|

زلزله ژئوپلیتیک در سوریه

اردشیر زارعی‌قنواتی: صبح روز 19 دسامبر وقتی «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهوری آمریکا، طبق معمول سیاست توییتری خود اعلان کرد که «نیروهای آمریکایی از سوریه خارج می‌شوند»، همه طوری غافلگیر شدند و در ابتدا فکر می‌کردند که دوباره خواب‌نما شده و موضوعی را مطرح می‌کند که ناشدنی است؛ اما بعد مشخص شد که این تصمیم تابع راهبردی استراتژیک است که همه معادلات منطقه‌ای را تغییر می‌دهد. خروج نیروهای آمریکایی از سوریه در چارچوب تغییری استراتژی و به تعبیری شکست یا به بن‌بست‌رسیدن استراتژی قبلی بود که دیگر نمی‌توانست منافع آمریکا در منطقه را به لحاظ فشار افکار عمومی و اهداف کلان‌تر برای تمرکز بر شرق آسیا برای تغییر ثقل اهداف استراتژیک این کشور برآورده کند. از طرف دیگر، بسیاری از سیاست‌مداران و تحلیلگران در دهه‌های اخیر عادت کرده‌اند که ارزیابی و تحلیل رخدادهای جهانی را به صورت تاکتیکی و تجریدی نگاه و انجام دهند و به تبع آن به نتایج انحرافی برسند. به همین دلیل تضاد منافع و اختلافات بین واشنگتن و آنکارا را در همین چارچوب یک موضوع اساسی تلقی می‌کردند؛ درحالی‌که این نکته مهم را فراموش می‌کر‌دند که ترکیه محور شرقی ناتو و سر پل بلوک غربی به سمت شرق است که روابط مقطعی نیروهای آمریکایی با «یگان‌های مدافع خلق» در شمال سوریه، نمی‌تواند آینده این روابط راهبردی را در درازمدت نقض کند. در چنین وضعیتی خروج نیروهای آمریکایی از سوریه را باید یک معامله بزرگ بین دونالد ترامپ و «رجب طیب اردوغان» به حساب آورد که از ماه‌ها پیش پاشای عثمانی دو گزینه را ‌روی میز معامله با واشنگتن قرار داده بود که یا «فتح‌الله گولن»، واعظ ترک مخالف یا «روژاوا» را تحویل دهد. ترامپ ابتدا سعی کرد راهی برای استرداد گولن پیدا کند و پالس‌هایی هم فرستاد اما از آنجا که قوه ‌قضائیه آمریکا فراتر از مسئولیت و قدرت نهاد اجرائی تصمیم می‌گیرد، این هدف ‌تحقق‌ناپذیر بود. دونالد ترامپ و بسیاری از استراتژیست‌های آمریکایی با تحلیل شرایط و در راستای اهداف کلان سیاست این کشور برای تصمیم‌گیری، راهکار خروج از سوریه را که هم‌زمان دو هدف خروج از بن‌بست سوریه و ترمیم روابط با ترکیه بود، انتخاب کردند. از همان ابتدا آن دسته از تحلیلگران که براساس درکی درست از تحولات بین‌المللی، آینده منافع استراتژیک قدرت هژمونیک آمریکا، جایگاه ترکیه در ژئوپلیتیک منطقه‌ا‌ی و تجارب تاریخی دست به ارزیابی رخدادهای منطقه‌ای می‌زدند، بارها به نیروهای کرد نسبت به اعتماد و وابستگی به آمریکا هشدار می‌دانند اما متأسفانه هیچ‌گاه گوش شنوایی در بین این نیروها و از جمله رهبران روژاوا وجود نداشت. حتی همین امروز نیز هنوز بسیاری از رهبران کرد با مماشات و توهمات خود نتوانسته‌اند واقعیت آنچه را در حال وقوع است به‌خوبی درک کنند و «تردید» به صورت برق و باد فرصت‌ها را از آنان می‌گیرد. مذاکرات میدانی بین ارتش سوریه و فرماندهان یگان‌های مدافع خلق با وساطت نیروهای روسی برای ورود ارتش دولت مرکزی به شهر منبج از طرف مقامات سوری و روسی تأیید شد و به صورت نمادین هم پرچم سوریه در منبج برافراشته