گفتوگو با عاطفه رضوي، بازيگر خروس لاري
خانمآغا درکش از زندگي همين است
رضا آشفته
عاطفه رضوي را از دهه 60 و بازي در فيلم بهيادماندني «آن سوي آتش»، كار كيانوش عياري، به خاطر داريم و هيچگاه از يادمان نميرود كه او پابرهنه بر زمين پر از خاروخاشاك و خردهشيشه قدم برميداشت و لالبازيهايش نیز مثالزدني بود. همين حسوحال كافي بود كه او يكي از هنرمندان عرصه بازيگري شود و دنبال ارائه نقشهاي متفاوت بگردد؛ بنابراين بعدها نقشهاي بهيادماندنياي در فيلمهاي نرگس، سفر به چزابه، نجاتيافتگان، چهره، كشتي يوناني، قصهها و... بازي كرد. او از زماني كه به تئاتر آمد نيز به دليل آنكه از آغاز در دوره دوساله ارشاد تئاتر آموخته بود، خيلي زود از جايگاه معتبري برخوردار شد و در تئاتر نیز خوش درخشيد. او در نمايشهاي رقص زمين، حضرت والا، امر ملوكانه، يك صبح ناگهان، برنارد مرده است و... بازي كرده است و سال ٨٩ برای بازي در نمايش «حضرت والا»، جايزه بهترين بازيگر را از بخش بينالمللی جشنواره تئاتر فجر دريافت كرد. اينروزها بازي رضوی در «خروس لاری» به نويسندگي و كارگرداني اميد سهرابي كه در تالار ناظرزادهكرماني تماشاخانه ايرانشهر اجرا ميشود، مثالزدني است. او بازي متفاوتي را در نقش خانمآغا ارائه ميكند كه در آن، سرپرست جمعي از دختران فراري و نوجوانان كار است كه در پوشش پسرانه كار ميكنند. در اين سرپناه اتفاقات غريبي در حال رخدادن است و... . با عاطفه رضوي درباره اين نمايش و بازي در تئاتر صحبت كردهايم.
آيا با اميد سهرابي آشنايي قبلي داشتيد که براي این نمايش انتخاب شدهايد؟
خير؛ ميدانستم او نويسنده است، اما از كارگردانبودنش خبر نداشتم. متن را فرستادند. بعد از خواندن آن، هم از متن خوشم آمد و هم نقش پيشنهادي را دوست داشتم؛ البته صحنه پاياني نمايش هنوز كامل نبود.
برخورد اوليه شما با نقش و تمرينها با توجه به اینکه ديرتر هم به گروه پیوسته بودید، چگونه بود؟
من ديرتر از بقيه به گروه پيوستم و در حدود يك ماه تمرين كردم. تلاش كردم خودم را به بقيه برسانم. اين نقش متفاوتي بود و شبيه ديگر كارهايم نبود. روز اول تمرين، به آقاي سهرابي گفتم غير از فيزيك و قيافه كه بايد براي رسيدن به اين نقش تغيير كند، بايد براي صدا نیز فكري بكنيم؛ صدايم در ذهن مخاطب مانده و خيلي وقتها وقتي حرف ميزنم، مرا ميشناسند. آقاي سهرابي گفت خودش از طريق صدا به هر نقشي ميرسد. اين شد كه تمرينهايي براي تغيير شروع كردم و بعد هم رسيديم به اين صدايي كه در اجراي فعلي شنيديد.
انگار صدا حالتی مردانه دارد و از نام خانمآغا هم شايد چنين توقعي ميرود؟
نه دقيقا نميخواستم مردانه باشد. اسم خانمآغا نیز اسمی مردانه نيست، اما به دلیل شرايطي كه اين زن در آن زندگي ميكند -مثل پنهانكردن هويت زنانهاش- سنوسالش و مجموعه عواملي كه ميتواند يك شخصيت را خشنتر و خستهتر نشان بدهد، به اين صدا رسيديم. هركسي وقتي دائم در حال فريادزدن است، حالا چه براي فروش يك جنس در خيابان چه فريادزدن بر سر زيردستان، طبيعتا صداي خشداري پيدا ميكند.
