ترسهای طبیعی و غیرطبیعی در کودکان
آزاده سیدمیرزاییجهقی.کارشناس ارشد روانشناسی تربیتی
ترس یک غریزه طبیعی است که از بدو تولد در انسان وجود دارد. کودکان معمولا در سنین مختلفی با ترس مواجه میشوند و گاه والدین واقعا نمیدانند که چگونه رفتاری باید در مقابل این ترسها داشته باشند. خیلی از آنها تلاش میکنند به کودک خود نشان دهند که ترس او موردی نداشته و هیچ جای ترس وجود ندارد اما گویا هرچه بیشتر تلاش میکنند، کودکشان در ترس خود مصممتر میشود. در برخورد با چنین ترسهایی در اولین گام باید دلایل آن مشخص شود. برخی از این ترسها طبیعی بوده و برخی دیگر از ترسها حالتی غیرطبیعی به خود میگیرند که لازم است رفع این ترسها مورد توجه قرار گیرد. البته گاهی منشأ ترس کودک در خانواده است. ممکن است کودک ترس از یک مسئله خاص را در محیط خانواده یاد گرفته باشد. مثلا مادری که از عنکبوت میترسد، این ترس خود را به کودک منتقل میکند. درحقیقت این نوع ترس براساس فرایند یادگیری صورت میگیرد چراکه والدین در بیشتر رفتارها الگو و سرمشق کودک هستند. ترس، هنجار یا بخشی طبیعی از رشد کودک است. ترس میتواند یک تجربه انگیزشی مثبت ایجاد کند و منجر به اعتمادبهنفس و توانمندسازی کودک شود. تجربه ترس حتی ممکن است کودک را در مسیری
امنتر قرار دهد. مثلا ترس از ارتفاع ممکن است از بالارفتن کودک روی اشیا و مکانهایی که ممکن است بیفتد، جلوگیری کند.
ترسهای طبیعی کودکان عبارتاند از: تولد تا ششماهگی: ترس از عدم امنیت، ترس از صداهای بلند و ترس از حرکات ناگهانی؛ هفت تا 12ماهگی: ترس از غریبهها، ترس از صداهای ناگهانی و بلند، ترس از اشیای بلند با ظاهری ناآشنا؛ یکسالگی: ترس از جداشدن از والدین، ترس از افراد غریبه، ترس از صدمه و آسیب؛ دوسالگی: ترس از حیوانات بزرگ، ترس از مکانهای تاریک، ترس از اشیای بزرگ، ترس از صداهای بلند و ناآشنا، ترس از تغییرات ناگهانی؛ سهسالگی: ترس از اتاق تاریک، ترس از ماسکهای چهره، ترس از حیوانات بزرگ، ترس از جداشدن از والدین؛ چهارسالگی: ترس از اتاق تاریک، ترس از صدا در شب، ترس از حیوانات بزرگ، ترس از مار و عنکبوت، ترس از جداشدن از والدین؛ پنجسالگی: ترس از حیوانات وحشی، ترس از آسیب و صدمهدیدن، ترس از تاریکی، ترس از انسانهای بد و ترس ازدستدادن والدین. ترسهای غیرطبیعی کودکان: ترس گاهی از حالت عادی خارج میشود و تحت عنوان ترسهای مرضی شناخته میشود که هم کودک و هم اطرافیان را آزار میدهد. برای این کودکان، برخورد با عامل و شرایط ایجادکننده ترس بهشدت ناتوانکننده بوده و معمولا عملکرد روزانه کودک را مختل میکند. ترس مرضی، ترسی
شدید و بدون دلیل منطقی است، خارج از کنترل ارادی کودک است، برای مدتزمانی نسبتا طولانی ثابت است، منجر به بیقراری و ناسازگاری کودک میشود، منجر به فرار و اجتناب از شرایط و موقعیت ترسزا و گاه همراه با علائم جسمانی مانند سردرد، دلدرد، عرقکردن، لرزیدن و... است. درباره ترسهای غیرعادی و شدید، کمکگرفتن از یک روانشناس کودک میتواند اثرگذار باشد.
