چرا آزادی تجمع هنوز مهم است
یان ورنر مولر، استاد علوم سیاسی دانشگاه پرینستون و نویسنده کتاب «پوپولیسم چیست»، در مقالهای با عنوان «چرا آزادی تجمع هنوز مهم است» به این نکته پرداخته که با وجود صحبتهایی که امروز درباره سقوط مفهوم دموکراسی گفته میشود، آزادی تجمعات و امکان اعتراض مهمترین زمینه بروز و حیات دموکراسی است و ابراز نظر در فضای مجازی نمیتواند جای آن را بگیرد. بخشهایی از این مقاله را میخوانیم.
اکنون میدانیم بسیاری از دموکراسیها در سراسر جهان تحت فشار قرار دارند. اما این روزها چنانکه لازم است، به تهدیدهای روزافزون برای حقوق اساسی دموکراتیک توجه نمیشود. دولتها به روشهای مختلف امکان تجمع و اعتراض را برای شهروندان سختتر میکنند. محدودیتهای جدید درباره حق تجمع اغلب با توجیههای دروغین مانند «امنیت عمومی» ایجاد میشود. در ایالات متحده، دولت ترامپ ادعا میکند هزینههای تمیزکردن خیابان پس از تظاهرات زیاد است و این به دولت اجازه میدهد تا جلوی تجمعات اعتراضی را بگیرد و در 80 درصد از پیادهروهای اطراف کاخ سفید برای تجمعات مانع درست کند.
به همین ترتیب، ویکتور اوربان، نخستوزیر مجارستان، بهتازگی قوانینی را تصویب کرده است که تجمع اعتراضی مردم در اطراف مجتمعهای خصوصی و آثار تاریخی ملی را دشوار میکند و اعتراضات بالقوه را عامل «اغتشاش در جریان معمول ترافیک» معرفی میکند. مقامات همچنین میخواهند تظاهرات را ممنوع کنند؛ مناسبتهای دولتی با توجیههای مبهم، دولت اکنون میتواند تظاهرات خیابانی را عملا غیرممکن کند.
برخی ممکن است ایجاد مانع برای حق تشکیل تجمعات را تهدیدی جدی برای دموکراسی تلقی نکنند و لااقل آن را بهاندازه بیعدالتی در امکان دسترسی به پارلمان و سرکوب رأیدهندگان جدی ندانند. هرچه باشد، با توجه به امکانات بهظاهر بیحدوحصر برای تجمع، دردسترسبودن فضای فیزیکی در عمل ممکن است کمتر مهم شمرده شود. اما واقعیت این است که تظاهرات در خیابانها و میدانهای عمومی برای زندگی دموکراتیک ضروری است. آزادی اجتماعات از سنت حق تظلم از پادشاهان گرفته شده است. از لحاظ تاریخی، همیشه این حق با محدودیتهای بیشتری مواجه بوده است تا آزادی بیان. حتی در بسیاری از دموکراسیهای کارا نیز مقامات دولتی سعی میکنند جمعیت را از ساختمانهای رسمی دولتی دور نگه دارند. مثلا در آمریکا، تا اوایل دهه 1970 تظاهرکنندگان نمیتوانستند به کنگره نزدیک شوند، تا آنکه دیوان عالی در نهایت این استدلال را رد کرد که کاپیتول هیل فضایی خاص است و باید بری از اجتماع توده مردم باشد. بااینحال، تا امروز به جمعیتهای تظاهرکننده به طور معمول به عنوان اوباش کنترلناپذیر نگاه شده است. اما آیا اعتراض در اطراف ساختمانهای دولتی خاص واقعا ضرورتی دارد؟ شاید امروز
اینترنت آن نیروی دموکراتیزهسازی انکارناپذیری بهنظر نرسد که در ابتدا میپنداشتند، اما فرصتهای گستردهای برای «اجتماع» و ابراز مخالفت آنلاین پدید میآورد. نمونهاش فعالیت اما گونزالس، نوجوانی پیشتر ناشناخته اهل فلوریدا که توانست یکشبه دو برابر اعضای «انجمن ملی اسلحه» را در مخالفت با سلاح گرم «جمع» و 1.66 میلیون کاربر توییتر را پس از کشتار پارکلند برای وضع مقررات کنترل اسلحه و مخالفت با لابی تفنگ ایالات متحده بسیج کند. بااینحال، تجمع در فضای واقعی تأثیری دارد که فعالیت آنلاین، هرچه هم پیوسته یا پرشور باشد، قادر به آن نیست. از اینرو در جنبش حقوق شهروندی ایالات متحده در دهههای 1950 و 1960 اغلب بر «معنای تعداد ما» تأکید میکردند. این نکته در مراسم تحلیف نسبتا کمتعداد ترامپ نیز بروز کرد که تعداد همچنان مطرح است.
