|

واكاوي يك دوگانه قديمي به بهانه سخنان امام‌جمعه آستارا

کسي که صورتش را از ته مي‌زند علي‌رغم کارايي به درد نظام اسلامي نمي‌خورد

شرق: حجت‌الاسلام کاظم حافظ‌نيا، امام‌جمعه آستارا، در خطبه‌هاي اين هفته گفته است: حفظ و اشاعه ارزش‌هاي ديني و قرآني مهم‌ترين وظيفه ما و اهميت به نماز و مظاهر اسلامي براي مسئولان ضروري است و توجه به شاخص‌هاي اسلام بايد مورد توجه باشد. کسي که صورتش را از ته مي‌زند، علي‌رغم کارايي به درد نظام اسلامي نمي‌خورد. مسئولي که در نظام اسلامي خدمت مي‌کند، بايد ظاهر اسلامي داشته باشد. سخنان اين امام‌جمعه واكنش‌هايي در فضاي مجازي و شبكه‌هاي اجتماعي به دنبال داشته است؛ واكنش‌هايي كه دوگانه‌اي مربوط به سال‌هاي نخست انقلاب؛ يعني همان بحث «تعهد يا تخصص» را دوباره زنده و يادآوري كرده‌اند. خوانش از تعهد و تخصص حتي در دعواهاي دو جريان اصولگرايي و اصلاح‌طلبي نیز ريشه دارد. از زماني به‌بعد، اصلاح‌طلبان به منتقدان سفت‌وسخت ملاك‌هاي تعهدسنجي بدل شدند؛ آنها معتقد بودند اين ملاك‌ها سنجه كافي را براي شناسايي متعهدان ندارند و چه‌بسا متخصصان دلسوز زيادي را نیز از گردونه خارج كرده‌اند. از سويي ديگر، در طول زمان اين سنجه‌ها عامل ورود متظاهران غيرمتخصص به ساختارهايي شده‌اند كه ازقضا نياز بيشتري به متخصص داشت. مصطفي تاجزاده در توييتي نوشت: «ايرانيان خدمتگزاران بزرگي داشته‌‌اند كه صورت خود را مي‌تراشيده‌‌اند، اما كسي كه ريش دارد و كارايي ندارد و مقام مي‌پذيرد، نه‌فقط به نظام اسلامي ضربه مي‌زند بلكه بيشترين آسيب را به خود اسلام مي‌رساند». كاربر ديگري هم با انتشار تصويري از جليل زندي، خلبان F14 نوشته است: «آمريكا درس خواند، اما برگشت و فايده‌اش براي اين خاك خيلي بيشتر از خيلي از مسئولان بود، ريشش را هم مي‌زد!».
كاربر ديگري نوشته است: «آقاي خاوري (مديرعامل وقت بانك ملي)، ميرعلي (مديرعامل ثامن‌الحجج) و سعيد مرتضوي هم ريش داشتند...».
نقل‌قولي است كه از دکتر چمران پرسيدند: «تعهد بهتر است يا تخصص؟ گفت: مي‌گويند تقوا از تخصص لازم‌تر است، آن را مي‌پذيرم؛ اما مي‌گويم آن کسي که تخصص ندارد و کاري را مي‌پذيرد، بي‌تقواست».
پس لازم بود كه براي سنجش تعهد افراد ابتدا تقواي آنها را سنجيد؛ اما مشكل اصلي تازه از اينجا شروع مي‌شد؛ چون هيچ سنجه ثابت و معياري براي اندازه‌گيري تقواي افراد وجود نداشت و از سويي خود تعريف تقوا نیز با مشكل روبه‌رو بود. گفته شده از مهم‎ترين معيار‎هاي تقوا اين است که اگر انسان آمادگي و شايستگي لازم را براي بردوش‌گرفتن بار مسئوليتي نداشته باشد، هرگز نمي‎تواند آن مسئوليت را بپذيرد؛ به‎ تعبير ديگر، در نظام شايسته‌سالار مديريت اسلامي، هيچ‎گاه نبايد به چنين فردي ـ ‌نه به‎‌خاطر عدم تخصص، بلکه به ‎دليل عدم تقوا‌ ـ مسئوليتي سپرده شود.
