|

پشت پرده سفر عمر البشير به سوريه

جواد ابو: سفر ناگهاني عمر البشير، رئيس‌جمهوري سودان، به سوريه از ابعاد مختلفي اهميت دارد و درخور بررسي است. در بزنگاه عبور سوريه از دوره چندين‌ساله بحران نظامي و ورود به سازوکار سياسي، نگاه بسياري از بازيگران عرب و غيرعرب در نحوه تعامل با دمشق در حال تغيير است. سودان ازجمله بازيگراني است که از آغاز تحولات سوريه، سياست بي‌طرفي مثبت را در قبال اين کشور اتخاذ کرد و علاوه بر حفظ حداقلي روابط سياسي دوجانبه، بر راه‌حل سياسي بحران تأکيد مي‌کرد. خارطوم هرچند در اختلافات بين ايران و عربستان، طرف رياض را گرفت و در قضيه يمن نیز به شکل آشکاري از ائتلاف سعودي حمايت عملياتي كرد، اما در مورد سوريه رويکرد متفاوتي را انتخاب کرد.از ابتداي بحران سوريه، فشارها بر خارطوم براي فاصله‌گرفتن از جبهه مقاومت شروع و با ادامه بحران، اين فشارها تشديد شد. وعده‌هاي حمايتي اعضاي ائتلاف موفق شد تا حدود زيادي البشير را با پيروي از سياست‌هاي منطقه‌اي عربستان و شرکا همراه كند، اما اين همه ماجرا نبود. ادامه اين روند که منجر به مخدوش‌شدن چهره ائتلاف در جهان اسلام، نزديکي هرچه بيشتر آنها به سياست‌هاي آمريکا و اسرائيل، محقق‌نشدن وعده‌هاي حمايتي اعضاي ائتلاف از سودان و افزايش فشارهاي افکار عمومي داخلي شد، البشير را در دوراهی بازگشت به جبهه مقاومت يا ادامه همکاري با جريان سعودي قرار داده است.بُعد ديگر ماجرا، نتيجه‌دادن مقاومت مردم يمن و سوريه در برابر متجاوزان و تروريست‌هاي بين‌المللي بود. مقاومت نتيجه داد و آثار شکست ائتلاف‌هاي منطقه‌اي و بين‌المللي پديدار شد. سوريه وارد پروسه سياسي شد و مقاومت يمن موفق به نشاندن مدعيان قلدر پاي ميز مذاکره شده است. روند به گونه‌اي پيش مي‌رود که نشانه‌هاي بازگشت سوريه به اتحاديه عرب و بازگشت برخي سفراي عربي به دمشق تقويت شده است.البشير درک کرده است که جبهه مقاومت شکل‌گرفته در منطقه، قدرت مهار تهديدهاي بزرگ را دارد؛ بنابراین دنبال تحکيم پيوند خود با اين جبهه است. حلقه مفقوده اين زنجيره، ايران است که البشير يک‌طرفه آن را ناديده گرفت و اکنون براي يافتن آن، روي کمک بشار اسد حساب باز کرده است. مهره سودان در سياست‌هاي منطقه‌اي عربستان به ترتيبي چيده شد که به‌تازگی کار را به آنجا رساند که اخبار مربوط به سفر نتانياهو به سودان منتشر شد و خارطوم خود را در مسيري ديد که انتهاي آن هم‌آغوشي با رژيم صهيونيستي است؛ يعني تبديل‌شدن عضوي از مقاومت به ضدمقاومت که بدون شک رئيس‌جمهور سودان پيش‌بيني آن را از قبل نمي‌کرد. از منظري ديگر، اخباري مبني بر حامل پيام عربستان‌‌ بودن البشير براي اسد به‌عنوان هدف اين سفر و ضدايراني‌بودن هدف سفر، مطرح شده است که به نظر نگارنده به چند دليل نمي‌تواند صحت داشته باشد؛ اول اينکه رجوع به مواضع دو سال گذشته البشير مبني بر محکوميت رويکرد عربستان و دوستانش در سوريه، حاکي از تلاش او براي نزديک‌کردن خود با مواضع ايران است. دليل دوم که اهميت بالايي دارد، نارضايتي البشير از همراهي سودان با ائتلاف عربي عليه يمن و اصرار بر بيرون‌آمدن از ائتلاف است که موجبات نارضايتي عربستان را فراهم کرده است. سوم، عدم احساس نياز عربستان به البشير براي ايفاي نقش اين‌چنيني يعني خريد اعتبار براي عربستان و راضي‌کردن اسد براي ناديده‌گرفتن تهران است. عربستان پي برده است بازيگري مانند روسيه نيز نمي‌تواند به تسهيل ورود رياض در عرصه سياسي سوريه کمک شاياني بکند؛ البته نمي‌توان ابلاغ موضوع آمادگي رياض براي کمک به پيشرفت سازوکار سياسي و بازسازي سوريه و پيوند آن با ديگر اعضاي عربي منطقه را در پيام اشاره‌شده انکار کرد؛ همچنين نمي‌توان وزن سودان را آن‌قدر وزين دانست که مورد تمناي عربستان و اعتماد سوريه باشد. اين سفر را مي‌توان آغازي بر پايان همکاري سودان با جبهه ضدمقاومت، عزم البشير براي بازگرداندن مجدد بخشي از وجهه ازدست‌رفته خود و البته بازتعريف منافع ملي اين کشور در منطقه، ضمن حفظ استانداردهاي روابط با ديگر بازيگران منطقه دانست.