با تازگي نقش چگونه كنار آمديد؟
چند وقت پيش درباره كودكان كار مطالعه ميكردم، اين متن هم در همان فضاها اتفاق ميافتد. ديدم اين نمايش از آن كارهاست كه دوست دارم در آن شريك باشم؛ شخصيت خانمآغا هم براي هر بازيگري جذاب است. من خانمآغاي نمايش خروس لاري را هرگز منفي نديدم. معتقدم شرايط آدمها را وادار به كارهايي ميكند كه شايد هرگز خودشان هم باور نكنند. اين زن در شرايط سختي بزرگ شده است، اما به ديگران كمك ميكند. اگر خشن است، چون در شرايطي پرخشونت بزرگ شده است و راه ديگري بلد نيست. من بر اين باورم كه هيچ آدمي خود را بد يا منفي نميداند؛ پس من بهعنوان بازيگر يك نقش براي جاندادن به اين شخصيت بايد به او حق بدهم و شرايطش را درك كنم و قضاوتش نكنم؛ بهقولي بايد با كفشهاي او راه بروم.
بههرحال او متوجه بديها و خطاهايش نيست كه چگونه اين بچهها را اسير يك وضعيت بغرنج ميكند.
خانمآغا همين قدر بلد است. درکش از زندگي همين است. براي همين با فرياد به اين بچهها ميگويد در کجا و در چه حالي به دادشان رسيده است. در دوران تمرين و در طول روز به خانمآغا فکر ميکردم. ميديدم او در 13، 14 سالگي از خانه فرار کرده است؛ چون در خانه زجرکش ميشده از دست کتکها و آزارهاي جنسي ناپدري؛ بنابراین ناپدري را با چاقو کشته و فرار کرده و به خيابان کوچيده است. خب خيابان چه چيزي به آدمها ياد ميدهد؟ بيپناهي، بيرحمي و خشونتي که در خيابان است نميتواند نتيجه بهتري براي يک دختربچه داشته باشد. او در خيابان و در يک جامعه زنستيز رها شده است؛ بنابراین به مرور از مردها متنفر ميشود و فکر ميکند براي حمايت از زنان بايد لباس مردانه تن کرد. با گرههايي که کمبودهاي عاطفي برايش ايجاد کرده، زنان را هم دوست ندارد. اصلا چنین شرايطي بخش علاقهمندي به ديگران را در آدمي مثل او ميکشد. حالا لباس مردانه تن دختران ميکند و همان رفتارهايی را ميکند که ديگران با او کردهاند. فکر ميکنم وقتي کسي در خيابان زندگي ميکند، مهمترين چيز برايش حفظ بقاست. خانمآغا فکر ميکند کار مهمي کرده که براي اين بچهها که هرکدام گذشتهاي
تقريبا شبيه خودش دارند، سرپناه فراهم کرده است. صادقانه بگويم چون خانمآغا را اينگونه ديدم، تلاش کردم در لايه زيرين بازي بهگونهاي عمل کنم که متن هم از من خواسته بود. اينکه اين زن محصول شرايط است و نبايد از او بدمان بيايد. بايد بتوانيم با او همراه شده، درکش کنيم تا بر مبناي داوري غلط ما اينگونه آدمها تنهاتر از اين نشوند تا دستکم تماشاگر لحظاتي با اين زن همراه شود و حتي لحظاتي دوستش داشته باشد.
چقدر لباس و گريم و صحنه کمکتان کرده است تا بازيها را درستتر در زمان اجرا پيش ببريد.