شد. درحالی‌که اردوغان و آمریکا آن را نمایشی خواندند و در عوض فرماندهان سوری از تفاهم کامل برای ورود به شهر خبر می‌دادند، متأسفانه دوباره اشتباه محاسبه و حتی درک‌نکردن شرایط با تکذیب یگان‌های مدافع خلق هم روبه‌رو شد درصورتی‌که به گفته آنان، نیروهای نظامی ارتش در حومه شهر آماده ورود بوده و هم‌اکنون به صورت حائل بین منبج و نیروهای ارتش آزاد و متحدان ترکیه قرار دارند. نیروهای کرد هرگز «تحلیل مشخص از شرایط مشخص» نداشته و بیشتر تحت تأثیر مطالبات تاریخی و ملی خود عمل می‌کنند. آنان هنوز نپذیرفته‌اند که آمریکا در معامله با اردوغان آنان را فروخته است و تنها مسیری که برای حفاظت و بقای آنان وجود دارد، تعامل با دولت مرکزی با تضمین روسیه است وگرنه در زیر چرخ تانک‌های ارتش ترکیه له خواهند شد. آنان در طول یک سال گذشته چندین‌بار در مذاکرات خود با رهبران سیاسی و فرماندهان نظامی دولت سوریه تا مرز امضای تفاهم و توافق ملی هم پیش رفته‌اند که هر بار با دخالت حامیان خارجی خود به همان تفاهمات اولیه پشت پا زده‌اند. شرایط اما امروز کاملا دگرگون شده و مسیر تحولات به سمت نقطه بازگشت‌ناپذیر در حرکت است و به همین دلیل مابازای معامله ترامپ با اردوغان دقیقا پایان رؤیای استقلال روژاوا خواهد بود که همیشه خط قرمز ترکیه بوده است. در چنین شرایطی نه‌تنها در منبج که در آینده در همه مناطق مرزی شمال سوریه در شرق و غرب فرات تحت هیچ شرایطی به‌‌ویژه حالا که دوران جدیدی از ماه عسل آنکارا- واشنگتن آغاز شده است، آنان هیچ پرچمی را که نشانه استقلال منطقه کردنشین سوریه باشد تحمل نخواهند کرد و با دست باز آن را سرکوب می‌کنند. درصورتی‌که رهبران روژاوا در تفاهم و توافق با دولت سوریه که امروز مشروعیت آن حتی از طرف اتحادیه عرب هم در حال پذیرش است، می‌توانند در چارچوب نوعی از فدرالیسم و تمرکززدایی به بسیاری از خواسته‌های تاریخی و مشروع خود برسند. از طرف دیگر هرچند ترکیه هنوز سعی می‌کند برای تضمین اهداف خود بالانس بین روسیه و آمریکا را به عنوان یک کارت بازی در دست خود نگه دارد اما در نتیجه نهایی، آنکارا دوباره تابع محور آمریکایی ایفای نقش می‌کند. این را روس‌ها و محور حامی سوریه نیز می‌دانند و به همین دلیل هم‌اکنون قبل از اینکه دیر شود، زمان تفاهم و تعامل یگان‌های مدافع خلق با حکومت مرکزی سوریه خواهد بود.
پس هرچه زودتر روژاوا با دولت مرکزی دمشق به تفاهمات راهبردی برسد، می‌تواند از قربانی‌شدن کردها در پشت معاملات انجام‌شده بین آنکارا و واشنگتن جلوگیری کند. عقب‌نشینی نیروهای آمریکایی از پایگاه‌های نظامی خود در شمال سوریه آغاز شده است و در یک بازه زمانی کوتاه آنان از هر 19 پایگاه نظامی خود خارج می‌شوند و حتی تصور اینکه نیروهای کردی این پایگاه‌ها را در اختیار خود بگیرند، نه قابل پذیرش از طرف ترکیه است و نه اینکه
سوریه - روسیه این وضعیت را می‌پذیرند؛ چنان که سخنگویان دولت روسیه نیز به‌صراحت اعلام کرده‌اند که همه این پایگاه‌های نظامی باید به ارتش سوریه تحویل داده شود. سناریو و بازی جدید که در منطقه در حال رقم‌خوردن است، کاملا مشخص و روشن است، همین حالا زمان لازم برای تصمیم‌گیری روژاوا است.

