|

طريقتِ اصلاح‌طلبي و تدبير رئيس‌جمهور؛

حمايتِ گفتماني، نقدِ عملکردي

جلال ميرزايي- نماينده مجلس و دبير سياسي فراكسيون اميد

يکي از مهم‌ترين معماهاي امروز جامعه نخبگان ما، يافتن مرز ميان اصلاح‌طلبي و اعتدال‌گرايي است و اينکه اين دو گفتمان چه تفاوت‌ها و شباهت‌هايي با همديگر دارند. آيا مي‌توان اعتدال‌گرايي را در امتداد اصلاح‌طلبي قلمداد کرد يا اينکه مفصل‌بندي متمايزي از همديگر دارند؟ ذکر اين نکته از‌اين‌رو است که بسياري، با توجه به وامداري دولت به جريان اصلاحات در رسيدن به کرسي قدرت، بر اين باورند که اعتدال‌گرايي مدلي به‌روزشده از اصلاح‌طلبي است؛ اما نکته در اينجاست که جريان اصلاحات، خاستگاه و منشأ خاص خودش را دارد و حمايت اين جريان از روحاني در انتخابات 92 و متعاقبا 96 تاکتيکي کاربردي و عقلانيت‌محور براي گذار از جريان اصولگرا و محافظه‌کار حاکم بر دولت بود. از اين منظر نمي‌توان با صرف حمايت از دولت آقاي روحاني، مدعي همخواني اين دو جريان شد. چه‌بسا که دولت کنوني خود مدعي گفتماني جديد با شاخصه‌هاي مختص به خود است. براي همين است که از انتخابات سال 92 که دکتر روحاني با حمايت اصلاح‌طلبان پيروز شد، تاکنون که بيش از يک سال از انتخاب مجدد رئيس‌جمهور مي‌گذرد؛ با وجود آنکه افکار عمومي، روحاني و دولتش را با برچسب اصلاح‌طلبي مي‌شناسند، رابطه دولت او با جريان اصلاح‌طلب با فراز و فرودهايي همراه بوده است.

براي آسيب‌شناسي چرايي اين فراز و فرودها، هم بايد جريان اصلاح‌طلبي را شناخت و هم ماهيت دولت روحاني را واکاوي کرد. اين جريان، به صورت يکدست نيست. برخي اصلاح‌طلبان بيرون از قدرت و برخي درون قدرت قرار دارند. به همين واسطه نگاه جريان اصلاح‌طلبي به دولت روحاني نگاه يکساني نيست. برخي‌ از افراد او را به طور کلي اصلاح‌طلب نمي‌دانند و هيچ انتظاري از دولت در جهت تحقق شعارهاي اصلاح‌طلبي ندارند. برخي‌ افراد هم ضمن آنکه او را اصلاح‌طلب نمي‌دانند؛ اما رويکرد حمايتي از دولت بنا به مصلحت دارند و دست آخر گروهي در يک وضعيت بينابين، معتقد به حمايت نقادانه از دولت هستند.
از سوي ديگر براي بررسي چرايي اين فراز و فرودها، بايد ماهيت دولت روحاني را کنکاش کرد. نکته نخست اينکه در داخل دولت روحاني يکدستي ميان کابينه وجود ندارد و همچنين ميان گفتمان روحاني و عملکرد او و کابينه‌اش تناقضي جدي وجود دارد. روحاني ضمن اينکه خود را مديون اصلاح‌طلبي مي‌داند، سعي مي‌کند استقلال نسبي خود را از اصلاح‌طلبي نيز حفظ کند. روحاني و کابينه‌اش همواره از اينکه خود را به جريان اصلاح‌طلبي نزديک کنند، هراس داشته‌اند. همين امر باعث روابط کج‌‌دار و مريز ميان اين جريان با اصلاح‌طلبي شده است.
با وجود چنين رويکردي که از سوي دولت روحاني درباره جريان اصلاحات وجود دارد، جريان اصلاحات در برخورد با روحاني و اعضاي کابينه‌اش، همواره سه رويکرد را در اين چند سال اتخاذ کرده است. برخي‌ افراد به مخالفت با او و کابينه‌اش برخاسته‌اند و برخي حمايت کامل از او را مدنظر داشته‌اند که معروف به استمرارطلبان شده‌اند و برخي به حمايت توأم با نقد اعتقاد دارند؛ اما با توجه به شرايط کشور و اقداماتي که روحاني در اين چند سال انجام داده است، بايد ميان عملکرد دولت روحاني و گفتمان سياسي که از خود نشان داده، تفاوت گذاشت. گفتمان روحاني در حوزه‌هاي مختلف، گفتمان اصلاح‌طلبي است و حمايت جريان اصلاح‌طلب، در واقع از گفتمان اعلامي او در تريبون‌هاست؛ اما ميان اين گفتمان و عملکردش در بسياري از حوزه‌ها فاصله است و نقدي که ما بايد داشته باشيم، درباره عملکردهاي اجرائي دولت روحاني است. در واقع گفتمان آقاي روحاني گرچه در گفتار پژواک اصلاح‌طلبي را در جامعه ندا مي‌دهد؛ اما عملکردش اصلاح‌طلبي نيست. دراین‌صورت حمايت ما از دولت در واقع حمايت گفتماني است و نقد ما عملکردي است؛ اما براي نقد صحيح دولت بايد معياري داشت. معيار ما براي نقد دولت چيست؟ معيار ما همساني حرف و عمل است. جريان اصلاح‌طلبي از ضرورت توسعه سخن مي‌گويد. دولت بايد از تمام ظرفيت‌هايش براي توسعه بهره ببرد؛ اما در درون دولت نوعي بي‌رمقي حاکم است.
همچنين اصل و اساس جريان اصلاحات، شايسته‌سالاري است و اينکه تخصص‌محوري ملاک نهايي افراد براي تصدي مناصب قدرت بايد باشد. باز در اين بخش شاهد عملکرد ضعيف دولت و حاکم‌بودن نگاه جرياني و جناحي در تقسيم‌بندي قدرت هستيم. در ماه‌هاي اخير اخبار ناخوشايندي از حضور نزديکان مقامات بلند‌پايه اجرائي قدرت در پست‌هاي مهم می‌شنویم. اين در حالي است که بسياري از اين افراد کمترين سابقه در حوزه اجرائي داشته و متأسفانه برخي وزرا دانسته و ندانسته بزرگ‌ترين ضربه را به وجهه‌ دولت مي‌زنند. کسي در کشور منکر مزيت‌هاي فراوان قانون منع به‌کارگيري بازنشستگان نيست و اينکه جوانان متخصص عهده‌دار مناصب اجرائي قدرت شوند؛ اما فقدان ساختارسازي در کشور و منافع محوري جريان‌ها عملا باعث شده از اين قانون در راستای بده‌بستان‌هاي سياسي استفاده شود. اين در حالي است که آقاي روحاني، رئيس‌جمهوري، بارها از آسيب‌هاي حضور نزديکان دولتمردان در پست‌هاي حساس در اين برهه خاص زماني سخن گفته‌اند. از‌اين‌رو اين انتظار از دولت مي‌رود که با پايبندي به گفتمان اعتدال‌گرايي، به سهم خود در توسعه کشور مؤثر واقع شود. اين رويکرد مي‌تواند با ترکيبي از جوان‌گرايي، استفاده از ظرفيت اقليت‌ها و زنان، به منصه ظهور برسد.

