گفتوگو با شکرخدا گودرزی، کارگردان
در بلاتکلیفی «خواجه نصیرالدین»، «عشق من حامد بهداد» را اجرا کردم
رضا آشفته: شکرخدا گودرزی حالا علاوهبر کارگردانی و نمایشنامهنویسی، مدیریت خانهموزه انتظامی را عهدهدار شده است و اینروزها در کافیشاپ آنجا دارد نمایش «عشق من حامد بهداد»، نوشته افشین هاشمی را با بازی خسرو احمدی و ایلیا منفرد هر شب ساعت 20 کار میکند. او قرار بود در سال جاری نمایشنامه «خواجه نصیرالدین طوسی» را کار کند که گویا هنوز مسئولان پاسخی برای این اجرا ندادهاند و او بهناچار که تئاتر را برای خود مثل هوا و اکسیژن امری جدی میداند، اقدام به اجرای این متن دونفره کرده است. با او دراینباره گفتوگو کردهایم:
با توجه به اینکه شما قبلا خبر دادید که قرار است کار بزرگ دیگری مانند خواجه نصیرالدین طوسی را اجرا کنید، چطور شد که به یک کار جمعوجور دونفره مانند «عشق من حامد بهداد» رسیدید؟
حقیقت این است که عید امسال من با آقای حسینی، معاون وزیر دیدبازدیدی که داشتم متن خواجه نصیرالدین طوسی و دیگر نمایشنامههای چاپشدهام را تقدیم کردم و بعدش هم به من گفت که با آقای صفیپور، مدیر بنیاد رودکی، در تماس باشم و بعدا که جویا شدم، به من گفته شد که متن را در اختیار کارشناسان قرار دادهاند که بررسی شود و هنوز هم به من جوابی ندادهاند. من هم نمیتوانم بیکار باشم، بنابراین ترجیح دادم که این متن عشق من حامد بهداد را روی صحنه بیاورم.
یعنی خواجه نصیرالدین بلاتکلیف است؟
چندینبار پیگیری کردم و آقای حسینی به من گفت که فعلا دستم خالی است و باید دستم پر شود. من هم در جواب گفتم که چندان دستپری را هم نمیخواهم، فقط کافی است سالن و زمان اجرائی را برایم در نظر بگیرد. من خودم اقدام میکنم و با گرفتن اسپانسر یا به شکل دیگری آن را به اجرا میرسانم که باز هم آنها جواب قطعیای به من ندادهاند. این در حالی است که من سالهاست روی متن خواجه نصیرالدین؛ از مرحله پژوهش تا متن دارم کار میکنم و این متن هم به اصطلاح با متنهایی که پیش از این نوشتهام متفاوت است.
فکر میکنم در ادامه نمایش خواجه نظامالملک و شهابالدین سهروردی در این نمایش هم به یکی دیگر از مفاخر ملی میپردازید که مقابل بیگانگان و شرایط دشوار با دانایی ایرانیاش قد علم میکند؟
درونمایه این کارها وحدت ملی، اندیشه ایرانشهر، عزت ملی و توجه به مفاخر است؛ درونمایهای که از اجرای نمایش بهرام چوبینه تا امروز به آن بارها پرداختهام و این احساس دینی به شرایط ملی کشورم و شرایط فرهنگی و این آدمهای بزرگ ایرانی است که اینها نهفقط در تاریخ ایران که در تاریخ جهان تأثیرگذارند. کافی است یکبار نام خواجه نصیرالدین طوسی را در گوگل سرچ کنیم تا ببینیم نام چند دانشگاه، کتابخانه، خیابان و رصدخانه به نام او ثبت شده و حتی سیارکی هم به نام خواجه نصیرالدین نامگذاری شده است. او همچنین در زمینه حکمت و اخلاق، در زمینه سیاست و در زمینه فرهنگی آدم مؤثری در کشورمان بوده و در ایران یک دانشگاه معتبر به نام اوست، اما همه اینها یک طرف و آنچه قرار است به نام تئاتر ارائه شود یک طرف دیگر قرار میگیرد؛ اینها دو عنصر متفاوت هستند و آنها شکل رسمی دارند و تئاتر با آن تفاوت میکند. برای اینکه از طریق تئاتر مردم و حتی خود مسئولان نیز بیشتر متوجه شخصیت قدرتمند خواجه نصیرالدین طوسی خواهند شد. از طریق تئاتر ما متوجه ظرفیتهای این شخصیت فاخر خواهیم شد که چگونه او قوم مغول را رام میکند و از آن مردم وحشی و بربر که هر شهر و
