخانه‌های خارجی در ایران اطلاعیه داده و تمامی خودروهای سفارت و دیپلمات‌های خود را به ‌فروش گذاشته، البته سند این موضوع در وزارت امور خارجه موجود است، این نکته نیز قابل ذکر است که در آن شرایط هنوز نه سفارت آتش زده شده، نه اتفاقی افتاده و نه آیت‌الله نمر اعدام شده است». اعتراضات با دخالت نیروی انتظامی حدود ساعت دو بامداد به پایان می‌رسد، درحالی‌که بخش‌هایی از ساختمان سفارت به آتش کشیده شده و رسانه‌های عربی پوشش گسترده‌ای از این واقعه داده‌اند. اما این خاتمه کار نیست. یک روز بعد؛ یعنی یکشنبه، 13 دی، اتفاق مشابهی برای کنسولگری عربستان در مشهد رخ می‌دهد. همان روز عادل الجبیر، وزیر خارجه وقت سعودی، از قطع روابط دیپلماتیک با ایران خبر می‌دهد و از اعضای سفارت ایران در ریاض خواسته می‌شود تا 48 ساعت آینده خاک این کشور را ترک کنند. دیپلمات‌ها همراه با آخرین پیکرهای بازمانده از فاجعه منا به ایران بازمی‌گردند. واکنش‌ها در ایران همگون است. از رئیس‌جمهوری گرفته تا رئیس قوه قضائیه، فرمانده وقت سپاه تهران و امامی‌کاشانی، امام‌جمعه موقت تهران، حمله به سفارت را محکوم می‌کنند. اژه‌ای، سخنگوی قوه ‌قضائیه، هم از دستگیری تعدادی از مهاجمان خبر می‌دهد.
وصله ناجور و واقعیت‌های مسکوت
در این شرایط روند قضائی حمله‌کنندگان به سفارت در ایران آغاز می‌شود. مصطفی شعبانی، وکیل‌مدافع متهمان، در این زمینه به «شرق» می‌گوید که 45 نفر در این پرونده متهم بودند که از این تعداد 20 نفر روحانی و باقی نیز جوانان بودند. شعبانی می‌گوید دوسوم متهمان به حبس‌های سه تا شش ماه محکوم شده‌اند. او می‌گوید حالا دیگر پرونده مختومه است، اما معتقد است واقعیت‌ها و مسائلی در این پرونده وجود دارد که به دلیل آنچه منافع ملی می‌نامد، نه در زمان رسیدگی و نه حالا نمی‌توان مطرح کرد. پیگیری‌های «شرق» برای واکاوی ماجرای سفارت عربستان در تهران به نتیجه نرسید و واقعیت‌هایی که شعبانی از آن می‌گفت، همچنان مسکوت ماند. هیچ‌کدام از شرکت‌کنندگان در تجمع 12 دی 94 حاضر به گفت‌وگو برای روایت شب حادثه نشدند تا همچنان ابعاد مختلف این اتفاق روشن نشود، درحالی‌که روابط دو کشور همچنان در کماست و چشم‌انداز روشنی را هم نمی‌توان برای آن متصور بود؛ حتی با اینکه ساختمان سیاه‌وسفید سفارت عربستان هنوز نگهبان داشته باشد؛ مثل یک وصله ناجور در خیابان بوستان.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.