|

بهتان، ادعاي جديد بي‌بي‌سي

اخيرا مستندي با عنوان «بهتان براي حفظ نظام» در شبکه بي‌بي‌سي منتشر شد که تلاش کرد با طرح مصداق‌ها و مثال‌هايي به ادعاي خود مبني بر مجازشمردن بهتان براي حفظ نظام از سوي برخي شخصيت‌ها شاخ و برگ داده و با نقل دو جمله از امام‌خميني، آن را به ايشان نسبت دهد. اين اتهام واکنش‌هاي بسياري را در فضاي سياسي و رسانه‌اي به‌ويژه چهره‌هاي حوزوي برانگيخت.
ادعاي بي‌بي‌سي
در اين مستند به نقل از امام‌خميني ادعا شده است: «آيت‌الله خميني در بهمن 1348 تهمت‌زدن به روحانيون «سوء» را مجاز دانست. تهمت يکي از گناهان کبيره است، در مواردي، گاهي وقت‌ها جايز مي‌شود، گاهي وقت‌ها واجب مي‌شود». در ادامه اين مستند، اداعاهاي ديگري هم طرح شده و آمده است: «ايشان در مرداد 1360 گفت: «براي حفظ اسلام» لازم باشد دروغ‌گفتن هم واجب است، شرب خمر هم واجب است».
اما سخنان امام چه بود؟
امام‌خميني در يکي از جلسات 13گانه دروس ولايت فقيه در بهمن‌ماه 1348 در نجف به طيفي از روحانيون تحت عنوان «آخوندهاي درباري» که به شاه لقب «جل جلاله» داده‌اند، اشاره کرده و مي‌گويند: «آخوندهاي درباري را طرد کنيد‌.‌‌ ‌‌اينها از فقهاي اسلام نيستند و بسياري از اينها را سازمان امنيت ايران معمم کرده تا‌‎ ‎‌دعا کنند. مردم اينها را مي‌شناسند. اينها دين شما را از بين مي‌برند. عمامه اين آخوندهايي که به نام فقهاي اسلام،‌‎ ‎‌به اسم علماي اسلام، اين‌طور مفسده در جامعه مسلمين ايجاد مي‌کنند بايد برداشته شود‌‎». بنابراين نکته مهمي که نبايد در اينجا دور از نظر داشت اين است که به عنوان مثال امام حتي در مورد شخص محمدرضا پهلوي که سال‌ها عليه او و رژيمش مبارزه کرد؛ چنين روشي را نه تجويز کرده و نه هيچ‌گاه به کار بست. در يادداشتي که در سايت جماران متعلق به مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام منتشر شده نيز در همين راستا آمده: «نکته ديگر اينکه سيدمحمود دعايي از ياران نزديک امام در مورد توصيه امام هنگام راه‌اندازي راديو صداي روحانيت مبارز در نجف مي‌گويد: ايشان‎ ‌‌دو تذکر دادند: يکي اينکه سعي کنيد مبالغه نکنيد و دروغ هم نگوييد. ‌‎‌‌دوم اينکه در برنامه‌ها فحاشي نکنيد».