دیوار و کاری را خراب میکنند، آدمهایی را میسازد که بزرگترین رصدخانه دنیا را در آن دوره بنا کنند و حتی آنها کتابخانههای سوخته توسط خودشان را دوباره بازسازی میکنند و در مراغه کتابخانهای را میسازند که از کتابخانه بغداد در دوره عباسیان بسیار بزرگتر است. بنابراین این خواجه نصیرالدین که از قوم مغول تا بن دندان مسلح و عقبافتاده چنین مردمان فرهنگدوستی را میسازد میتواند برای روزگار ما معرف بسیاری از چیزها باشد. چنانچه الان سیاستمداران کشورهای قدرتمند به ظاهر لبخند میزنند و درواقع آماده ویرانکردن تکههایی از جهان هستند، اما فرهنگ غنی ایرانی همواره برای دنیا صلح و آرامش و پیشرفت به دنبال داشته است. اگر الان هم این متن کار نمیشود شاید دلیلش بیتدبیری و کژسلیقگی باشد که به سختی متوجه کارکرد خواجه نصیرالدین، خواجه نظامالملک و سهروردی میشوند. من با همه احترامی که برای کسانی که کارهای خارجی را به صحنه میبرند قائلم، باید بگویم که در کنار آن متنها بهتر است گاهی نیز به مفاخر ایرانی نیز توجه نشان دهیم. باید برای کارهای ایرانی که با ویژگیهای فرهنگی و اندیشگی ایرانی اجرا میشوند و ریشه در تفکر خودمان دارند،
ارزش قائل شویم. بد نیست در این رابطه نیز اینها را جامعه هدف قرار دهیم و دراینباره کمک هم بشود که بهتر روی صحنه بیایند. مطمئنم اینها هم در برخورد با مخاطبانشان حرفی برای گفتن دارند. حالا در این شرایط تو میخواهی به مفاخر ملیات بپردازی و عمرت را میخواهی در این راه بگذاری، اما به سختی تو را میپذیرند؛ مگر چقدر میشود با این و آن حرف زد.
افشین هاشمی خودش هم نمایش «عشق من، حامد بهداد» را کار کرده است؛ چطور شد که متن آن را برای کارکردن مناسب دیدی؟
افشین هاشمی خیلی سال پیش هنرجویم بود و وقتی دیدم که سالن بزرگ ندارم، بهتر دیدم که یک کار محیطی انجام بدهم و با توجه به اجراهایی که در آمریکای لاتین و اسپانیا در کافهها میشود و با وامگرفتن از شیوه تئاتر نامرئی و شیوه اجرائی قهوهخانههای خودمان سعی کردم که این متن را به یک اجرای محیطی نزدیکتر کنم. برایم تئاتر محیطی هم جذاب است. وقتی با افشین صحبت کردم، او هم با محبت و مهربانی و چیزی که شایسته اوست استقبال کرد و من هم از دوستان دعوت کردم و تغییراتی در متن و میزانسن دادیم. من با توجه به محیطیبودن اجرا سعی کردم آنچه لازمه کافه است، به اجرا اضافه کنم و به همین دلیل بخش موسیقایی را برایش درنظر گرفتم. در اینجا هم مانند در انتظار گودوی ساموئل بکت، مانند اساراگون و ولدیمیر که منتظر آمدن گودو هستند دو نفر آدم داریم که منتظرند؛ یکی دوست دارد که حامد بهداد بیاید و در این ارتباطگرفتن بتواند به عشق بازیگریاش برسد و نفر دوم هم یک هنرور و سیاهیلشکر سینماست که دلش میخواهد یکی مانند باران کوثری را ببیند و اینگونه به عشقش برسد. این آدمها مسخ شدهاند و وضعیتی نامعلوم و نامتعین دارند و بهدنبال کسی هستند که نجاتشان
دهد. ضمن اینکه اعتقاد دارم مانند در انتظار گودو که طنزی هم دارد، در اینجا نیز بهتر است طنز و کمدیای باشد؛ درحالیکه بنیاد این دو آدم تهیشده از خویش است و آمال و آرزوهایشان این است که با آمدن یک نفر دیگر به رستگاری برسند.