اصولا همه اينها که گفتيد، بايد به بازيگر کمک کند تا تماشاگر را بهتر همراه نمايش کند. در تئاتر اينگونه است که ما تمرين ميکنيم و طراحان گريم، لباس و صحنه و ديگر عوامل براساس متن و شکلگيري شخصيتها در طول تمرين طرحها و ايدههاي خود را ارائه ميدهند. چون ما براي بازيگري احساساتمان را به سطح ميآوريم تا هنگام نياز از آنها بهره ببريم و در نتيجه من فکر ميکنم در اين شرايط بازيگر به روي صحنه همانقدر که ميتواند قدرتمند باشد، آسيبپذير هم هست. لباس و گريم براي بازيگر از نگاه من مثل زره يا حفاظ عمل ميکند. انگار به زير شنلي ميروي که هم تو را بهتر نشان ميدهد و هم تو را محافظت ميکند؛ از هر انرژي که احساسات بهسطحآمده تو را نشانه ميرود؛ بنابراین اين امکانات از بازيگر در مقابل عوامل پيدا و پنهان محافظت يا مراقبت ميکند. هم او را از خود دور کرده، به نقش نزديک كرده و هم باورپذيرترش ميکند. در طول تمرين صحبتهايي براي گريم و لباس با آقاي سهرابي داشتم. خوشبختانه نظراتمان به هم نزديک بود. با طراح گريم و لباس جلساتي داشتيم. البته فرصت کم بود و بايد سريع به نتيجه ميرسيديم. من معتقدم براي تمرين اين کار حداقل سه
ماه وقت لازم بود. صرف وقت کافي باعث ميشود از نگراني بازيگران و عوامل کاسته شود. طراحي چهره خانم حاجيها را در اين کار دوست دارم؛ براي همين از آن استقبال کردم. وقتي لباس پوشيده و گريم ميشوم، انگار حتي راحتتر از خودم دور شده و به صدا و رفتار خانمآغا ميرسم.
اميد سهرابي در مقام کارگردان چقدر براي ارائه نقش مؤثر بوده و کمک کرده است؟
کار يک کارگردان در وهله اول اين است که تحليل درستي از متن و هر نقش به بازيگر بدهد. تحليل درست و هماهنگ با کارگردان به بازيگر کمک ميکند راحتتر کارش را انجام دهد. مهمترين کار آقاي سهرابي براي جانبخشي به اين نقش اين بود که به من اعتماد کرد و اين نقش را به من سپرد. من تمام تلاشم را کردم تا خانمآغاي نمايش خروس لاري اميد سهرابي را به بهترين شکل بازي کنم و اميدوارم تماشاگر هم همين حس را داشته باشد. از اميد سهرابي بابت اين اعتماد ممنونم.
همبازيهاي شما به جز اميرحسين رستمي تجربه چنداني در تئاتر نداشتند و هرکدام يک يا دو بازي داشتهاند يا اصلا قبلا بازي نکردهاند و درعينحال در تئاتر کمتجربهاند. چقدر در اين فضا توانستهايد به همديگر کمک کنيد؟
خب با يک نفرشان قبلا همکاري داشتم؛ ولي متأسفانه غير از اميرحسين رستمي از بقيه کاري روي صحنه نديده بودم. البته يکي، دو نفر از آنها قبلا اجرا داشتهاند؛ ولي بالاخره هرکدام از ما يک روز از يک جايي شروع ميکنيم و ديگراني بودهاند که با ما همراه شدهاند. من اساسا تفکيکي براي بازيگري قائل نيستم. يک بازيگر بايد بتواند در هر مديومي کارش را انجام دهد. اگر نتوانست، مسئوليتش با خودش است و توانايي او. اينکه بگوييم بازيگر سينما، بازيگر تئاتر يا بازيگر تلویزيون، براي من بيمعني است. بازيگر اگر بازيگر باشد، بايد بتواند همهجا از استعدادش خوب استفاده کند و البته کارگردان در هر شرايطي بسيار مؤثر است؛ ولي اينکه کسي نميتواند مثلا در تئاتر خوب بازي کند يا در سينما خوب باشد، مربوط به تربيت استعدادش است. اينکه بازيگري کار سختي است، کاملا درست است؛ ولي در نهايت فعل لذتبخشي است. اين کار آنجايي براي من جذاب است که امکان زندگيکردن به جاي ديگران را به من ميدهد. اينکه قبل از قضاوتکردنشان، مدتي جاي آنها زندگي کنم.
