|

آب، سنجه‌اي نوين در گزينش استانداران

سيدمحمدجعفر ناظم‌السادات-استاد دانشگاه شيراز

هم‌اکنون پرونده گزينش استانداران شماري از استان‌هاي کشور روي ميز دولت، وزير کشور و نمايندگان مجلس شوراي اسلامي اين استان‌هاست. روشن است هرکس کوشش دارد کسي را که بهتر مي‌داند، بر صندلي استانداري بنشاند. پس از گرفتن گواهي از کانون‌هاي قضائي و امنيتي، داشتن هم‌گرايي سياسي با دولت، وزير کشور و نمايندگان نمايه‌اي است که بالاترين شانس را به کانديدای استانداري مي‌دهد. دولتي‌ها دوستدار آن هستند که استاندار بتواند به سفارش آنها، سياست‌هاي خرد و کلان دولت را اجرا کند. نمايندگان مجلس در پي آن هستند که کسي برگزيده شود که در انتخابات پيش‌رو، تا اندازه شدني، با آنان همسو باشد. نقش استانداران و فرمانداران در برگزاري انتخابات از دغدغه‌هاي بسياري از نمايندگان مجلس بوده است. گوش‌دادن به درخواست نمايندگان براي کارهاي عمراني يا سفارشي شهرستان‌ها نيز از ديگر سنجه‌هايي است که در گزينش استاندار نقش دارد.

«سنجه نوين»: در اينجا، ما مي‌خواهيم از جناب آقاي رئيس‌جمهور و وزير کشور بخواهيم يک نمايه و سنجه نوين را در گزينش استاندار و متن حکم ايشان دخالت دهند. اين نمايه و سنجه، وابسته به آب و اقليم استان‌هاست. افزودن اين نمايه در گزينش استاندار، از حالت سياست‌زدگي و سودهاي شخصي مي‌کاهد و کشور را چند گام به سوي کارشناسي و شايسته‌سالاري نزديک‌تر مي‌کند. چه خوب است که پيشينه کانديدای استانداري در زمينه بهينه‌سازي مديريت منابع آب و منابع طبيعي کشور ارزيابي شود و کساني کانديدا شوند که گام‌هاي روشني در راه بهبود بهره‌وري در منابع انساني و آب برداشته باشند. استاندار بايد از جايگاه آب و اقليم در اقتصاد، توليد و کارآفريني کشور آگاه باشد. فراوان ديده‌ام که مديران ارشد کشوري از بسياري از سنجه‌هاي کارشناسي ناآگاه هستند و نمي‌توانند تيم‌هاي کارشناسي را دور خود گرد آورند و از آنها بهره‌مند شوند. خواهش ما از رئيس‌جمهور گرامي و وزير محترم کشور، آن باشد که داشتن مدرک دکتري را که فرد آن را هنگام داشتن پست گرفته است، نشان باسوادي او نداند. داشتن مدرک دکتري براي کساني که وقت شاگردي را نداشته‌‌اند، مانند سمي کشنده، جامعه ما را به ويراني مي‌برد. کساني که مدرک آنها در اتاق‌هاي مديريتي به آنها تسليم شده است، جز پس‌ماندگي ارمغان ديگري براي کشور ندارند؛ بنابراين درخواست آن است که به‌جاي مدرک، دوست‌بازي و قوم‌وخویش‌بازی، دنبال دانش و مهارت برويم. پيشنهاد آن است که در حکم استاندار، از او خواسته شود پس از مدت زماني روشن، گزارشي از چگونگي آب‌هاي سطحي و زيرزميني استان همراه با روش‌هاي ساماندهي برداشت آب از سفره‌هاي زيرزميني و سطحي به هيئت دولت ارائه کند. در اين گزارش، بايد روش استاندار در ساماندهي بهره‌برداري از منابع آب و بهره‌گيري از توان کارشناسي استان روشن باشد. در گزارش بايد نقش دانشگاه‌ها و کانون‌هاي دانش‌افزايي و فناورانه در مديريت بهينه آب نیز روشن شود. شايسته است در حکم استانداري به استاندار يادآور شود کوشش ايشان براي بهبود آب استان، از سنجه‌هاي کار او پس از دو سال استانداري خواهد بود. بالاآمدن سطح آب‌هاي زيرزميني در دشت‌ها، روان‌شدن آب در رودخانه‌هاي خشک، جان‌گرفتن رودخانه‌هاي در‌حال‌خشکيدگي، افزايش پوشش سبز جنگلي و مرتعي، بهسازي بيولوژيک حوزه‌هاي آبخيز و زنده‌شدن تالاب‌ها از سنجه‌هايي شوند که مديران استان با آن ارزيابي می‌شوند. هنگامي که مي‌گوييم آب، افزون بر آب آشاميدني، کشاورزي و صنعت که در رودخانه‌ها، چشمه‌ها و قنات‌ها يا آب‌هاي زيرزميني ديده مي‌شود، هدفمان باران، برف، ابر و درياهايي که ابرها را توليد می‌کنند، است.