برای خانهموزه انتظامی مخاطبسازی شده است یا باید خودتان آستین همت را بالا بزنید؟
نه نشده است و باید خودمان دراینباره کار کنیم. از زمانی که خانهموزه انتظامی ساخته شد، این دومین کاری است که در کافیشاپ اینجا اجرا میشود. اولی متعلق به خانم پاوهنژاد برای اجرای کافه پولیشری بود و این دومی را من کار کردهام. سالن اینجا هم هنوز معروف نشده، چون این سالن در اختیار گروهی است که بیشتر دغدغه کارهای تجربی داشتهاند. این سالن هم ظرفیت 83 نفر را دارد و در این آشفتهبازار که همه در این محله هر جایی را یک مرکز تجاری کردهاند، استاد انتظامی خانهاش را برای اجرای تئاتر و تبدیلشدن به یک مرکز فعال فرهنگی در نظر گرفته است. او دوست داشت اینجا یک پاتوق فرهنگی باشد اما متأسفانه هنوز برایش کاری نشده که اینجا هم به مردم شناسانده شود. وقتی مسعود دلخواه از تلویزیون انتقاد میکند که چرا به معرفی تئاترهای روز نمیپردازد و حتی از منظر او جایی مثل تئاترشهر نادیده گرفته میشود، چه انتظاری میرود که به جای کوچکی مثل خانهموزه انتظامی پرداخته شود. اما باوجوداین، باز هم انتظار میرود هر فرد و نهادی که میتواند، این کار را بکند و مطبوعات و رسانههای دیگر هم در این زمینه تلاش دو چندانی بکنند.
این دو بازیگر، ایلیا منفرد و خسرو احمدی را چگونه برای اجرایت مناسب دیدهای؟
این انتخاب دلیل ویژهای دارد. ایلیا هم بازیگر است و هم آواز میخواند و خودش آموزشگاه موسیقی دارد و به موسیقی پاپ مسلط است و با توجه به نگاه کمدی بهتر دیدم که خسرو احمدی هم در این کار باشد و از سوی دیگر، ایندو سالهاست با هم دوستیای دارند که میتوانست مکمل شخصیتهای این متن و اجرا باشد و الان هم در اجرا چنین شده است؛ بنابراین همهچیز دستدردست هم داده که کار پیش برود، حتی آقای میرابزاده که این کافه بالای پشتبام را اجرا کرده، خودش دغدغه فرهنگی دارد که برای اجرا اینجا را در اختیارمان میگذارد. اما هنوز توقع من برآورده نشده با آنکه از کار استقبال هم شده است چون انتظار داشتم بعد از چند روز دواجرائی بشویم که هنوز چنین نشده و ما تا هشتم دی ماه اجرایمان ادامه دارد که اگر همچنان استقبال شود، آن را تمدید خواهیم کرد.
رضا آشفته: شکرخدا گودرزی حالا علاوهبر کارگردانی و نمایشنامهنویسی، مدیریت خانهموزه انتظامی را عهدهدار شده است و اینروزها در کافیشاپ آنجا دارد نمایش «عشق من حامد بهداد»، نوشته افشین هاشمی را با بازی خسرو احمدی و ایلیا منفرد هر شب ساعت 20 کار میکند. او قرار بود در سال جاری نمایشنامه «خواجه نصیرالدین طوسی» را کار کند که گویا هنوز مسئولان پاسخی برای این اجرا ندادهاند و او بهناچار که تئاتر را برای خود مثل هوا و اکسیژن امری جدی میداند، اقدام به اجرای این متن دونفره کرده است. با او دراینباره گفتوگو کردهایم:
با توجه به اینکه شما قبلا خبر دادید که قرار است کار بزرگ دیگری مانند خواجه نصیرالدین طوسی را اجرا کنید، چطور شد که به یک کار جمعوجور دونفره مانند «عشق من حامد بهداد» رسیدید؟
حقیقت این است که عید امسال من با آقای حسینی، معاون وزیر دیدبازدیدی که داشتم متن خواجه نصیرالدین طوسی و دیگر نمایشنامههای چاپشدهام را تقدیم کردم و بعدش هم به من گفت که با آقای صفیپور، مدیر بنیاد رودکی، در تماس باشم و بعدا که جویا شدم، به من گفته شد که متن را در اختیار کارشناسان قرار دادهاند که بررسی شود و هنوز هم به من جوابی ندادهاند. من هم نمیتوانم بیکار باشم، بنابراین ترجیح دادم که این متن عشق من حامد بهداد را روی صحنه بیاورم.
یعنی خواجه نصیرالدین بلاتکلیف است؟
چندینبار پیگیری کردم و آقای حسینی به من گفت که فعلا دستم خالی است و باید دستم پر شود. من هم در جواب گفتم که چندان دستپری را هم نمیخواهم، فقط کافی است سالن و زمان اجرائی را برایم در نظر بگیرد. من خودم اقدام میکنم و با گرفتن اسپانسر یا به شکل دیگری آن را به اجرا میرسانم که باز هم آنها جواب قطعیای به من ندادهاند. این در حالی است که من سالهاست روی متن خواجه نصیرالدین؛ از مرحله پژوهش تا متن دارم کار میکنم و این متن هم به اصطلاح با متنهایی که پیش از این نوشتهام متفاوت است.