عاطفه رضوي را از دهه 60 و بازي در فيلم بهيادماندني «آن سوي آتش»، كار كيانوش عياري، به خاطر داريم و هيچگاه از يادمان نميرود كه او پابرهنه بر زمين پر از خاروخاشاك و خردهشيشه قدم برميداشت و لالبازيهايش نیز مثالزدني بود. همين حسوحال كافي بود كه او يكي از هنرمندان عرصه بازيگري شود و دنبال ارائه نقشهاي متفاوت بگردد؛ بنابراين بعدها نقشهاي بهيادماندنياي در فيلمهاي نرگس، سفر به چزابه، نجاتيافتگان، چهره، كشتي يوناني، قصهها و... بازي كرد. او از زماني كه به تئاتر آمد نيز به دليل آنكه از آغاز در دوره دوساله ارشاد تئاتر آموخته بود، خيلي زود از جايگاه معتبري برخوردار شد و در تئاتر نیز خوش درخشيد. او در نمايشهاي رقص زمين، حضرت والا، امر ملوكانه، يك صبح ناگهان، برنارد مرده است و... بازي كرده است و سال ٨٩ برای بازي در نمايش «حضرت والا»، جايزه بهترين بازيگر را از بخش بينالمللی جشنواره تئاتر فجر دريافت كرد. اينروزها بازي رضوی در «خروس لاری» به نويسندگي و كارگرداني اميد سهرابي كه در تالار ناظرزادهكرماني تماشاخانه ايرانشهر اجرا ميشود، مثالزدني است. او بازي متفاوتي را در نقش خانمآغا ارائه ميكند كه در آن، سرپرست جمعي از دختران فراري و نوجوانان كار است كه در پوشش پسرانه كار ميكنند. در اين سرپناه اتفاقات غريبي در حال رخدادن است و... . با عاطفه رضوي درباره اين نمايش و بازي در تئاتر صحبت كردهايم.
آيا با اميد سهرابي آشنايي قبلي داشتيد که براي این نمايش انتخاب شدهايد؟
خير؛ ميدانستم او نويسنده است، اما از كارگردانبودنش خبر نداشتم. متن را فرستادند. بعد از خواندن آن، هم از متن خوشم آمد و هم نقش پيشنهادي را دوست داشتم؛ البته صحنه پاياني نمايش هنوز كامل نبود.
برخورد اوليه شما با نقش و تمرينها با توجه به اینکه ديرتر هم به گروه پیوسته بودید، چگونه بود؟
من ديرتر از بقيه به گروه پيوستم و در حدود يك ماه تمرين كردم. تلاش كردم خودم را به بقيه برسانم. اين نقش متفاوتي بود و شبيه ديگر كارهايم نبود. روز اول تمرين، به آقاي سهرابي گفتم غير از فيزيك و قيافه كه بايد براي رسيدن به اين نقش تغيير كند، بايد براي صدا نیز فكري بكنيم؛ صدايم در ذهن مخاطب مانده و خيلي وقتها وقتي حرف ميزنم، مرا ميشناسند. آقاي سهرابي گفت خودش از طريق صدا به هر نقشي ميرسد. اين شد كه تمرينهايي براي تغيير شروع كردم و بعد هم رسيديم به اين صدايي كه در اجراي فعلي شنيديد.
انگار صدا حالتی مردانه دارد و از نام خانمآغا هم شايد چنين توقعي ميرود؟
نه دقيقا نميخواستم مردانه باشد. اسم خانمآغا نیز اسمی مردانه نيست، اما به دلیل شرايطي كه اين زن در آن زندگي ميكند -مثل پنهانكردن هويت زنانهاش- سنوسالش و مجموعه عواملي كه ميتواند يك شخصيت را خشنتر و خستهتر نشان بدهد، به اين صدا رسيديم. هركسي وقتي دائم در حال فريادزدن است، حالا چه براي فروش يك جنس در خيابان چه فريادزدن بر سر زيردستان، طبيعتا صداي خشداري پيدا ميكند.