استانداران و آب: در گذر چند دهه گذشته، مردم استان فارس و بسياري از استان‌هاي کشور، بيش از 20 نفر از انسان‌هاي محترم را به‌عنوان استاندار يا سرپرست استانداري آزموده‌اند. گرچه بسياري از اين عزيزان آنچه در توان داشتند را براي آباداني استان به ميدان آوردند، ولي بسياري از آرزوهاي مردم و خود استانداران و مديران در آباداني کشور و استان‌ها به بار ننشست. هر استاندار و مدير ارشدي آمد و قولي داد و رفت. با اين‌همه قول، درجازدن‌ها و پس‌رفت‌ها در زمينه آب و محيط زيست همچنان پابرجاست. در اين چند دهه، بيماري بزرگ آب کشور و استان‌هايي مانند فارس هر روز بزرگ و بزرگ‌تر شد و امروز مانند يک تومور بدخيم زندگي و روزگار مردم را به تباهي کشانيده است. گردانندگي ناکارآمد آب، اقليم و محيط زيست، بي‌کاري گسترده‌اي را دامن زده تا جايي که امنيت همگاني و آينده کشور را با گزند بزرگي روبه‌رو كرده است.
جايگاه آب در گزارش‌ استانداران و وکلاي مجلس
در گذر چند دهه گذشته، گرچه شمار فراواني از استانداران به پست و مقامي رسيدند و استان‌ها گاهي جايگاه پرش افراد به پست‌هاي بالاتر وزارت و رياست شدند، اما آب رودخانه‌ها و چشمه‌سارهاي استان‌هايشان يکي پس از ديگري خشک شدند. هنگامي که استانداران گزارش پيشرفت‌هاي آباداني را با آب‌وتاب خدمت مديران ارشد کشوري ارائه مي‌کردند، آب‌ کاريزها و قنات‌ها همگي رو به خشکي رفتند.

