حسین پوریانیفر، کارگردان نمایش «هار»:
جهانی که مقابل دوربینها معنا مییابد
عسل عباسیان: این شبها سالن اصلی مرکز تئاتر مولوی تبدیل به صحنهای برای کتواک شده است؛ اما این مردان جوانی که با لباسهای عجیبشان روی صحنه جولان میدهند قرار نیست برندی را معرفی کنند؛ بلکه بازیگرانیاند که قرار است مناسبات جهان سرمایهداری را به چالش بکشند و از فروپاشی و زوالی رونمایی کنند که هر لحظه در زندگی واقعی در حال روبهروشدن با آن هستیم. نمایش «هار» دیستوپیایی است که امروزِ هولناکِ ماست؛ جهانی که مقابل دوربینها معنا مییابد و ما را تبدیل به ابژههایی برای بازنمایاندن و بازنمایاندهشدن میکند؛ جایی که حتی «جنسیت» در هم میشکند و مصرفشدن در خلال مصرفکردن رخ میدهد. فشن، نماینده تامالاختیار کاپیتالیسم که زندگی را پر میکند از مارکها، رنگها و اسمها در حال عادیسازی هر لحظهای حتی لحظات خشونتبار است. خشونت را عریان میکند و از ما لعبتکانی میسازد مقابل دوربینها، چنانکه حتی سرخوشانه با اجساد رفقایمان سلفی بگیریم و در شبکههای اجتماعی نظیر اینستاگرام منتشر کنیم و در این دنیای شیشهای عزاداریمان هم تهی از اصالت باشد! «هار» را باید تماشا کرد تا بلکه بیندیشیم که چقدر از شبانهروز را داریم در محاصره دوربینها زندگی میکنیم؟ و آیا اساسا در محاصره دوربینها، زندگی هم میکنیم؟ حسین پوریانیفر، دغدغهاش برای حرفزدن از مفهوم زوال را در سه اثرش و هربار به شکلی نشان داده؛ آخرین تجربه او؛ یعنی «هار» که تالار مولوی را تبدیل به صحنه کتواک کرده، این شبها روی صحنه است؛ نمایشی که در بیستویکمین جشنواره تئاتر دانشگاهی بهعنوان نمایش برگزیده انتخاب شد و جایزه کارگردان برگزیده، تندیس بهترین طراحی لباس و لوح تقدیر بهترین موسیقی را نیز از آن خود کرد.
حسین پوریانیفر، راجع به ایده شکلگیری نمایش که یک کتواک است، توضیح میدهد: ایده شکلگیری نمایش از مترو آمد. اولین جایی که باعث شد ایده نمایش برای من شکل بگیرد، در مترو بود؛ یک روز در مترو نشسته بودم و در یک لحظه مترو بسیار شلوغ شد و آدمهای زیادی به صورت عجیبی در حال رفتوآمد بودند. در این لحظه فکر کردم که راهرفتن آدمها، یک ایده نمایشی باشد. بعد از آن روزهای بیشتری سوار مترو شدم و توجه بیشتری کردم تا به چگونگی نمایشیکردن این راهرفتن برسم. این نمایش به صورت کارگاهی و در طول 9 ماه تولید شده و با ایده راهرفتن، شروع به اتودزدن کردیم. این بازیگر تئاتر درباره شیوه اجرائی نمایش خود بیان میکند: نمایش ما به اجرا متکی است نه به نمایشنامه. این شیوه نمایش، نسبت به تجربههای قبلی من بسیار سختتر بود. تئاتر متکی بر نمایشنامه، این امکان را دارد که در نهایت داستانی به تماشاگر منتقل شود؛ اما در تئاتر متکی بر اجرا، این اتفاق سختتر میافتد؛ به این دلیل که ما چیزی برای روایتکردن نداریم. او درباره انتخاب بازیگران نمایش بیان میکند: اولین و تنها اولویت من برای انتخاب بازیگران، کسانی بودند که دغدغه تجربهکردن داشته باشند و بتوانیم تمرینات طولانیمدت داشته باشیم. به همین دلیل تمام بازیگران این نمایش دانشجو هستند. در این نمایش، نمیتوانستم با بازیگران بهاصطلاح حرفهای کار کنم؛ به این دلیل که این افراد در تمرینات طولانیمدت کمتر حاضر به همکاری هستند. در پروسه تولید این نمایش من حدود 20 بازیگر عوض کردم؛ اما در نهایت به تیمی رسیدیم که به معنای واقعی حرفهای و روی صحنه دیدنی هستند. پوریانیفر همچنین میگوید: اولین چیزی که در مورد «هار» فکر کردم، این بود که این نمایش قرار است مناسبات را بههم بریزد؛ مناسبات به این معنا که تماشاگر ما هنوز دوست دارد داستانی بشنود. نهاینکه این کار داستان نداشت، منظورم داستان به شکل ارسطویی و کلاسیک است. وقتی همان ابتدا این ایده را انتخاب کردم، به