«معنای تعداد ما» در فضای مجازی نیز کاربرد دارد اما با توجه به شیوع روباتها و ترولها هرگز نمیتوان از تعداد واقعی در رسانههای اجتماعی مطمئن بود. علاوهبر این، تجمع افراد از طریق اینترنت مانند تجمع فیزیکی شهروندان ملموس و قابل مشاهده نیست. در انتخابات و حمایت از سیاستمداران خاص، احزاب و حتی سیاستها نیز حضور مردم در خیابانها و میدانها میتواند پیامی مهم ارسال کند.
البته پیوستن به یک تجمع در کشورهایی مانند ترکیه که دموکراسی در آن تهدید میشود، خطرناک است و حتی تجهیزات شنود مدرن تجمعات آنلاین را نیز خطرناک کرده است. بااینحال، دقیقا همین خطرات است که به اعتراض عمومی در فضای واقعی قدرتی بیش از چیزی میبخشد که میتوان آن را فعالیت آنلاین ناشناس نامید. کنارهمبودن در فضای فیزیکی میتواند حسی از ظرفیت جمعی ایجاد کند. گفتوگو و کنش هماهنگ با دیگران به شکلی رؤیتپذیر که دو طرف را تقویت کند، در کانون تجربیات دموکراتیک قرار دارد. به این ترتیب، اجتماعات فیزیکی علاوهبر نشاندادن اهداف جنبش به عامه مردم، میتوانند تأثیر قابلملاحظهای بر خود تجمعکنندگان داشته باشند. در نهایت، کنش در فضای فیزیکی میتواند بسیار رساتر از کلمات در نشاندادن فرصتهای جدید سیاسی و اجتماعی عمل کند.
آزادی اجتماعات را نباید به آزادی بیان و آزادی تشکیل گروهها و انجمنها تقلیل داد. این آزادی یک شکل متمایز و قدرتمند کنش دموکراتیک است. آنهایی که امروز نگران تهدید و تحدید دموکراسی هستند، باید به ممنوعیت اجتماعات فیزیکی حساس باشند. حق تجمع سزاوار توجه بیشتر است و باید بیشتر از آن حفاظت کرد.
یان ورنر مولر، استاد علوم سیاسی دانشگاه پرینستون و نویسنده کتاب «پوپولیسم چیست»، در مقالهای با عنوان «چرا آزادی تجمع هنوز مهم است» به این نکته پرداخته که با وجود صحبتهایی که امروز درباره سقوط مفهوم دموکراسی گفته میشود، آزادی تجمعات و امکان اعتراض مهمترین زمینه بروز و حیات دموکراسی است و ابراز نظر در فضای مجازی نمیتواند جای آن را بگیرد. بخشهایی از این مقاله را میخوانیم.
اکنون میدانیم بسیاری از دموکراسیها در سراسر جهان تحت فشار قرار دارند. اما این روزها چنانکه لازم است، به تهدیدهای روزافزون برای حقوق اساسی دموکراتیک توجه نمیشود. دولتها به روشهای مختلف امکان تجمع و اعتراض را برای شهروندان سختتر میکنند. محدودیتهای جدید درباره حق تجمع اغلب با توجیههای دروغین مانند «امنیت عمومی» ایجاد میشود. در ایالات متحده، دولت ترامپ ادعا میکند هزینههای تمیزکردن خیابان پس از تظاهرات زیاد است و این به دولت اجازه میدهد تا جلوی تجمعات اعتراضی را بگیرد و در 80 درصد از پیادهروهای اطراف کاخ سفید برای تجمعات مانع درست کند.
به همین ترتیب، ویکتور اوربان، نخستوزیر مجارستان، بهتازگی قوانینی را تصویب کرده است که تجمع اعتراضی مردم در اطراف مجتمعهای خصوصی و آثار تاریخی ملی را دشوار میکند و اعتراضات بالقوه را عامل «اغتشاش در جریان معمول ترافیک» معرفی میکند. مقامات همچنین میخواهند تظاهرات را ممنوع کنند؛ مناسبتهای دولتی با توجیههای مبهم، دولت اکنون میتواند تظاهرات خیابانی را عملا غیرممکن کند.