ترس یک غریزه طبیعی است که از بدو تولد در انسان وجود دارد. کودکان معمولا در سنین مختلفی با ترس مواجه میشوند و گاه والدین واقعا نمیدانند که چگونه رفتاری باید در مقابل این ترسها داشته باشند. خیلی از آنها تلاش میکنند به کودک خود نشان دهند که ترس او موردی نداشته و هیچ جای ترس وجود ندارد اما گویا هرچه بیشتر تلاش میکنند، کودکشان در ترس خود مصممتر میشود. در برخورد با چنین ترسهایی در اولین گام باید دلایل آن مشخص شود. برخی از این ترسها طبیعی بوده و برخی دیگر از ترسها حالتی غیرطبیعی به خود میگیرند که لازم است رفع این ترسها مورد توجه قرار گیرد. البته گاهی منشأ ترس کودک در خانواده است. ممکن است کودک ترس از یک مسئله خاص را در محیط خانواده یاد گرفته باشد. مثلا مادری که از عنکبوت میترسد، این ترس خود را به کودک منتقل میکند. درحقیقت این نوع ترس براساس فرایند یادگیری صورت میگیرد چراکه والدین در بیشتر رفتارها الگو و سرمشق کودک هستند. ترس، هنجار یا بخشی طبیعی از رشد کودک است. ترس میتواند یک تجربه انگیزشی مثبت ایجاد کند و منجر به اعتمادبهنفس و توانمندسازی کودک شود. تجربه ترس حتی ممکن است کودک را در مسیری
امنتر قرار دهد. مثلا ترس از ارتفاع ممکن است از بالارفتن کودک روی اشیا و مکانهایی که ممکن است بیفتد، جلوگیری کند.
ترسهای طبیعی کودکان عبارتاند از: تولد تا ششماهگی: ترس از عدم امنیت، ترس از صداهای بلند و ترس از حرکات ناگهانی؛ هفت تا 12ماهگی: ترس از غریبهها، ترس از صداهای ناگهانی و بلند، ترس از اشیای بلند با ظاهری ناآشنا؛ یکسالگی: ترس از جداشدن از والدین، ترس از افراد غریبه، ترس از صدمه و آسیب؛ دوسالگی: ترس از حیوانات بزرگ، ترس از مکانهای تاریک، ترس از اشیای بزرگ، ترس از صداهای بلند و ناآشنا، ترس از تغییرات ناگهانی؛ سهسالگی: ترس از اتاق تاریک، ترس از ماسکهای چهره، ترس از حیوانات بزرگ، ترس از جداشدن از والدین؛ چهارسالگی: ترس از اتاق تاریک، ترس از صدا در شب، ترس از حیوانات بزرگ، ترس از مار و عنکبوت، ترس از جداشدن از والدین؛ پنجسالگی: ترس از حیوانات وحشی، ترس از آسیب و صدمهدیدن، ترس از تاریکی، ترس از انسانهای بد و ترس ازدستدادن والدین. ترسهای غیرطبیعی کودکان: ترس گاهی از حالت عادی خارج میشود و تحت عنوان ترسهای مرضی شناخته میشود که هم کودک و هم اطرافیان را آزار میدهد. برای این کودکان، برخورد با عامل و شرایط ایجادکننده ترس بهشدت ناتوانکننده بوده و معمولا عملکرد روزانه کودک را مختل میکند. ترس مرضی، ترسی
شدید و بدون دلیل منطقی است، خارج از کنترل ارادی کودک است، برای مدتزمانی نسبتا طولانی ثابت است، منجر به بیقراری و ناسازگاری کودک میشود، منجر به فرار و اجتناب از شرایط و موقعیت ترسزا و گاه همراه با علائم جسمانی مانند سردرد، دلدرد، عرقکردن، لرزیدن و... است. درباره ترسهای غیرعادی و شدید، کمکگرفتن از یک روانشناس کودک میتواند اثرگذار باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.