يکي از مهم‌ترين معماهاي امروز جامعه نخبگان ما، يافتن مرز ميان اصلاح‌طلبي و اعتدال‌گرايي است و اينکه اين دو گفتمان چه تفاوت‌ها و شباهت‌هايي با همديگر دارند. آيا مي‌توان اعتدال‌گرايي را در امتداد اصلاح‌طلبي قلمداد کرد يا اينکه مفصل‌بندي متمايزي از همديگر دارند؟ ذکر اين نکته از‌اين‌رو است که بسياري، با توجه به وامداري دولت به جريان اصلاحات در رسيدن به کرسي قدرت، بر اين باورند که اعتدال‌گرايي مدلي به‌روزشده از اصلاح‌طلبي است؛ اما نکته در اينجاست که جريان اصلاحات، خاستگاه و منشأ خاص خودش را دارد و حمايت اين جريان از روحاني در انتخابات 92 و متعاقبا 96 تاکتيکي کاربردي و عقلانيت‌محور براي گذار از جريان اصولگرا و محافظه‌کار حاکم بر دولت بود. از اين منظر نمي‌توان با صرف حمايت از دولت آقاي روحاني، مدعي همخواني اين دو جريان شد. چه‌بسا که دولت کنوني خود مدعي گفتماني جديد با شاخصه‌هاي مختص به خود است. براي همين است که از انتخابات سال 92 که دکتر روحاني با حمايت اصلاح‌طلبان پيروز شد، تاکنون که بيش از يک سال از انتخاب مجدد رئيس‌جمهور مي‌گذرد؛ با وجود آنکه افکار عمومي، روحاني و دولتش را با برچسب اصلاح‌طلبي مي‌شناسند، رابطه دولت او با جريان اصلاح‌طلب با فراز و فرودهايي همراه بوده است.