پاسخ حوزوي‌ها به ادعاي بي‌بي‌سي
در اين ميان آيت‌الله سروش‌محلاتي از استادان حوزه علميه قم که مقاله‌اي با عنوان «تهمت در خدمت ديانت» نيز نوشته، به نقد و بررسي اتهام بي‌بي‌سي به امام‌خميني پرداخت. او در گفت‌وگو با ايرناپلاس، در مورد اعتبار سخنان امام‌ خميني در اين مستند گفت: «اين جمله مربوط به جلسه هفتم اين سلسله دروس است. به نظر بنده اين جملات ايشان که هم‌اکنون فايل صوتي آن هم موجود است، براي استناددادن اين مطلب به ايشان جاي ترديد دارد. به دو دليل: يکي آنکه استناد ايشان به روايت «باهتوهم» به شکل بسيار ضعيف انجام شده و به جاي آن که مثل بقيه موارد روايت را از لحاظ سند و دلالت مورد بررسي قرار داده و سپس از آن نتيجه‌گيري فقهي کنند، فرموده‌‌اند «در يک روايتي که حالا يادم نيست کجاست» و اصلا اشاره به متن روايت هم نمي‌کنند. يعني از قبل درباره اين روايت تأمل نکرده بودند و آن را آماده نکرده بودند که بخواهند بخوانند و به آن استناد کنند. دوم آنکه در همان سال 1348 کتاب ولايت فقيه را در نجف براي چاپ آماده کردند، اين جمله را درباره «تهمت به اهل بدعت» حذف کردند. در همان کتاب «مکاسب محرمه» و «کتاب البيع» هم که امام به قلم خود نوشته‌اند، اين مطلب وجود ندارد. او افزود: «اين نظريه در حد فتوا در چند قرن اخير طرفداران جدي به ويژه در فضاي غيرسياسي داشته و دارد که به نوعي جواز تهمت را به همه مخالفان مذهبي که آنها را اهل ريب و بدعت مي‌دانند، تعميم داده‌‌اند و با صراحت در اين مورد بحث کرده و نظر داده‌اند». محلاتي اظهار کرد: «تاکنون در آثار فقهي و اصولي امام‌ خميني، بحثي در مورد بهتان‌زدن به منحرفين نديده‌ام».. اين استاد حوزه گفت: «هيچ‌کس تاکنون موردي را نشان نداده است که امام‌ خميني به اين نظريه در جواز تهمت در زندگي سياسي خود استناد کرده باشد يا براساس آن کسي را مورد بهتان قرار داده باشد».
کدام روايت
اشاره سروش محلاتي به روايتي که امام هم به آن اشاره‌اي داشته، اما نامي از آن نبرده و به، روايت «باهتوهم» است. در گزارش ايرناپلاس درباره اين روايت، آن را منسوب به امام صادق(ع) معرفي کرده و در شرح آن نوشته است که به گفته امام صادق، «در مواجهه با کساني که در دين شبهه و بدعت ايجاد مي‌کنند» فرمان «باهتوهم» صادر شده است. بنا بر اين گزارش، برداشت غالب از کلمه «باهتوهم» در تاريخ شيعه، «مبهوت کنيد» بوده و درواقع اين روايت، توصيه به مبهوت‌کردن اهل بدعت با اقامه برهان قوي تلقي مي‌شده است. اما برخي از روحانيون تفسير جديدي را از اين روايت مطرح کرده و اين جمله را «بهتان بزنيد» معنا کرده‌اند.

اخيرا مستندي با عنوان «بهتان براي حفظ نظام» در شبکه بي‌بي‌سي منتشر شد که تلاش کرد با طرح مصداق‌ها و مثال‌هايي به ادعاي خود مبني بر مجازشمردن بهتان براي حفظ نظام از سوي برخي شخصيت‌ها شاخ و برگ داده و با نقل دو جمله از امام‌خميني، آن را به ايشان نسبت دهد. اين اتهام واکنش‌هاي بسياري را در فضاي سياسي و رسانه‌اي به‌ويژه چهره‌هاي حوزوي برانگيخت.
ادعاي بي‌بي‌سي
در اين مستند به نقل از امام‌خميني ادعا شده است: «آيت‌الله خميني در بهمن 1348 تهمت‌زدن به روحانيون «سوء» را مجاز دانست. تهمت يکي از گناهان کبيره است، در مواردي، گاهي وقت‌ها جايز مي‌شود، گاهي وقت‌ها واجب مي‌شود». در ادامه اين مستند، اداعاهاي ديگري هم طرح شده و آمده است: «ايشان در مرداد 1360 گفت: «براي حفظ اسلام» لازم باشد دروغ‌گفتن هم واجب است، شرب خمر هم واجب است».