در اين دوران، ايستگاه‌هاي پمپاژ آب‌هاي زيرزميني نيز پس از کشيدن آخرين قطرات آب از دل زمين، آهسته‌آهسته، از کار بازايستادند. در کنار استانداران و مديران ارشد استان، بسياري از وکلاي مجلس نيز نگرش درستي به آب نداشتند. با اين‌همه کاستي، نبايد کاسه‌ها را سر استانداران يا وکيل‌هاي مردم بشکنيم. کسي از بالا نه استانداران و نه از وکيل‌هاي مردم نخواست که داستان غم‌انگيز آب را بنويسند يا به زبان آورند. براي خشک‌شدن اين‌همه رودخانه، چشمه، قنات، آبراهه يا تالاب، مجلس ما وزيري را استيضاح نکرد و از کسي پرسشي نشد. گرچه استانداران و وکلاي مجلس دادن چندصد ميليون يا چند ميليارد تومان پول به شهر و شهرستاني را بارها يادآور شدند، اما از نابودي آب آن شهر و شهرستان که زندگي اين نسل و نسل‌هاي آتي را به ويراني کشانيده است سخني به ميان نيامد. کسي از استانداران و وکلاي محترم مجلس نپرسيد که در دوران خدمت شما چند رودخانه و چشمه و قنات و تالاب خشک شد؟ نپرسيد که ارزش اقتصادي منابع نابودشده چه اندازه بود؟ نپرسيد در چه حالتي از آب و استان يا نمايندگي مجلس را بر دوش گرفتيد و به چه حالتي به مردم بازپس داديد؟ در حکم استاندار يا وکيل مجلس يا حتي مديران ارشد آب، در برابر خشک‌شدن سرچشمه‌هاي آب کسي پاسخ‌گو نشد. جناب آقاي رئيس‌جمهور گرامي بسياري از مردم از انتصاب‌هاي سياسي خسته شده‌اند. خواهش داريم بگذاريد کسي پاسخ‌گوي آب کشور شود. اميدواريم اين پاسخ‌گويي از استان‌ها و آن هم به دست جنابعالي آغاز شود. کار را بايد از جايي آغاز کرد. دستور دهيد تا استانداران براي مردم و شما روشن کنند که در آغاز و پايان دوران خدمتشان آب استان‌ها در چه شرايطي بوده است و براي ساماندهي آن چه کرده‌اند. افت سطح آب‌هاي زيرزميني و آبدهي رودخانه‌ها را سنجه‌اي براي ارزيابي مديريت استان قرار دهيد تا شايد نمايندگان مجلس نيز براي ارزيابي خودشان همين ابتکار را به کار بندند. اگر استانداري درباره آب کوتاهي کرد، به زودي به خدمتش پايان دهيد. دستور دهيد تا افزون‌بر مديران رسمي، کانون‌هاي کارشناسي، علمي و سازمان‌هاي مردمي نيز گزارش‌هايي درباره آب و کارکرد مديران خدمتتان ارائه کنند.

هم‌اکنون پرونده گزينش استانداران شماري از استان‌هاي کشور روي ميز دولت، وزير کشور و نمايندگان مجلس شوراي اسلامي اين استان‌هاست. روشن است هرکس کوشش دارد کسي را که بهتر مي‌داند، بر صندلي استانداري بنشاند. پس از گرفتن گواهي از کانون‌هاي قضائي و امنيتي، داشتن هم‌گرايي سياسي با دولت، وزير کشور و نمايندگان نمايه‌اي است که بالاترين شانس را به کانديدای استانداري مي‌دهد. دولتي‌ها دوستدار آن هستند که استاندار بتواند به سفارش آنها، سياست‌هاي خرد و کلان دولت را اجرا کند. نمايندگان مجلس در پي آن هستند که کسي برگزيده شود که در انتخابات پيش‌رو، تا اندازه شدني، با آنان همسو باشد. نقش استانداران و فرمانداران در برگزاري انتخابات از دغدغه‌هاي بسياري از نمايندگان مجلس بوده است. گوش‌دادن به درخواست نمايندگان براي کارهاي عمراني يا سفارشي شهرستان‌ها نيز از ديگر سنجه‌هايي است که در گزينش استاندار نقش دارد.