این فکر کردم که ممکن است خیلی از تماشاچیان وسط اجرا از سالن بیرون بروند و از کار بدشان بیاید. در نتیجه نگرانیای از این بابت نداشتم. این اتفاق نه خوب است نه بد؛ اما دوست داشتم این شکل از اجرا را تجربه کنم، بهطوریکه با دو تئاتر قبلیام متفاوت بوده و تجربه جدیدی برای خودم باشد، اما بههرحال برایم این شیوه اجرا ترسناک بود؛ چون در طول کار، فقط یک راهرفتن (کتواک) روی صحنه داریم و با همین باید داستانمان را روایت میکردیم. «هار» بهنوعی سرمایهداری و مصرفگرایی و همه مناسباتی را که جامعه سرمایهداری ایجاد کرده نقد میکند، اما پوریانیفر به همین بسنده نمیکند. او میگوید: درباره سرمایهداری و مصرفگرایی، همین نگاه انتقادی را داشتیم، اما من خیلی سعی کردم جهان نمایش ما فقط در همین نقد باقی نماند. هرچند که گویا برای اغلب مخاطبان همین جنبه بسیار پررنگ شده است. در کنار این مفهوم، چیزهای دیگری هم قرار میگیرد؛ مانند روایت آدمهایی که رفتهرفته رو به زوال میروند، آدمهایی که شرایط را قبول کردهاند، آدمهایی که میتوانستند اعتراضشان را نگه دارند، اما یک نفر این اعتراض را میشکند. تمرکز من صرفا روی نقد جهان سرمایهداری نبود که تئاترم به آن منتهی شود. پوریانیفر درباره روایت دیستوپیا و آخرالزمان میگوید: ایده من این بود که هرکدام از این آدمها میتوانند رو به زوال بروند و باید انتخاب میکردیم که برای هرکدام چطور این اتفاق بیفتد؛ مثلا کسی که در انتهای قصه میمیرد، تنگی نفس داشته و خاک بالا میآورده؛ شاید مثالی از آن چیزی که در مورد خوزستان یا حتی تهران که وضعیتش به دلیل جمعیتش بدتر هم هست، میدانیم. و افراد دیگر هم به همین ترتیب. از آنجایی که کار به صورت کارگاهی شکل گرفت، به بازیگران گفتم خودشان شیوه این زوال را پیشنهاد کنند؛ چون راستش برایم خیلی مهم نبود این نمادها چه باشند، صرفا قرار بود یک مفهوم کلی و پروسهای از زوال را نشان دهند که با دیدن این آدمها یاد آدمهای یک شهر بیفتیم؛ مثلا زبالهگردها. مهم این بود که این پروسه درست طی شود و به پایان درستی برسیم.
عسل عباسیان: این شبها سالن اصلی مرکز تئاتر مولوی تبدیل به صحنهای برای کتواک شده است؛ اما این مردان جوانی که با لباسهای عجیبشان روی صحنه جولان میدهند قرار نیست برندی را معرفی کنند؛ بلکه بازیگرانیاند که قرار است مناسبات جهان سرمایهداری را به چالش بکشند و از فروپاشی و زوالی رونمایی کنند که هر لحظه در زندگی واقعی در حال روبهروشدن با آن هستیم. نمایش «هار» دیستوپیایی است که امروزِ هولناکِ ماست؛ جهانی که مقابل دوربینها معنا مییابد و ما را تبدیل به ابژههایی برای بازنمایاندن و بازنمایاندهشدن میکند؛ جایی که حتی «جنسیت» در هم میشکند و مصرفشدن در خلال مصرفکردن رخ میدهد. فشن، نماینده تامالاختیار کاپیتالیسم که زندگی را پر میکند از مارکها، رنگها و اسمها در حال عادیسازی هر لحظهای حتی لحظات خشونتبار است. خشونت را عریان میکند و از ما لعبتکانی میسازد مقابل دوربینها، چنانکه حتی سرخوشانه با اجساد رفقایمان سلفی بگیریم و در شبکههای اجتماعی نظیر اینستاگرام منتشر کنیم و در این دنیای شیشهای عزاداریمان هم تهی از اصالت باشد! «هار» را باید تماشا کرد تا بلکه بیندیشیم که چقدر از شبانهروز را داریم در محاصره دوربینها زندگی میکنیم؟ و آیا اساسا در محاصره دوربینها، زندگی هم میکنیم؟ حسین پوریانیفر، دغدغهاش برای حرفزدن از مفهوم زوال را در سه اثرش و هربار به شکلی نشان داده؛ آخرین تجربه او؛ یعنی «هار» که تالار مولوی را تبدیل به صحنه کتواک کرده، این شبها روی صحنه است؛ نمایشی که در بیستویکمین جشنواره تئاتر دانشگاهی بهعنوان نمایش برگزیده انتخاب شد و جایزه کارگردان برگزیده، تندیس بهترین طراحی لباس و لوح تقدیر بهترین موسیقی را نیز از آن خود کرد.