جواد ابو: سفر ناگهاني عمر البشير، رئيس‌جمهوري سودان، به سوريه از ابعاد مختلفي اهميت دارد و درخور بررسي است. در بزنگاه عبور سوريه از دوره چندين‌ساله بحران نظامي و ورود به سازوکار سياسي، نگاه بسياري از بازيگران عرب و غيرعرب در نحوه تعامل با دمشق در حال تغيير است. سودان ازجمله بازيگراني است که از آغاز تحولات سوريه، سياست بي‌طرفي مثبت را در قبال اين کشور اتخاذ کرد و علاوه بر حفظ حداقلي روابط سياسي دوجانبه، بر راه‌حل سياسي بحران تأکيد مي‌کرد. خارطوم هرچند در اختلافات بين ايران و عربستان، طرف رياض را گرفت و در قضيه يمن نیز به شکل آشکاري از ائتلاف سعودي حمايت عملياتي كرد، اما در مورد سوريه رويکرد متفاوتي را انتخاب کرد.از ابتداي بحران سوريه، فشارها بر خارطوم براي فاصله‌گرفتن از جبهه مقاومت شروع و با ادامه بحران، اين فشارها تشديد شد. وعده‌هاي حمايتي اعضاي ائتلاف موفق شد تا حدود زيادي البشير را با پيروي از سياست‌هاي منطقه‌اي عربستان و شرکا همراه كند، اما اين همه ماجرا نبود. ادامه اين روند که منجر به مخدوش‌شدن چهره ائتلاف در جهان اسلام، نزديکي هرچه بيشتر آنها به سياست‌هاي آمريکا و اسرائيل، محقق‌نشدن وعده‌هاي حمايتي اعضاي ائتلاف از سودان و افزايش فشارهاي افکار عمومي داخلي شد، البشير را در دوراهی بازگشت به جبهه مقاومت يا ادامه همکاري با جريان سعودي قرار داده است.بُعد ديگر ماجرا، نتيجه‌دادن مقاومت مردم يمن و سوريه در برابر متجاوزان و تروريست‌هاي بين‌المللي بود. مقاومت نتيجه داد و آثار شکست ائتلاف‌هاي منطقه‌اي و بين‌المللي پديدار شد. سوريه وارد پروسه سياسي شد و مقاومت يمن موفق به نشاندن مدعيان قلدر پاي ميز مذاکره شده است. روند به گونه‌اي پيش مي‌رود که نشانه‌هاي بازگشت سوريه به اتحاديه عرب و بازگشت برخي سفراي عربي به دمشق تقويت شده است.البشير درک کرده است که جبهه مقاومت شکل‌گرفته در منطقه، قدرت مهار تهديدهاي بزرگ را دارد؛ بنابراین دنبال تحکيم پيوند خود با اين جبهه است. حلقه مفقوده اين زنجيره، ايران است که البشير يک‌طرفه آن را ناديده گرفت و اکنون براي يافتن آن، روي کمک بشار اسد حساب باز کرده است. مهره سودان در سياست‌هاي منطقه‌اي عربستان به ترتيبي چيده شد که به‌تازگی کار را به آنجا رساند که اخبار مربوط به سفر نتانياهو به سودان منتشر شد و خارطوم خود را در مسيري ديد که انتهاي آن هم‌آغوشي با رژيم صهيونيستي است؛ يعني تبديل‌شدن عضوي از مقاومت به ضدمقاومت که بدون شک رئيس‌جمهور سودان پيش‌بيني آن را از قبل نمي‌کرد. از منظري ديگر، اخباري مبني بر حامل پيام عربستان‌‌ بودن البشير براي اسد به‌عنوان هدف اين سفر و ضدايراني‌بودن هدف سفر، مطرح شده است که به نظر نگارنده به چند دليل نمي‌تواند صحت داشته باشد؛ اول اينکه رجوع به مواضع دو سال گذشته البشير مبني بر محکوميت رويکرد عربستان و دوستانش در سوريه، حاکي از تلاش او براي نزديک‌کردن خود با مواضع ايران است. دليل دوم که اهميت بالايي دارد، نارضايتي البشير از همراهي سودان با ائتلاف عربي عليه يمن و اصرار بر بيرون‌آمدن از ائتلاف است که موجبات نارضايتي عربستان را فراهم کرده است. سوم، عدم احساس نياز عربستان به البشير براي ايفاي نقش اين‌چنيني يعني خريد اعتبار براي عربستان و راضي‌کردن اسد براي ناديده‌گرفتن تهران است. عربستان پي برده است بازيگري مانند روسيه نيز نمي‌تواند به تسهيل ورود رياض در عرصه سياسي سوريه کمک شاياني بکند؛ البته نمي‌توان ابلاغ موضوع آمادگي رياض براي کمک به پيشرفت سازوکار سياسي و بازسازي سوريه و پيوند آن با ديگر اعضاي عربي منطقه را در پيام اشاره‌شده انکار کرد؛ همچنين نمي‌توان وزن سودان را آن‌قدر وزين دانست که مورد تمناي عربستان و اعتماد سوريه باشد. اين سفر را مي‌توان آغازي بر پايان همکاري سودان با جبهه ضدمقاومت، عزم البشير براي بازگرداندن مجدد بخشي از وجهه ازدست‌رفته خود و البته بازتعريف منافع ملي اين کشور در منطقه، ضمن حفظ استانداردهاي روابط با ديگر بازيگران منطقه دانست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.