اردشیر زارعی‌قنواتی: صبح روز 19 دسامبر وقتی «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهوری آمریکا، طبق معمول سیاست توییتری خود اعلان کرد که «نیروهای آمریکایی از سوریه خارج می‌شوند»، همه طوری غافلگیر شدند و در ابتدا فکر می‌کردند که دوباره خواب‌نما شده و موضوعی را مطرح می‌کند که ناشدنی است؛ اما بعد مشخص شد که این تصمیم تابع راهبردی استراتژیک است که همه معادلات منطقه‌ای را تغییر می‌دهد. خروج نیروهای آمریکایی از سوریه در چارچوب تغییری استراتژی و به تعبیری شکست یا به بن‌بست‌رسیدن استراتژی قبلی بود که دیگر نمی‌توانست منافع آمریکا در منطقه را به لحاظ فشار افکار عمومی و اهداف کلان‌تر برای تمرکز بر شرق آسیا برای تغییر ثقل اهداف استراتژیک این کشور برآورده کند. از طرف دیگر، بسیاری از سیاست‌مداران و تحلیلگران در دهه‌های اخیر عادت کرده‌اند که ارزیابی و تحلیل رخدادهای جهانی را به صورت تاکتیکی و تجریدی نگاه و انجام دهند و به تبع آن به نتایج انحرافی برسند. به همین دلیل تضاد منافع و اختلافات بین واشنگتن و آنکارا را در همین چارچوب یک موضوع اساسی تلقی می‌کردند؛ درحالی‌که این نکته مهم را فراموش می‌کر‌دند که ترکیه محور شرقی ناتو و سر پل بلوک غربی به سمت شرق است که روابط مقطعی نیروهای آمریکایی با «یگان‌های مدافع خلق» در شمال سوریه، نمی‌تواند آینده این روابط راهبردی را در درازمدت نقض کند. در چنین وضعیتی خروج نیروهای آمریکایی از سوریه را باید یک معامله بزرگ بین دونالد ترامپ و «رجب طیب اردوغان» به حساب آورد که از ماه‌ها پیش پاشای عثمانی دو گزینه را ‌روی میز معامله با واشنگتن قرار داده بود که یا «فتح‌الله گولن»، واعظ ترک مخالف یا «روژاوا» را تحویل دهد. ترامپ ابتدا سعی کرد راهی برای استرداد گولن پیدا کند و پالس‌هایی هم فرستاد اما از آنجا که قوه ‌قضائیه آمریکا فراتر از مسئولیت و قدرت نهاد اجرائی تصمیم می‌گیرد، این هدف ‌تحقق‌ناپذیر بود. دونالد ترامپ و بسیاری از استراتژیست‌های آمریکایی با تحلیل شرایط و در راستای اهداف کلان سیاست این کشور برای تصمیم‌گیری، راهکار خروج از سوریه را که هم‌زمان دو هدف خروج از بن‌بست سوریه و ترمیم روابط با ترکیه بود، انتخاب کردند. از همان ابتدا آن دسته از تحلیلگران که براساس درکی درست از تحولات بین‌المللی، آینده منافع استراتژیک قدرت هژمونیک آمریکا، جایگاه ترکیه در ژئوپلیتیک منطقه‌ا‌ی و تجارب تاریخی دست به ارزیابی رخدادهای منطقه‌ای می‌زدند، بارها به نیروهای کرد نسبت به اعتماد و وابستگی به آمریکا هشدار می‌دانند اما متأسفانه هیچ‌گاه گوش شنوایی در بین این نیروها و از جمله رهبران روژاوا وجود نداشت. حتی همین امروز نیز هنوز بسیاری از رهبران کرد با مماشات و توهمات خود نتوانسته‌اند واقعیت آنچه را در حال وقوع است به‌خوبی درک کنند و «تردید» به صورت برق و باد فرصت‌ها را از آنان می‌گیرد. مذاکرات میدانی بین ارتش سوریه و فرماندهان یگان‌های مدافع خلق با وساطت نیروهای روسی برای ورود ارتش دولت مرکزی به شهر منبج از طرف مقامات سوری و روسی تأیید شد و به صورت نمادین هم پرچم سوریه در منبج برافراشته شد. درحالی‌که اردوغان و آمریکا آن را نمایشی