فکر میکنم در ادامه نمایش خواجه نظامالملک و شهابالدین سهروردی در این نمایش هم به یکی دیگر از مفاخر ملی میپردازید که مقابل بیگانگان و شرایط دشوار با دانایی ایرانیاش قد علم میکند؟
درونمایه این کارها وحدت ملی، اندیشه ایرانشهر، عزت ملی و توجه به مفاخر است؛ درونمایهای که از اجرای نمایش بهرام چوبینه تا امروز به آن بارها پرداختهام و این احساس دینی به شرایط ملی کشورم و شرایط فرهنگی و این آدمهای بزرگ ایرانی است که اینها نهفقط در تاریخ ایران که در تاریخ جهان تأثیرگذارند. کافی است یکبار نام خواجه نصیرالدین طوسی را در گوگل سرچ کنیم تا ببینیم نام چند دانشگاه، کتابخانه، خیابان و رصدخانه به نام او ثبت شده و حتی سیارکی هم به نام خواجه نصیرالدین نامگذاری شده است. او همچنین در زمینه حکمت و اخلاق، در زمینه سیاست و در زمینه فرهنگی آدم مؤثری در کشورمان بوده و در ایران یک دانشگاه معتبر به نام اوست، اما همه اینها یک طرف و آنچه قرار است به نام تئاتر ارائه شود یک طرف دیگر قرار میگیرد؛ اینها دو عنصر متفاوت هستند و آنها شکل رسمی دارند و تئاتر با آن تفاوت میکند. برای اینکه از طریق تئاتر مردم و حتی خود مسئولان نیز بیشتر متوجه شخصیت قدرتمند خواجه نصیرالدین طوسی خواهند شد. از طریق تئاتر ما متوجه ظرفیتهای این شخصیت فاخر خواهیم شد که چگونه او قوم مغول را رام میکند و از آن مردم وحشی و بربر که هر شهر و
دیوار و کاری را خراب میکنند، آدمهایی را میسازد که بزرگترین رصدخانه دنیا را در آن دوره بنا کنند و حتی آنها کتابخانههای سوخته توسط خودشان را دوباره بازسازی میکنند و در مراغه کتابخانهای را میسازند که از کتابخانه بغداد در دوره عباسیان بسیار بزرگتر است. بنابراین این خواجه نصیرالدین که از قوم مغول تا بن دندان مسلح و عقبافتاده چنین مردمان فرهنگدوستی را میسازد میتواند برای روزگار ما معرف بسیاری از چیزها باشد. چنانچه الان سیاستمداران کشورهای قدرتمند به ظاهر لبخند میزنند و درواقع آماده ویرانکردن تکههایی از جهان هستند، اما فرهنگ غنی ایرانی همواره برای دنیا صلح و آرامش و پیشرفت به دنبال داشته است. اگر الان هم این متن کار نمیشود شاید دلیلش بیتدبیری و کژسلیقگی باشد که به سختی متوجه کارکرد خواجه نصیرالدین، خواجه نظامالملک و سهروردی میشوند. من با همه احترامی که برای کسانی که کارهای خارجی را به صحنه میبرند قائلم، باید بگویم که در کنار آن متنها بهتر است گاهی نیز به مفاخر ایرانی نیز توجه نشان دهیم. باید برای کارهای ایرانی که با ویژگیهای فرهنگی و اندیشگی ایرانی اجرا میشوند و ریشه در تفکر خودمان دارند،
ارزش قائل شویم. بد نیست در این رابطه نیز اینها را جامعه هدف قرار دهیم و دراینباره کمک هم بشود که بهتر روی صحنه بیایند. مطمئنم اینها هم در برخورد با مخاطبانشان حرفی برای گفتن دارند. حالا در این شرایط تو میخواهی به مفاخر ملیات بپردازی و عمرت را میخواهی در این راه بگذاری، اما به سختی تو را میپذیرند؛ مگر چقدر میشود با این و آن حرف زد.