با تازگي نقش چگونه كنار آمديد؟
چند وقت پيش درباره كودكان كار مطالعه ميكردم، اين متن هم در همان فضاها اتفاق ميافتد. ديدم اين نمايش از آن كارهاست كه دوست دارم در آن شريك باشم؛ شخصيت خانمآغا هم براي هر بازيگري جذاب است. من خانمآغاي نمايش خروس لاري را هرگز منفي نديدم. معتقدم شرايط آدمها را وادار به كارهايي ميكند كه شايد هرگز خودشان هم باور نكنند. اين زن در شرايط سختي بزرگ شده است، اما به ديگران كمك ميكند. اگر خشن است، چون در شرايطي پرخشونت بزرگ شده است و راه ديگري بلد نيست. من بر اين باورم كه هيچ آدمي خود را بد يا منفي نميداند؛ پس من بهعنوان بازيگر يك نقش براي جاندادن به اين شخصيت بايد به او حق بدهم و شرايطش را درك كنم و قضاوتش نكنم؛ بهقولي بايد با كفشهاي او راه بروم.
بههرحال او متوجه بديها و خطاهايش نيست كه چگونه اين بچهها را اسير يك وضعيت بغرنج ميكند.
خانمآغا همين قدر بلد است. درکش از زندگي همين است. براي همين با فرياد به اين بچهها ميگويد در کجا و در چه حالي به دادشان رسيده است. در دوران تمرين و در طول روز به خانمآغا فکر ميکردم. ميديدم او در 13، 14 سالگي از خانه فرار کرده است؛ چون در خانه زجرکش ميشده از دست کتکها و آزارهاي جنسي ناپدري؛ بنابراین ناپدري را با چاقو کشته و فرار کرده و به خيابان کوچيده است. خب خيابان چه چيزي به آدمها ياد ميدهد؟ بيپناهي، بيرحمي و خشونتي که در خيابان است نميتواند نتيجه بهتري براي يک دختربچه داشته باشد. او در خيابان و در يک جامعه زنستيز رها شده است؛ بنابراین به مرور از مردها متنفر ميشود و فکر ميکند براي حمايت از زنان بايد لباس مردانه تن کرد. با گرههايي که کمبودهاي عاطفي برايش ايجاد کرده، زنان را هم دوست ندارد. اصلا چنین شرايطي بخش علاقهمندي به ديگران را در آدمي مثل او ميکشد. حالا لباس مردانه تن دختران ميکند و همان رفتارهايی را ميکند که ديگران با او کردهاند. فکر ميکنم وقتي کسي در خيابان زندگي ميکند، مهمترين چيز برايش حفظ بقاست. خانمآغا فکر ميکند کار مهمي کرده که براي اين بچهها که هرکدام گذشتهاي
تقريبا شبيه خودش دارند، سرپناه فراهم کرده است. صادقانه بگويم چون خانمآغا را اينگونه ديدم، تلاش کردم در لايه زيرين بازي بهگونهاي عمل کنم که متن هم از من خواسته بود. اينکه اين زن محصول شرايط است و نبايد از او بدمان بيايد. بايد بتوانيم با او همراه شده، درکش کنيم تا بر مبناي داوري غلط ما اينگونه آدمها تنهاتر از اين نشوند تا دستکم تماشاگر لحظاتي با اين زن همراه شود و حتي لحظاتي دوستش داشته باشد.
چقدر لباس و گريم و صحنه کمکتان کرده است تا بازيها را درستتر در زمان اجرا پيش ببريد.