برخی ممکن است ایجاد مانع برای حق تشکیل تجمعات را تهدیدی جدی برای دموکراسی تلقی نکنند و لااقل آن را بهاندازه بیعدالتی در امکان دسترسی به پارلمان و سرکوب رأیدهندگان جدی ندانند. هرچه باشد، با توجه به امکانات بهظاهر بیحدوحصر برای تجمع، دردسترسبودن فضای فیزیکی در عمل ممکن است کمتر مهم شمرده شود. اما واقعیت این است که تظاهرات در خیابانها و میدانهای عمومی برای زندگی دموکراتیک ضروری است. آزادی اجتماعات از سنت حق تظلم از پادشاهان گرفته شده است. از لحاظ تاریخی، همیشه این حق با محدودیتهای بیشتری مواجه بوده است تا آزادی بیان. حتی در بسیاری از دموکراسیهای کارا نیز مقامات دولتی سعی میکنند جمعیت را از ساختمانهای رسمی دولتی دور نگه دارند. مثلا در آمریکا، تا اوایل دهه 1970 تظاهرکنندگان نمیتوانستند به کنگره نزدیک شوند، تا آنکه دیوان عالی در نهایت این استدلال را رد کرد که کاپیتول هیل فضایی خاص است و باید بری از اجتماع توده مردم باشد. بااینحال، تا امروز به جمعیتهای تظاهرکننده به طور معمول به عنوان اوباش کنترلناپذیر نگاه شده است. اما آیا اعتراض در اطراف ساختمانهای دولتی خاص واقعا ضرورتی دارد؟ شاید امروز
اینترنت آن نیروی دموکراتیزهسازی انکارناپذیری بهنظر نرسد که در ابتدا میپنداشتند، اما فرصتهای گستردهای برای «اجتماع» و ابراز مخالفت آنلاین پدید میآورد. نمونهاش فعالیت اما گونزالس، نوجوانی پیشتر ناشناخته اهل فلوریدا که توانست یکشبه دو برابر اعضای «انجمن ملی اسلحه» را در مخالفت با سلاح گرم «جمع» و 1.66 میلیون کاربر توییتر را پس از کشتار پارکلند برای وضع مقررات کنترل اسلحه و مخالفت با لابی تفنگ ایالات متحده بسیج کند. بااینحال، تجمع در فضای واقعی تأثیری دارد که فعالیت آنلاین، هرچه هم پیوسته یا پرشور باشد، قادر به آن نیست. از اینرو در جنبش حقوق شهروندی ایالات متحده در دهههای 1950 و 1960 اغلب بر «معنای تعداد ما» تأکید میکردند. این نکته در مراسم تحلیف نسبتا کمتعداد ترامپ نیز بروز کرد که تعداد همچنان مطرح است.
«معنای تعداد ما» در فضای مجازی نیز کاربرد دارد اما با توجه به شیوع روباتها و ترولها هرگز نمیتوان از تعداد واقعی در رسانههای اجتماعی مطمئن بود. علاوهبر این، تجمع افراد از طریق اینترنت مانند تجمع فیزیکی شهروندان ملموس و قابل مشاهده نیست. در انتخابات و حمایت از سیاستمداران خاص، احزاب و حتی سیاستها نیز حضور مردم در خیابانها و میدانها میتواند پیامی مهم ارسال کند.
البته پیوستن به یک تجمع در کشورهایی مانند ترکیه که دموکراسی در آن تهدید میشود، خطرناک است و حتی تجهیزات شنود مدرن تجمعات آنلاین را نیز خطرناک کرده است. بااینحال، دقیقا همین خطرات است که به اعتراض عمومی در فضای واقعی قدرتی بیش از چیزی میبخشد که میتوان آن را فعالیت آنلاین ناشناس نامید. کنارهمبودن در فضای فیزیکی میتواند حسی از ظرفیت جمعی ایجاد کند. گفتوگو و کنش هماهنگ با دیگران به شکلی رؤیتپذیر که دو طرف را تقویت کند، در کانون تجربیات دموکراتیک قرار دارد. به این ترتیب، اجتماعات فیزیکی علاوهبر نشاندادن اهداف جنبش به عامه مردم، میتوانند تأثیر قابلملاحظهای بر خود تجمعکنندگان داشته باشند. در نهایت، کنش در فضای فیزیکی میتواند بسیار رساتر از کلمات در نشاندادن فرصتهای جدید سیاسی و اجتماعی عمل کند.
آزادی اجتماعات را نباید به آزادی بیان و آزادی تشکیل گروهها و انجمنها تقلیل داد. این آزادی یک شکل متمایز و قدرتمند کنش دموکراتیک است. آنهایی که امروز نگران تهدید و تحدید دموکراسی هستند، باید به ممنوعیت اجتماعات فیزیکی حساس باشند. حق تجمع سزاوار توجه بیشتر است و باید بیشتر از آن حفاظت کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.