خواندند و در عوض فرماندهان سوری از تفاهم کامل برای ورود به شهر خبر می‌دادند، متأسفانه دوباره اشتباه محاسبه و حتی درک‌نکردن شرایط با تکذیب یگان‌های مدافع خلق هم روبه‌رو شد درصورتی‌که به گفته آنان، نیروهای نظامی ارتش در حومه شهر آماده ورود بوده و هم‌اکنون به صورت حائل بین منبج و نیروهای ارتش آزاد و متحدان ترکیه قرار دارند. نیروهای کرد هرگز «تحلیل مشخص از شرایط مشخص» نداشته و بیشتر تحت تأثیر مطالبات تاریخی و ملی خود عمل می‌کنند. آنان هنوز نپذیرفته‌اند که آمریکا در معامله با اردوغان آنان را فروخته است و تنها مسیری که برای حفاظت و بقای آنان وجود دارد، تعامل با دولت مرکزی با تضمین روسیه است وگرنه در زیر چرخ تانک‌های ارتش ترکیه له خواهند شد. آنان در طول یک سال گذشته چندین‌بار در مذاکرات خود با رهبران سیاسی و فرماندهان نظامی دولت سوریه تا مرز امضای تفاهم و توافق ملی هم پیش رفته‌اند که هر بار با دخالت حامیان خارجی خود به همان تفاهمات اولیه پشت پا زده‌اند. شرایط اما امروز کاملا دگرگون شده و مسیر تحولات به سمت نقطه بازگشت‌ناپذیر در حرکت است و به همین دلیل مابازای معامله ترامپ با اردوغان دقیقا پایان رؤیای استقلال روژاوا خواهد بود که همیشه خط قرمز ترکیه بوده است. در چنین شرایطی نه‌تنها در منبج که در آینده در همه مناطق مرزی شمال سوریه در شرق و غرب فرات تحت هیچ شرایطی به‌‌ویژه حالا که دوران جدیدی از ماه عسل آنکارا- واشنگتن آغاز شده است، آنان هیچ پرچمی را که نشانه استقلال منطقه کردنشین سوریه باشد تحمل نخواهند کرد و با دست باز آن را سرکوب می‌کنند. درصورتی‌که رهبران روژاوا در تفاهم و توافق با دولت سوریه که امروز مشروعیت آن حتی از طرف اتحادیه عرب هم در حال پذیرش است، می‌توانند در چارچوب نوعی از فدرالیسم و تمرکززدایی به بسیاری از خواسته‌های تاریخی و مشروع خود برسند. از طرف دیگر هرچند ترکیه هنوز سعی می‌کند برای تضمین اهداف خود بالانس بین روسیه و آمریکا را به عنوان یک کارت بازی در دست خود نگه دارد اما در نتیجه نهایی، آنکارا دوباره تابع محور آمریکایی ایفای نقش می‌کند. این را روس‌ها و محور حامی سوریه نیز می‌دانند و به همین دلیل هم‌اکنون قبل از اینکه دیر شود، زمان تفاهم و تعامل یگان‌های مدافع خلق با حکومت مرکزی سوریه خواهد بود.
پس هرچه زودتر روژاوا با دولت مرکزی دمشق به تفاهمات راهبردی برسد، می‌تواند از قربانی‌شدن کردها در پشت معاملات انجام‌شده بین آنکارا و واشنگتن جلوگیری کند. عقب‌نشینی نیروهای آمریکایی از پایگاه‌های نظامی خود در شمال سوریه آغاز شده است و در یک بازه زمانی کوتاه آنان از هر 19 پایگاه نظامی خود خارج می‌شوند و حتی تصور اینکه نیروهای کردی این پایگاه‌ها را در اختیار خود بگیرند، نه قابل پذیرش از طرف ترکیه است و نه اینکه
سوریه - روسیه این وضعیت را می‌پذیرند؛ چنان که سخنگویان دولت روسیه نیز به‌صراحت اعلام کرده‌اند که همه این پایگاه‌های نظامی باید به ارتش سوریه تحویل داده شود. سناریو و بازی جدید که در منطقه در حال رقم‌خوردن است، کاملا مشخص و روشن است، همین حالا زمان لازم برای تصمیم‌گیری روژاوا است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.