سايت مشرق در گزارشي نوشته بود: «... شايد اگر در اوايل انقلاب با پرسش تعهد يا تخصص روبه‎رو مي‎شديم، قطعا پاسخ تعهد بود؛ زيرا استنباط کلي اين بود که يک فرد متخصص وقتي تعهدي به اعتقادات و باور‎هاي جامعه ندارد، چه‎بسا مي‎تواند خيانت‎‎هاي بزرگ‎تري نسبت به فرد غيرمتخصص در حق مردم انجام دهد. نمونه عيني آن را تجربه تلخ بني‌صدر عنوان مي‎کردند. پس اولويت اول تعهد بود و اگر تخصص هم بود که چه بهتر... اما کم‌کم و در گذر زمان، اين ديدگاه تغيير کرد؛ زيرا چه بسيار افراد خوب و متعهدي سکان مديريتي را در بخش‎‎هاي مختلف به‌دست گرفتند که عملکردشان خسارت‌بار بود، يا اگر افراد باهوشي هم بودند، مدت‌زماني طول مي‎کشيد تا تخصص لازم را به‌دست آورند و اين باعث عقب‌افتادگي برنامه‎ها مي‎شد. استدلال اين عده اين بود که وجود افراد متخصص مي‎تواند بسيار مفيد‎تر از افراد متعهد باشد و متأسفانه در جامعه بسيار به چشم مي‎خورند افراد متعهدي که يا تخصص ندارند يا تخصصشان چيز ديگري است. اگر فردي متخصص باشد و علاقه‌مند به تخصص و پيشرفت در آن، سعي مي‌کند تعهد خود را حفظ کند؛ حتي اگر هزاران سختي داشته باشد... مدعيان مديريت و افرادي که بر اساس روابط بر اريکه قدرت مسئوليت‌‌هاي اجتماعي و سياسي نشسته‌اند، براي حفظ مقام و منصب خويش، تظاهر به مديريت مي‌کنند و مديران بالادستي و زيردستانشان و همچنين افکار عمومي را به سخره گرفته و فريب مي‌دهند و به سبب اين کار از تقوا دور مي‌شوند و به بي‌اعتمادي اجتماعي دامن مي‌زنند که نتيجه آن واگرايي اجتماعي، فرار سرمايه‌ها و مستهلک‌‌شدن منابع انساني سازمانشان مي‌شود...».
بااين‌حال در سال‌هاي اخير ملاك ديگري تحت عنوان «شايسته‌سالاري» جايگزين دوگانه «تعهد يا تخصص» شده است. شايسته‌سالاري احتمالا قرار بوده تعارض ميان آن دوگانه را حل و راه‌حل جايگزيني ارائه كند. با‌اين‌حال به نظر مي‌رسد اين ملاك نیز در عمل چندان موفق نبوده است. اعتراض‌هایی كه به انتصابات فاميلي با عنوان ژن خوب يا دامادسالاري و فاميل‌سالاري در سال‌هاي اخير مطرح شده، حاكي از همين امر است.

شرق: حجت‌الاسلام کاظم حافظ‌نيا، امام‌جمعه آستارا، در خطبه‌هاي اين هفته گفته است: حفظ و اشاعه ارزش‌هاي ديني و قرآني مهم‌ترين وظيفه ما و اهميت به نماز و مظاهر اسلامي براي مسئولان ضروري است و توجه به شاخص‌هاي اسلام بايد مورد توجه باشد. کسي که صورتش را از ته مي‌زند، علي‌رغم کارايي به درد نظام اسلامي نمي‌خورد. مسئولي که در نظام اسلامي خدمت مي‌کند، بايد ظاهر اسلامي داشته باشد. سخنان اين امام‌جمعه واكنش‌هايي در فضاي مجازي و شبكه‌هاي اجتماعي به دنبال داشته است؛ واكنش‌هايي كه دوگانه‌اي مربوط به سال‌هاي نخست انقلاب؛ يعني همان بحث «تعهد يا تخصص» را دوباره زنده و يادآوري كرده‌اند. خوانش از تعهد و تخصص حتي در دعواهاي دو جريان اصولگرايي و اصلاح‌طلبي نیز ريشه دارد. از زماني به‌بعد، اصلاح‌طلبان به منتقدان سفت‌وسخت ملاك‌هاي تعهدسنجي بدل شدند؛ آنها معتقد بودند اين ملاك‌ها سنجه كافي را براي شناسايي متعهدان ندارند و چه‌بسا متخصصان دلسوز زيادي را نیز از گردونه خارج كرده‌اند. از سويي ديگر، در طول زمان اين سنجه‌ها عامل ورود متظاهران غيرمتخصص به ساختارهايي شده‌اند كه ازقضا نياز بيشتري به متخصص داشت. مصطفي تاجزاده در توييتي نوشت: «ايرانيان خدمتگزاران بزرگي داشته‌‌اند كه صورت خود را مي‌تراشيده‌‌اند، اما كسي كه ريش دارد و كارايي ندارد و مقام مي‌پذيرد، نه‌فقط به نظام اسلامي ضربه مي‌زند بلكه بيشترين آسيب را به خود اسلام مي‌رساند». كاربر ديگري هم با انتشار تصويري از جليل زندي، خلبان F14 نوشته است: «آمريكا درس خواند، اما برگشت و فايده‌اش براي اين خاك خيلي بيشتر از خيلي از مسئولان بود، ريشش را هم مي‌زد!».