«سنجه نوين»: در اينجا، ما مي‌خواهيم از جناب آقاي رئيس‌جمهور و وزير کشور بخواهيم يک نمايه و سنجه نوين را در گزينش استاندار و متن حکم ايشان دخالت دهند. اين نمايه و سنجه، وابسته به آب و اقليم استان‌هاست. افزودن اين نمايه در گزينش استاندار، از حالت سياست‌زدگي و سودهاي شخصي مي‌کاهد و کشور را چند گام به سوي کارشناسي و شايسته‌سالاري نزديک‌تر مي‌کند. چه خوب است که پيشينه کانديدای استانداري در زمينه بهينه‌سازي مديريت منابع آب و منابع طبيعي کشور ارزيابي شود و کساني کانديدا شوند که گام‌هاي روشني در راه بهبود بهره‌وري در منابع انساني و آب برداشته باشند. استاندار بايد از جايگاه آب و اقليم در اقتصاد، توليد و کارآفريني کشور آگاه باشد. فراوان ديده‌ام که مديران ارشد کشوري از بسياري از سنجه‌هاي کارشناسي ناآگاه هستند و نمي‌توانند تيم‌هاي کارشناسي را دور خود گرد آورند و از آنها بهره‌مند شوند. خواهش ما از رئيس‌جمهور گرامي و وزير محترم کشور، آن باشد که داشتن مدرک دکتري را که فرد آن را هنگام داشتن پست گرفته است، نشان باسوادي او نداند. داشتن مدرک دکتري براي کساني که وقت شاگردي را نداشته‌‌اند، مانند سمي کشنده، جامعه ما را به ويراني مي‌برد. کساني که مدرک آنها در اتاق‌هاي مديريتي به آنها تسليم شده است، جز پس‌ماندگي ارمغان ديگري براي کشور ندارند؛ بنابراين درخواست آن است که به‌جاي مدرک، دوست‌بازي و قوم‌وخویش‌بازی، دنبال دانش و مهارت برويم. پيشنهاد آن است که در حکم استاندار، از او خواسته شود پس از مدت زماني روشن، گزارشي از چگونگي آب‌هاي سطحي و زيرزميني استان همراه با روش‌هاي ساماندهي برداشت آب از سفره‌هاي زيرزميني و سطحي به هيئت دولت ارائه کند. در اين گزارش، بايد روش استاندار در ساماندهي بهره‌برداري از منابع آب و بهره‌گيري از توان کارشناسي استان روشن باشد. در گزارش بايد نقش دانشگاه‌ها و کانون‌هاي دانش‌افزايي و فناورانه در مديريت بهينه آب نیز روشن شود. شايسته است در حکم استانداري به استاندار يادآور شود کوشش ايشان براي بهبود آب استان، از سنجه‌هاي کار او پس از دو سال استانداري خواهد بود. بالاآمدن سطح آب‌هاي زيرزميني در دشت‌ها، روان‌شدن آب در رودخانه‌هاي خشک، جان‌گرفتن رودخانه‌هاي در‌حال‌خشکيدگي، افزايش پوشش سبز جنگلي و مرتعي، بهسازي بيولوژيک حوزه‌هاي آبخيز و زنده‌شدن تالاب‌ها از سنجه‌هايي شوند که مديران استان با آن ارزيابي می‌شوند. هنگامي که مي‌گوييم آب، افزون بر آب آشاميدني، کشاورزي و صنعت که در رودخانه‌ها، چشمه‌ها و قنات‌ها يا آب‌هاي زيرزميني ديده مي‌شود، هدفمان باران، برف، ابر و درياهايي که ابرها را توليد می‌کنند، است.
استانداران و آب: در گذر چند دهه گذشته، مردم استان فارس و بسياري از استان‌هاي کشور، بيش از 20 نفر از انسان‌هاي محترم را به‌عنوان استاندار يا سرپرست استانداري آزموده‌اند. گرچه بسياري از اين عزيزان آنچه در توان داشتند را براي آباداني استان به ميدان آوردند، ولي بسياري از آرزوهاي مردم و خود استانداران و مديران در آباداني کشور و استان‌ها به بار ننشست. هر استاندار و مدير ارشدي آمد و قولي داد و رفت. با اين‌همه قول، درجازدن‌ها و پس‌رفت‌ها در زمينه آب و محيط زيست همچنان پابرجاست. در اين چند دهه، بيماري بزرگ آب کشور و استان‌هايي مانند فارس هر روز بزرگ و بزرگ‌تر شد و امروز مانند يک تومور بدخيم زندگي و روزگار مردم را به تباهي کشانيده است. گردانندگي ناکارآمد آب، اقليم و محيط زيست، بي‌کاري گسترده‌اي را دامن زده تا جايي که امنيت همگاني و آينده کشور را با گزند بزرگي روبه‌رو كرده است.