براي آسيب‌شناسي چرايي اين فراز و فرودها، هم بايد جريان اصلاح‌طلبي را شناخت و هم ماهيت دولت روحاني را واکاوي کرد. اين جريان، به صورت يکدست نيست. برخي اصلاح‌طلبان بيرون از قدرت و برخي درون قدرت قرار دارند. به همين واسطه نگاه جريان اصلاح‌طلبي به دولت روحاني نگاه يکساني نيست. برخي‌ از افراد او را به طور کلي اصلاح‌طلب نمي‌دانند و هيچ انتظاري از دولت در جهت تحقق شعارهاي اصلاح‌طلبي ندارند. برخي‌ افراد هم ضمن آنکه او را اصلاح‌طلب نمي‌دانند؛ اما رويکرد حمايتي از دولت بنا به مصلحت دارند و دست آخر گروهي در يک وضعيت بينابين، معتقد به حمايت نقادانه از دولت هستند.
از سوي ديگر براي بررسي چرايي اين فراز و فرودها، بايد ماهيت دولت روحاني را کنکاش کرد. نکته نخست اينکه در داخل دولت روحاني يکدستي ميان کابينه وجود ندارد و همچنين ميان گفتمان روحاني و عملکرد او و کابينه‌اش تناقضي جدي وجود دارد. روحاني ضمن اينکه خود را مديون اصلاح‌طلبي مي‌داند، سعي مي‌کند استقلال نسبي خود را از اصلاح‌طلبي نيز حفظ کند. روحاني و کابينه‌اش همواره از اينکه خود را به جريان اصلاح‌طلبي نزديک کنند، هراس داشته‌اند. همين امر باعث روابط کج‌‌دار و مريز ميان اين جريان با اصلاح‌طلبي شده است.
با وجود چنين رويکردي که از سوي دولت روحاني درباره جريان اصلاحات وجود دارد، جريان اصلاحات در برخورد با روحاني و اعضاي کابينه‌اش، همواره سه رويکرد را در اين چند سال اتخاذ کرده است. برخي‌ افراد به مخالفت با او و کابينه‌اش برخاسته‌اند و برخي حمايت کامل از او را مدنظر داشته‌اند که معروف به استمرارطلبان شده‌اند و برخي به حمايت توأم با نقد اعتقاد دارند؛ اما با توجه به شرايط کشور و اقداماتي که روحاني در اين چند سال انجام داده است، بايد ميان عملکرد دولت روحاني و گفتمان سياسي که از خود نشان داده، تفاوت گذاشت. گفتمان روحاني در حوزه‌هاي مختلف، گفتمان اصلاح‌طلبي است و حمايت جريان اصلاح‌طلب، در واقع از گفتمان اعلامي او در تريبون‌هاست؛ اما ميان اين گفتمان و عملکردش در بسياري از حوزه‌ها فاصله است و نقدي که ما بايد داشته باشيم، درباره عملکردهاي اجرائي دولت روحاني است. در واقع گفتمان آقاي روحاني گرچه در گفتار پژواک اصلاح‌طلبي را در جامعه ندا مي‌دهد؛ اما عملکردش اصلاح‌طلبي نيست. دراین‌صورت حمايت ما از دولت در واقع حمايت گفتماني است و نقد ما عملکردي است؛ اما براي نقد صحيح دولت بايد معياري داشت. معيار ما براي نقد دولت چيست؟ معيار ما همساني حرف و عمل است. جريان اصلاح‌طلبي از ضرورت توسعه سخن مي‌گويد. دولت بايد از تمام ظرفيت‌هايش براي توسعه بهره ببرد؛ اما در درون دولت نوعي بي‌رمقي حاکم است.
همچنين اصل و اساس جريان اصلاحات، شايسته‌سالاري است و اينکه تخصص‌محوري ملاک نهايي افراد براي تصدي مناصب قدرت بايد باشد. باز در اين بخش شاهد عملکرد ضعيف دولت و حاکم‌بودن نگاه جرياني و جناحي در تقسيم‌بندي قدرت هستيم. در ماه‌هاي اخير اخبار ناخوشايندي از حضور نزديکان مقامات بلند‌پايه اجرائي قدرت در پست‌هاي مهم می‌شنویم. اين در حالي است که بسياري از اين افراد کمترين سابقه در حوزه اجرائي داشته و متأسفانه برخي وزرا دانسته و ندانسته بزرگ‌ترين ضربه را به وجهه‌ دولت مي‌زنند. کسي در کشور منکر مزيت‌هاي فراوان قانون منع به‌کارگيري بازنشستگان نيست و اينکه جوانان متخصص عهده‌دار مناصب اجرائي قدرت شوند؛ اما فقدان ساختارسازي در کشور و منافع محوري جريان‌ها عملا باعث شده از اين قانون در راستای بده‌بستان‌هاي سياسي استفاده شود. اين در حالي است که آقاي روحاني، رئيس‌جمهوري، بارها از آسيب‌هاي حضور نزديکان دولتمردان در پست‌هاي حساس در اين برهه خاص زماني سخن گفته‌اند. از‌اين‌رو اين انتظار از دولت مي‌رود که با پايبندي به گفتمان اعتدال‌گرايي، به سهم خود در توسعه کشور مؤثر واقع شود. اين رويکرد مي‌تواند با ترکيبي از جوان‌گرايي، استفاده از ظرفيت اقليت‌ها و زنان، به منصه ظهور برسد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.