كاربر ديگري نوشته است: «آقاي خاوري (مديرعامل وقت بانك ملي)، ميرعلي (مديرعامل ثامن‌الحجج) و سعيد مرتضوي هم ريش داشتند...».
نقل‌قولي است كه از دکتر چمران پرسيدند: «تعهد بهتر است يا تخصص؟ گفت: مي‌گويند تقوا از تخصص لازم‌تر است، آن را مي‌پذيرم؛ اما مي‌گويم آن کسي که تخصص ندارد و کاري را مي‌پذيرد، بي‌تقواست».
پس لازم بود كه براي سنجش تعهد افراد ابتدا تقواي آنها را سنجيد؛ اما مشكل اصلي تازه از اينجا شروع مي‌شد؛ چون هيچ سنجه ثابت و معياري براي اندازه‌گيري تقواي افراد وجود نداشت و از سويي خود تعريف تقوا نیز با مشكل روبه‌رو بود. گفته شده از مهم‎ترين معيار‎هاي تقوا اين است که اگر انسان آمادگي و شايستگي لازم را براي بردوش‌گرفتن بار مسئوليتي نداشته باشد، هرگز نمي‎تواند آن مسئوليت را بپذيرد؛ به‎ تعبير ديگر، در نظام شايسته‌سالار مديريت اسلامي، هيچ‎گاه نبايد به چنين فردي ـ ‌نه به‎‌خاطر عدم تخصص، بلکه به ‎دليل عدم تقوا‌ ـ مسئوليتي سپرده شود.
سايت مشرق در گزارشي نوشته بود: «... شايد اگر در اوايل انقلاب با پرسش تعهد يا تخصص روبه‎رو مي‎شديم، قطعا پاسخ تعهد بود؛ زيرا استنباط کلي اين بود که يک فرد متخصص وقتي تعهدي به اعتقادات و باور‎هاي جامعه ندارد، چه‎بسا مي‎تواند خيانت‎‎هاي بزرگ‎تري نسبت به فرد غيرمتخصص در حق مردم انجام دهد. نمونه عيني آن را تجربه تلخ بني‌صدر عنوان مي‎کردند. پس اولويت اول تعهد بود و اگر تخصص هم بود که چه بهتر... اما کم‌کم و در گذر زمان، اين ديدگاه تغيير کرد؛ زيرا چه بسيار افراد خوب و متعهدي سکان مديريتي را در بخش‎‎هاي مختلف به‌دست گرفتند که عملکردشان خسارت‌بار بود، يا اگر افراد باهوشي هم بودند، مدت‌زماني طول مي‎کشيد تا تخصص لازم را به‌دست آورند و اين باعث عقب‌افتادگي برنامه‎ها مي‎شد. استدلال اين عده اين بود که وجود افراد متخصص مي‎تواند بسيار مفيد‎تر از افراد متعهد باشد و متأسفانه در جامعه بسيار به چشم مي‎خورند افراد متعهدي که يا تخصص ندارند يا تخصصشان چيز ديگري است. اگر فردي متخصص باشد و علاقه‌مند به تخصص و پيشرفت در آن، سعي مي‌کند تعهد خود را حفظ کند؛ حتي اگر هزاران سختي داشته باشد... مدعيان مديريت و افرادي که بر اساس روابط بر اريکه قدرت مسئوليت‌‌هاي اجتماعي و سياسي نشسته‌اند، براي حفظ مقام و منصب خويش، تظاهر به مديريت مي‌کنند و مديران بالادستي و زيردستانشان و همچنين افکار عمومي را به سخره گرفته و فريب مي‌دهند و به سبب اين کار از تقوا دور مي‌شوند و به بي‌اعتمادي اجتماعي دامن مي‌زنند که نتيجه آن واگرايي اجتماعي، فرار سرمايه‌ها و مستهلک‌‌شدن منابع انساني سازمانشان مي‌شود...».
بااين‌حال در سال‌هاي اخير ملاك ديگري تحت عنوان «شايسته‌سالاري» جايگزين دوگانه «تعهد يا تخصص» شده است. شايسته‌سالاري احتمالا قرار بوده تعارض ميان آن دوگانه را حل و راه‌حل جايگزيني ارائه كند. با‌اين‌حال به نظر مي‌رسد اين ملاك نیز در عمل چندان موفق نبوده است. اعتراض‌هایی كه به انتصابات فاميلي با عنوان ژن خوب يا دامادسالاري و فاميل‌سالاري در سال‌هاي اخير مطرح شده، حاكي از همين امر است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.