افشین هاشمی خودش هم نمایش «عشق من، حامد بهداد» را کار کرده است؛ چطور شد که متن آن را برای کارکردن مناسب دیدی؟
افشین هاشمی خیلی سال پیش هنرجویم بود و وقتی دیدم که سالن بزرگ ندارم، بهتر دیدم که یک کار محیطی انجام بدهم و با توجه به اجراهایی که در آمریکای لاتین و اسپانیا در کافهها میشود و با وامگرفتن از شیوه تئاتر نامرئی و شیوه اجرائی قهوهخانههای خودمان سعی کردم که این متن را به یک اجرای محیطی نزدیکتر کنم. برایم تئاتر محیطی هم جذاب است. وقتی با افشین صحبت کردم، او هم با محبت و مهربانی و چیزی که شایسته اوست استقبال کرد و من هم از دوستان دعوت کردم و تغییراتی در متن و میزانسن دادیم. من با توجه به محیطیبودن اجرا سعی کردم آنچه لازمه کافه است، به اجرا اضافه کنم و به همین دلیل بخش موسیقایی را برایش درنظر گرفتم. در اینجا هم مانند در انتظار گودوی ساموئل بکت، مانند اساراگون و ولدیمیر که منتظر آمدن گودو هستند دو نفر آدم داریم که منتظرند؛ یکی دوست دارد که حامد بهداد بیاید و در این ارتباطگرفتن بتواند به عشق بازیگریاش برسد و نفر دوم هم یک هنرور و سیاهیلشکر سینماست که دلش میخواهد یکی مانند باران کوثری را ببیند و اینگونه به عشقش برسد. این آدمها مسخ شدهاند و وضعیتی نامعلوم و نامتعین دارند و بهدنبال کسی هستند که نجاتشان
دهد. ضمن اینکه اعتقاد دارم مانند در انتظار گودو که طنزی هم دارد، در اینجا نیز بهتر است طنز و کمدیای باشد؛ درحالیکه بنیاد این دو آدم تهیشده از خویش است و آمال و آرزوهایشان این است که با آمدن یک نفر دیگر به رستگاری برسند.
برای خانهموزه انتظامی مخاطبسازی شده است یا باید خودتان آستین همت را بالا بزنید؟
نه نشده است و باید خودمان دراینباره کار کنیم. از زمانی که خانهموزه انتظامی ساخته شد، این دومین کاری است که در کافیشاپ اینجا اجرا میشود. اولی متعلق به خانم پاوهنژاد برای اجرای کافه پولیشری بود و این دومی را من کار کردهام. سالن اینجا هم هنوز معروف نشده، چون این سالن در اختیار گروهی است که بیشتر دغدغه کارهای تجربی داشتهاند. این سالن هم ظرفیت 83 نفر را دارد و در این آشفتهبازار که همه در این محله هر جایی را یک مرکز تجاری کردهاند، استاد انتظامی خانهاش را برای اجرای تئاتر و تبدیلشدن به یک مرکز فعال فرهنگی در نظر گرفته است. او دوست داشت اینجا یک پاتوق فرهنگی باشد اما متأسفانه هنوز برایش کاری نشده که اینجا هم به مردم شناسانده شود. وقتی مسعود دلخواه از تلویزیون انتقاد میکند که چرا به معرفی تئاترهای روز نمیپردازد و حتی از منظر او جایی مثل تئاترشهر نادیده گرفته میشود، چه انتظاری میرود که به جای کوچکی مثل خانهموزه انتظامی پرداخته شود. اما باوجوداین، باز هم انتظار میرود هر فرد و نهادی که میتواند، این کار را بکند و مطبوعات و رسانههای دیگر هم در این زمینه تلاش دو چندانی بکنند.
این دو بازیگر، ایلیا منفرد و خسرو احمدی را چگونه برای اجرایت مناسب دیدهای؟
این انتخاب دلیل ویژهای دارد. ایلیا هم بازیگر است و هم آواز میخواند و خودش آموزشگاه موسیقی دارد و به موسیقی پاپ مسلط است و با توجه به نگاه کمدی بهتر دیدم که خسرو احمدی هم در این کار باشد و از سوی دیگر، ایندو سالهاست با هم دوستیای دارند که میتوانست مکمل شخصیتهای این متن و اجرا باشد و الان هم در اجرا چنین شده است؛ بنابراین همهچیز دستدردست هم داده که کار پیش برود، حتی آقای میرابزاده که این کافه بالای پشتبام را اجرا کرده، خودش دغدغه فرهنگی دارد که برای اجرا اینجا را در اختیارمان میگذارد. اما هنوز توقع من برآورده نشده با آنکه از کار استقبال هم شده است چون انتظار داشتم بعد از چند روز دواجرائی بشویم که هنوز چنین نشده و ما تا هشتم دی ماه اجرایمان ادامه دارد که اگر همچنان استقبال شود، آن را تمدید خواهیم کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.