جايگاه آب در گزارش‌ استانداران و وکلاي مجلس
در گذر چند دهه گذشته، گرچه شمار فراواني از استانداران به پست و مقامي رسيدند و استان‌ها گاهي جايگاه پرش افراد به پست‌هاي بالاتر وزارت و رياست شدند، اما آب رودخانه‌ها و چشمه‌سارهاي استان‌هايشان يکي پس از ديگري خشک شدند. هنگامي که استانداران گزارش پيشرفت‌هاي آباداني را با آب‌وتاب خدمت مديران ارشد کشوري ارائه مي‌کردند، آب‌ کاريزها و قنات‌ها همگي رو به خشکي رفتند.

در اين دوران، ايستگاه‌هاي پمپاژ آب‌هاي زيرزميني نيز پس از کشيدن آخرين قطرات آب از دل زمين، آهسته‌آهسته، از کار بازايستادند. در کنار استانداران و مديران ارشد استان، بسياري از وکلاي مجلس نيز نگرش درستي به آب نداشتند. با اين‌همه کاستي، نبايد کاسه‌ها را سر استانداران يا وکيل‌هاي مردم بشکنيم. کسي از بالا نه استانداران و نه از وکيل‌هاي مردم نخواست که داستان غم‌انگيز آب را بنويسند يا به زبان آورند. براي خشک‌شدن اين‌همه رودخانه، چشمه، قنات، آبراهه يا تالاب، مجلس ما وزيري را استيضاح نکرد و از کسي پرسشي نشد. گرچه استانداران و وکلاي مجلس دادن چندصد ميليون يا چند ميليارد تومان پول به شهر و شهرستاني را بارها يادآور شدند، اما از نابودي آب آن شهر و شهرستان که زندگي اين نسل و نسل‌هاي آتي را به ويراني کشانيده است سخني به ميان نيامد. کسي از استانداران و وکلاي محترم مجلس نپرسيد که در دوران خدمت شما چند رودخانه و چشمه و قنات و تالاب خشک شد؟ نپرسيد که ارزش اقتصادي منابع نابودشده چه اندازه بود؟ نپرسيد در چه حالتي از آب و استان يا نمايندگي مجلس را بر دوش گرفتيد و به چه حالتي به مردم بازپس داديد؟ در حکم استاندار يا وکيل مجلس يا حتي مديران ارشد آب، در برابر خشک‌شدن سرچشمه‌هاي آب کسي پاسخ‌گو نشد. جناب آقاي رئيس‌جمهور گرامي بسياري از مردم از انتصاب‌هاي سياسي خسته شده‌اند. خواهش داريم بگذاريد کسي پاسخ‌گوي آب کشور شود. اميدواريم اين پاسخ‌گويي از استان‌ها و آن هم به دست جنابعالي آغاز شود. کار را بايد از جايي آغاز کرد. دستور دهيد تا استانداران براي مردم و شما روشن کنند که در آغاز و پايان دوران خدمتشان آب استان‌ها در چه شرايطي بوده است و براي ساماندهي آن چه کرده‌اند. افت سطح آب‌هاي زيرزميني و آبدهي رودخانه‌ها را سنجه‌اي براي ارزيابي مديريت استان قرار دهيد تا شايد نمايندگان مجلس نيز براي ارزيابي خودشان همين ابتکار را به کار بندند. اگر استانداري درباره آب کوتاهي کرد، به زودي به خدمتش پايان دهيد. دستور دهيد تا افزون‌بر مديران رسمي، کانون‌هاي کارشناسي، علمي و سازمان‌هاي مردمي نيز گزارش‌هايي درباره آب و کارکرد مديران خدمتتان ارائه کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.