|

خاشقجی و معمای خروج از سوریه

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، ناگهان تصمیم گرفت نیروهای آمریکایی را از سوریه خارج کند؛ او برای اعلام این تصمیم، حتی با اعضای کابینه و تیم امنیت ملی خود مشورتی نکرد. یک مقام رسمی کاخ سفید به آسوشیتدپرس گفت خود رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه، نیز از تصمیم ترامپ «شوکه» شده و به ترامپ پیشنهاد کرده «عجولانه تصمیم نگیرد». بعد از تصمیم ترامپ اردوغان در استانبول اعلام کرد ترکیه به‌طور کامل جنگ با داعش در سوریه را بر عهده می‌گیرد و به‌طور موقت حمله به شمال‌شرقی سوریه، محل استقرار نیروهای «یگان‌های مدافع خلق» کردهای سوریه را به تعویق می‌اندازد. از سوی دیگر، انتشار گزارش‌ها در ارتباط با قتل جمال خاشقجی، روزنامه‌نگار منتقد عربستانی، در کنسولگری عربستان در استانبول در رسانه‌های ترکیه پایان یافت تا به گفته برخی کارشناسان، محمد بن‌سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، بتواند موقعیت خود را نجات ‌دهد. اتفاق مهم دیگری که در آستانه اعلام خبر خروج آمریکا از سوریه رخ داد، برداشته‌شدن موانع فروش سیستم دفاعی پاتریوت و جنگنده‌های اف-۳۵ به ترکیه بود. فقط اطرافیان ترامپ و اردوغان از خبر خروج آمریکا از سوریه شوکه نشدند، بلکه تحلیلگران هم انتظار مواضع ترامپ را نداشته‌اند. افشار سلیمانی، کارشناس مسائل منطقه و سفیر سابق ایران در باکو و کیف، به دویچه‌وله در‌این‌باره می‌گوید اعلام خروج یکباره آمریکا از سوریه برای او «غیرمنتظره و شوک‌آور» بوده است. او تأکید کرد هنوز هیچ تحلیل روشن و قاطعی در رابطه با چرایی این اعلام و اینکه چه نتایجی به بار خواهد آورد و چه توافق‌هایی پشت پرده قبل از اعلام این خبر انجام گرفته، وجود ندارد. به باور سلیمانی، ترامپ صرفا به دلیل صحبت‌های اردوغان تصمیم به خروج از سوریه نگرفته است. این تحلیلگر در ادامه به سناریوهای مختلفی اشاره می‌کند و می‌گوید ممکن است آمریکا با روسیه و ترکیه هماهنگی‌هایی انجام داده باشد که دست ایران را از سوریه کوتاه کنند؛ اما او آن را بعید می‌داند، چون این اقدام به نظر او بحران سوریه را تشدید خواهد کرد و با «دید تجاری» ترامپ و تئوری «نخست آمریکا»ی او مغایر است. سلیمانی در ادامه درباره یک سناریوی محتمل دیگر تأکید می‌کند: «ترکیه با آمریکایی‌ها هماهنگ کرده است که خروج آمریکا با همکاری ترکیه به‌گونه‌ای باشد که خود «پ‌ی‌د» و «ی‌پ‌گ» و حزب دموکراتیک سوریه هماهنگی‌هایی داشته باشند که تحرکاتی انجام ندهند تا نگرانی‌های ترکیه برطرف شود و حمله نکند. از طرف دیگر، نیروهای دولتی سوریه هم تلاش می‌کنند در مناطق کردنشین اعمال حاکمیت کنند و حزب دموکراتیک سوریه اعلام کرده است پرچم سوریه را به اهتزاز درمی‌آورد. این هم نشان می‌دهد معامله‌ای بین دولت اسد، آمریکا، ترکیه و حزب دموکراتیک سوریه صورت گرفته که با همدیگر مسائل را حل کنند». این کارشناس این‌گونه ادامه می‌دهد که این یک «راهبرد برد- برد» است و به‌نوعی همه می‌توانند در این بازی برد- برد پیروز شوند. روسیه هم پایگاه‌هایش را حفظ خواهد کرد. عربستان هم در داخل دچار بحران خاشقجی شده و در شرایط کنونی راضی خواهد شد. پس اگر اختلافات در سطح منطقه‌ای حل شود، این مدل و فرایند می‌تواند تنش را بین ایران و عربستان نیز کاهش دهد و در پسابحران همه در بازسازی سوریه شرکت کنند. محمدصالح خاتم، کارشناس مسائل خاورمیانه، نیز به دویچه‌وله می‌گوید: مسئله خروج آمریکا از سوریه مسئله‌ای نیست که تنها به ترکیه یا شخص اردوغان ارتباط داشته باشد. به گفته این کارشناس، ترکیه مهم‌ترین شریک استراتژیک آمریکا در منطقه است و رابطه خصمانه دو کشور در درجه اول به ضرر آمریکا خواهد بود. به گفته محمدصالح خاتم، آمریکا خواهان از‌دست‌دادن ترکیه و چرخش آنکارا به سمت چین و روسیه نیست. مسئله تحریم‌های ایران هم مطرح است و با توجه به نزدیکی تاریخی ایران و ترکیه، ایالات متحده سعی می‌کند در ظاهر به ترکیه چراغ سبز نشان بدهد؛ اما تجربه ثابت کرده است سیاست‌مداران در آنکارا چندان به صداقت واشنگتن اعتقادی ندارند.