اصولا همه اينها که گفتيد، بايد به بازيگر کمک کند تا تماشاگر را بهتر همراه نمايش کند. در تئاتر اينگونه است که ما تمرين ميکنيم و طراحان گريم، لباس و صحنه و ديگر عوامل براساس متن و شکلگيري شخصيتها در طول تمرين طرحها و ايدههاي خود را ارائه ميدهند. چون ما براي بازيگري احساساتمان را به سطح ميآوريم تا هنگام نياز از آنها بهره ببريم و در نتيجه من فکر ميکنم در اين شرايط بازيگر به روي صحنه همانقدر که ميتواند قدرتمند باشد، آسيبپذير هم هست. لباس و گريم براي بازيگر از نگاه من مثل زره يا حفاظ عمل ميکند. انگار به زير شنلي ميروي که هم تو را بهتر نشان ميدهد و هم تو را محافظت ميکند؛ از هر انرژي که احساسات بهسطحآمده تو را نشانه ميرود؛ بنابراین اين امکانات از بازيگر در مقابل عوامل پيدا و پنهان محافظت يا مراقبت ميکند. هم او را از خود دور کرده، به نقش نزديک كرده و هم باورپذيرترش ميکند. در طول تمرين صحبتهايي براي گريم و لباس با آقاي سهرابي داشتم. خوشبختانه نظراتمان به هم نزديک بود. با طراح گريم و لباس جلساتي داشتيم. البته فرصت کم بود و بايد سريع به نتيجه ميرسيديم. من معتقدم براي تمرين اين کار حداقل سه
ماه وقت لازم بود. صرف وقت کافي باعث ميشود از نگراني بازيگران و عوامل کاسته شود. طراحي چهره خانم حاجيها را در اين کار دوست دارم؛ براي همين از آن استقبال کردم. وقتي لباس پوشيده و گريم ميشوم، انگار حتي راحتتر از خودم دور شده و به صدا و رفتار خانمآغا ميرسم.
اميد سهرابي در مقام کارگردان چقدر براي ارائه نقش مؤثر بوده و کمک کرده است؟
کار يک کارگردان در وهله اول اين است که تحليل درستي از متن و هر نقش به بازيگر بدهد. تحليل درست و هماهنگ با کارگردان به بازيگر کمک ميکند راحتتر کارش را انجام دهد. مهمترين کار آقاي سهرابي براي جانبخشي به اين نقش اين بود که به من اعتماد کرد و اين نقش را به من سپرد. من تمام تلاشم را کردم تا خانمآغاي نمايش خروس لاري اميد سهرابي را به بهترين شکل بازي کنم و اميدوارم تماشاگر هم همين حس را داشته باشد. از اميد سهرابي بابت اين اعتماد ممنونم.
همبازيهاي شما به جز اميرحسين رستمي تجربه چنداني در تئاتر نداشتند و هرکدام يک يا دو بازي داشتهاند يا اصلا قبلا بازي نکردهاند و درعينحال در تئاتر کمتجربهاند. چقدر در اين فضا توانستهايد به همديگر کمک کنيد؟
خب با يک نفرشان قبلا همکاري داشتم؛ ولي متأسفانه غير از اميرحسين رستمي از بقيه کاري روي صحنه نديده بودم. البته يکي، دو نفر از آنها قبلا اجرا داشتهاند؛ ولي بالاخره هرکدام از ما يک روز از يک جايي شروع ميکنيم و ديگراني بودهاند که با ما همراه شدهاند. من اساسا تفکيکي براي بازيگري قائل نيستم. يک بازيگر بايد بتواند در هر مديومي کارش را انجام دهد. اگر نتوانست، مسئوليتش با خودش است و توانايي او. اينکه بگوييم بازيگر سينما، بازيگر تئاتر يا بازيگر تلویزيون، براي من بيمعني است. بازيگر اگر بازيگر باشد، بايد بتواند همهجا از استعدادش خوب استفاده کند و البته کارگردان در هر شرايطي بسيار مؤثر است؛ ولي اينکه کسي نميتواند مثلا در تئاتر خوب بازي کند يا در سينما خوب باشد، مربوط به تربيت استعدادش است. اينکه بازيگري کار سختي است، کاملا درست است؛ ولي در نهايت فعل لذتبخشي است. اين کار آنجايي براي من جذاب است که امکان زندگيکردن به جاي ديگران را به من ميدهد. اينکه قبل از قضاوتکردنشان، مدتي جاي آنها زندگي کنم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.