حسین پوریانیفر، راجع به ایده شکلگیری نمایش که یک کتواک است، توضیح میدهد: ایده شکلگیری نمایش از مترو آمد. اولین جایی که باعث شد ایده نمایش برای من شکل بگیرد، در مترو بود؛ یک روز در مترو نشسته بودم و در یک لحظه مترو بسیار شلوغ شد و آدمهای زیادی به صورت عجیبی در حال رفتوآمد بودند. در این لحظه فکر کردم که راهرفتن آدمها، یک ایده نمایشی باشد. بعد از آن روزهای بیشتری سوار مترو شدم و توجه بیشتری کردم تا به چگونگی نمایشیکردن این راهرفتن برسم. این نمایش به صورت کارگاهی و در طول 9 ماه تولید شده و با ایده راهرفتن، شروع به اتودزدن کردیم. این بازیگر تئاتر درباره شیوه اجرائی نمایش خود بیان میکند: نمایش ما به اجرا متکی است نه به نمایشنامه. این شیوه نمایش، نسبت به تجربههای قبلی من بسیار سختتر بود. تئاتر متکی بر نمایشنامه، این امکان را دارد که در نهایت داستانی به تماشاگر منتقل شود؛ اما در تئاتر متکی بر اجرا، این اتفاق سختتر میافتد؛ به این دلیل که ما چیزی برای روایتکردن نداریم. او درباره انتخاب بازیگران نمایش بیان میکند: اولین و تنها اولویت من برای انتخاب بازیگران، کسانی بودند که دغدغه تجربهکردن داشته باشند و بتوانیم تمرینات طولانیمدت داشته باشیم. به همین دلیل تمام بازیگران این نمایش دانشجو هستند. در این نمایش، نمیتوانستم با بازیگران بهاصطلاح حرفهای کار کنم؛ به این دلیل که این افراد در تمرینات طولانیمدت کمتر حاضر به همکاری هستند. در پروسه تولید این نمایش من حدود 20 بازیگر عوض کردم؛ اما در نهایت به تیمی رسیدیم که به معنای واقعی حرفهای و روی صحنه دیدنی هستند. پوریانیفر همچنین میگوید: اولین چیزی که در مورد «هار» فکر کردم، این بود که این نمایش قرار است مناسبات را بههم بریزد؛ مناسبات به این معنا که تماشاگر ما هنوز دوست دارد داستانی بشنود. نهاینکه این کار داستان نداشت، منظورم داستان به شکل ارسطویی و کلاسیک است. وقتی همان ابتدا این ایده را انتخاب کردم، به این فکر کردم که ممکن است خیلی از تماشاچیان وسط اجرا از سالن بیرون بروند و از کار بدشان بیاید. در نتیجه نگرانیای از این بابت نداشتم. این اتفاق نه خوب است نه بد؛ اما دوست داشتم این شکل از اجرا را تجربه کنم، بهطوریکه با دو تئاتر قبلیام متفاوت بوده و تجربه جدیدی برای خودم باشد، اما بههرحال برایم این شیوه اجرا ترسناک بود؛ چون در طول کار، فقط یک راهرفتن (کتواک) روی صحنه داریم و با همین باید داستانمان را روایت میکردیم. «هار» بهنوعی سرمایهداری و مصرفگرایی و همه مناسباتی را که جامعه سرمایهداری ایجاد کرده نقد میکند، اما پوریانیفر به همین بسنده نمیکند. او میگوید: درباره سرمایهداری و مصرفگرایی، همین نگاه انتقادی را داشتیم، اما من خیلی سعی کردم جهان نمایش ما فقط در همین نقد باقی نماند. هرچند که گویا برای اغلب مخاطبان همین جنبه بسیار پررنگ شده است. در کنار این مفهوم، چیزهای دیگری هم قرار میگیرد؛ مانند روایت آدمهایی که رفتهرفته رو به زوال میروند، آدمهایی که شرایط را قبول کردهاند، آدمهایی که میتوانستند اعتراضشان را نگه دارند، اما یک نفر این اعتراض را میشکند. تمرکز من صرفا روی نقد جهان سرمایهداری نبود که تئاترم به آن منتهی شود. پوریانیفر درباره روایت دیستوپیا و آخرالزمان میگوید: ایده من این بود که هرکدام از این آدمها میتوانند رو به زوال بروند و باید انتخاب میکردیم که برای هرکدام چطور این اتفاق بیفتد؛ مثلا کسی که در انتهای قصه میمیرد، تنگی نفس داشته و خاک بالا میآورده؛ شاید مثالی از آن چیزی که در مورد خوزستان یا حتی تهران که وضعیتش به دلیل جمعیتش بدتر هم هست، میدانیم. و افراد دیگر هم به همین ترتیب. از آنجایی که کار به صورت کارگاهی شکل گرفت، به بازیگران گفتم خودشان شیوه این زوال را پیشنهاد کنند؛ چون راستش برایم خیلی مهم نبود این نمادها چه باشند، صرفا قرار بود یک مفهوم کلی و پروسهای از زوال را نشان دهند که با دیدن این آدمها یاد آدمهای یک شهر بیفتیم؛ مثلا زبالهگردها. مهم این بود که این پروسه درست طی شود و به پایان درستی برسیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.