او ادامه می‌دهد: «خروج آمریکا از سوریه بیش از آنکه به‌ نفع ترکیه باشد، به سود بشار اسد و ایران تمام شده است. با خروج آمریکا، یگان‌های مدافع خلق برای جلوگیری از حمله ترکیه مجبور به مصالحه با اسد و ایران خواهند بود و تجربه ثابت کرده است گروه‌های کُردی شمال سوریه هیچ خط قرمزی برای مذاکره با غرب، روسیه، ایران و دولت اسد ندارند و تنها وجه مشترک آنها دشمنی با ترکیه است». خاتم بر این باور است که آمریکا در حال تغییر هژمونی خود در منطقه است و اهداف این کشور نیز آن چیزی نیست که همه درباره آن اتفاق‌نظر دارند. در حقیقت، واشنگتن دنبال حفظ موازنه قدرت در منطقه است تا هیچ کشوری بر کشور دیگر تفوق پیدا نکند و این سیاست همیشه به نفع سیاست خارجی و اقتصاد ایالات متحده بوده است؛ اما محافل سیاسی به نیات ترامپ در خروج از سوریه تردید دارند و اعتماد چندانی به سیاست‌های گاه متضاد و متناقض دولت ترامپ ندارند.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، ناگهان تصمیم گرفت نیروهای آمریکایی را از سوریه خارج کند؛ او برای اعلام این تصمیم، حتی با اعضای کابینه و تیم امنیت ملی خود مشورتی نکرد. یک مقام رسمی کاخ سفید به آسوشیتدپرس گفت خود رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه، نیز از تصمیم ترامپ «شوکه» شده و به ترامپ پیشنهاد کرده «عجولانه تصمیم نگیرد». بعد از تصمیم ترامپ اردوغان در استانبول اعلام کرد ترکیه به‌طور کامل جنگ با داعش در سوریه را بر عهده می‌گیرد و به‌طور موقت حمله به شمال‌شرقی سوریه، محل استقرار نیروهای «یگان‌های مدافع خلق» کردهای سوریه را به تعویق می‌اندازد. از سوی دیگر، انتشار گزارش‌ها در ارتباط با قتل جمال خاشقجی، روزنامه‌نگار منتقد عربستانی، در کنسولگری عربستان در استانبول در رسانه‌های ترکیه پایان یافت تا به گفته برخی کارشناسان، محمد بن‌سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، بتواند موقعیت خود را نجات ‌دهد. اتفاق مهم دیگری که در آستانه اعلام خبر خروج آمریکا از سوریه رخ داد، برداشته‌شدن موانع فروش سیستم دفاعی پاتریوت و جنگنده‌های اف-۳۵ به ترکیه بود. فقط اطرافیان ترامپ و اردوغان از خبر خروج آمریکا از سوریه شوکه نشدند، بلکه تحلیلگران هم انتظار مواضع ترامپ را نداشته‌اند. افشار سلیمانی، کارشناس مسائل منطقه و سفیر سابق ایران در باکو و کیف، به دویچه‌وله در‌این‌باره می‌گوید اعلام خروج یکباره آمریکا از سوریه برای او «غیرمنتظره و شوک‌آور» بوده است. او تأکید کرد هنوز هیچ تحلیل روشن و قاطعی در رابطه با چرایی این اعلام و اینکه چه نتایجی به بار خواهد آورد و چه توافق‌هایی پشت پرده قبل از اعلام این خبر انجام گرفته، وجود ندارد. به باور سلیمانی، ترامپ صرفا به دلیل صحبت‌های اردوغان تصمیم به خروج از سوریه نگرفته است. این تحلیلگر در ادامه به سناریوهای مختلفی اشاره می‌کند و می‌گوید ممکن است آمریکا با روسیه و ترکیه هماهنگی‌هایی انجام داده باشد که دست ایران را از سوریه کوتاه کنند؛ اما او