اما سخنان امام چه بود؟
امام‌خميني در يکي از جلسات 13گانه دروس ولايت فقيه در بهمن‌ماه 1348 در نجف به طيفي از روحانيون تحت عنوان «آخوندهاي درباري» که به شاه لقب «جل جلاله» داده‌اند، اشاره کرده و مي‌گويند: «آخوندهاي درباري را طرد کنيد‌.‌‌ ‌‌اينها از فقهاي اسلام نيستند و بسياري از اينها را سازمان امنيت ايران معمم کرده تا‌‎ ‎‌دعا کنند. مردم اينها را مي‌شناسند. اينها دين شما را از بين مي‌برند. عمامه اين آخوندهايي که به نام فقهاي اسلام،‌‎ ‎‌به اسم علماي اسلام، اين‌طور مفسده در جامعه مسلمين ايجاد مي‌کنند بايد برداشته شود‌‎». بنابراين نکته مهمي که نبايد در اينجا دور از نظر داشت اين است که به عنوان مثال امام حتي در مورد شخص محمدرضا پهلوي که سال‌ها عليه او و رژيمش مبارزه کرد؛ چنين روشي را نه تجويز کرده و نه هيچ‌گاه به کار بست. در يادداشتي که در سايت جماران متعلق به مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام منتشر شده نيز در همين راستا آمده: «نکته ديگر اينکه سيدمحمود دعايي از ياران نزديک امام در مورد توصيه امام هنگام راه‌اندازي راديو صداي روحانيت مبارز در نجف مي‌گويد: ايشان‎ ‌‌دو تذکر دادند: يکي اينکه سعي کنيد مبالغه نکنيد و دروغ هم نگوييد. ‌‎‌‌دوم اينکه در برنامه‌ها فحاشي نکنيد».
پاسخ حوزوي‌ها به ادعاي بي‌بي‌سي
در اين ميان آيت‌الله سروش‌محلاتي از استادان حوزه علميه قم که مقاله‌اي با عنوان «تهمت در خدمت ديانت» نيز نوشته، به نقد و بررسي اتهام بي‌بي‌سي به امام‌خميني پرداخت. او در گفت‌وگو با ايرناپلاس، در مورد اعتبار سخنان امام‌ خميني در اين مستند گفت: «اين جمله مربوط به جلسه هفتم اين سلسله دروس است. به نظر بنده اين جملات ايشان که هم‌اکنون فايل صوتي آن هم موجود است، براي استناددادن اين مطلب به ايشان جاي ترديد دارد. به دو دليل: يکي آنکه استناد ايشان به روايت «باهتوهم» به شکل بسيار ضعيف انجام شده و به جاي آن که مثل بقيه موارد روايت را از لحاظ سند و دلالت مورد بررسي قرار داده و سپس از آن نتيجه‌گيري فقهي کنند، فرموده‌‌اند «در يک روايتي که حالا يادم نيست کجاست» و اصلا اشاره به متن روايت هم نمي‌کنند. يعني از قبل درباره اين روايت تأمل نکرده بودند و آن را آماده نکرده بودند که بخواهند بخوانند و به آن استناد کنند. دوم آنکه در همان سال 1348 کتاب ولايت فقيه را در نجف براي چاپ آماده کردند، اين جمله را درباره «تهمت به اهل بدعت» حذف کردند. در همان کتاب «مکاسب محرمه» و «کتاب البيع» هم که امام به قلم خود نوشته‌اند، اين مطلب وجود ندارد. او افزود: «اين نظريه در حد فتوا در چند قرن اخير طرفداران جدي به ويژه در فضاي غيرسياسي داشته و دارد که به نوعي جواز تهمت را به همه مخالفان مذهبي که آنها را اهل ريب و بدعت مي‌دانند، تعميم داده‌‌اند و با صراحت در اين مورد بحث کرده و نظر داده‌اند». محلاتي اظهار کرد: «تاکنون در آثار فقهي و اصولي امام‌ خميني، بحثي در مورد بهتان‌زدن به منحرفين نديده‌ام».. اين استاد حوزه گفت: «هيچ‌کس تاکنون موردي را نشان نداده است که امام‌ خميني به اين نظريه در جواز تهمت در زندگي سياسي خود استناد کرده باشد يا براساس آن کسي را مورد بهتان قرار داده باشد».
کدام روايت
اشاره سروش محلاتي به روايتي که امام هم به آن اشاره‌اي داشته، اما نامي از آن نبرده و به، روايت «باهتوهم» است. در گزارش ايرناپلاس درباره اين روايت، آن را منسوب به امام صادق(ع) معرفي کرده و در شرح آن نوشته است که به گفته امام صادق، «در مواجهه با کساني که در دين شبهه و بدعت ايجاد مي‌کنند» فرمان «باهتوهم» صادر شده است. بنا بر اين گزارش، برداشت غالب از کلمه «باهتوهم» در تاريخ شيعه، «مبهوت کنيد» بوده و درواقع اين روايت، توصيه به مبهوت‌کردن اهل بدعت با اقامه برهان قوي تلقي مي‌شده است. اما برخي از روحانيون تفسير جديدي را از اين روايت مطرح کرده و اين جمله را «بهتان بزنيد» معنا کرده‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.