آن را بعید می‌داند، چون این اقدام به نظر او بحران سوریه را تشدید خواهد کرد و با «دید تجاری» ترامپ و تئوری «نخست آمریکا»ی او مغایر است. سلیمانی در ادامه درباره یک سناریوی محتمل دیگر تأکید می‌کند: «ترکیه با آمریکایی‌ها هماهنگ کرده است که خروج آمریکا با همکاری ترکیه به‌گونه‌ای باشد که خود «پ‌ی‌د» و «ی‌پ‌گ» و حزب دموکراتیک سوریه هماهنگی‌هایی داشته باشند که تحرکاتی انجام ندهند تا نگرانی‌های ترکیه برطرف شود و حمله نکند. از طرف دیگر، نیروهای دولتی سوریه هم تلاش می‌کنند در مناطق کردنشین اعمال حاکمیت کنند و حزب دموکراتیک سوریه اعلام کرده است پرچم سوریه را به اهتزاز درمی‌آورد. این هم نشان می‌دهد معامله‌ای بین دولت اسد، آمریکا، ترکیه و حزب دموکراتیک سوریه صورت گرفته که با همدیگر مسائل را حل کنند». این کارشناس این‌گونه ادامه می‌دهد که این یک «راهبرد برد- برد» است و به‌نوعی همه می‌توانند در این بازی برد- برد پیروز شوند. روسیه هم پایگاه‌هایش را حفظ خواهد کرد. عربستان هم در داخل دچار بحران خاشقجی شده و در شرایط کنونی راضی خواهد شد. پس اگر اختلافات در سطح منطقه‌ای حل شود، این مدل و فرایند می‌تواند تنش را بین ایران و عربستان نیز کاهش دهد و در پسابحران همه در بازسازی سوریه شرکت کنند. محمدصالح خاتم، کارشناس مسائل خاورمیانه، نیز به دویچه‌وله می‌گوید: مسئله خروج آمریکا از سوریه مسئله‌ای نیست که تنها به ترکیه یا شخص اردوغان ارتباط داشته باشد. به گفته این کارشناس، ترکیه مهم‌ترین شریک استراتژیک آمریکا در منطقه است و رابطه خصمانه دو کشور در درجه اول به ضرر آمریکا خواهد بود. به گفته محمدصالح خاتم، آمریکا خواهان از‌دست‌دادن ترکیه و چرخش آنکارا به سمت چین و روسیه نیست. مسئله تحریم‌های ایران هم مطرح است و با توجه به نزدیکی تاریخی ایران و ترکیه، ایالات متحده سعی می‌کند در ظاهر به ترکیه چراغ سبز نشان بدهد؛ اما تجربه ثابت کرده است سیاست‌مداران در آنکارا چندان به صداقت واشنگتن اعتقادی ندارند.
او ادامه می‌دهد: «خروج آمریکا از سوریه بیش از آنکه به‌ نفع ترکیه باشد، به سود بشار اسد و ایران تمام شده است. با خروج آمریکا، یگان‌های مدافع خلق برای جلوگیری از حمله ترکیه مجبور به مصالحه با اسد و ایران خواهند بود و تجربه ثابت کرده است گروه‌های کُردی شمال سوریه هیچ خط قرمزی برای مذاکره با غرب، روسیه، ایران و دولت اسد ندارند و تنها وجه مشترک آنها دشمنی با ترکیه است». خاتم بر این باور است که آمریکا در حال تغییر هژمونی خود در منطقه است و اهداف این کشور نیز آن چیزی نیست که همه درباره آن اتفاق‌نظر دارند. در حقیقت، واشنگتن دنبال حفظ موازنه قدرت در منطقه است تا هیچ کشوری بر کشور دیگر تفوق پیدا نکند و این سیاست همیشه به نفع سیاست خارجی و اقتصاد ایالات متحده بوده است؛ اما محافل سیاسی به نیات ترامپ در خروج از سوریه تردید دارند و اعتماد چندانی به سیاست‌های گاه متضاد و متناقض دولت ترامپ ندارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.