|

نشست کابل دريچه‌اي به سوي صلح

اردشير زارعي‌قنواتي: دومين دور نشست سه‌جانبه وزراي خارجه چين، افغانستان و پاکستان روز شنبه در کابل برگزار شد و هر سه کشور در زمينه پايان‌دادن به بي‌ثباتي و مبارزه با تروريسم، به توافقات مقدماتي رسيدند. اين مذاکرات که دور اول آن در دسامبر سال گذشته در چين برگزار شد و قرار است دور سوم آن نيز به‌زودي در پاکستان انجام شود، در واقع ابتکار عمل پکن به‌عنوان اصلي‌ترين قدرت منطقه‌اي است که با هر دو کشور ديگر روابط تجاري و استراتژيک دارد. هرچند اين تلاش‌ها هم‌زمان با طرح صلح آمريکا براي افغانستان انجام مي‌گيرد، اما طرح صلح چين که از حمايت روسيه و ديگر کشورهاي منطقه برخوردار است، مسير متفاوتي را مي‌پيمايد. در طرح صلح آمريکايي، طبق معمول، معاملات پشت پرده و اراده براي انحصار ابتکار عمل در راستای تنظيم مناسبات بين دولت مرکزي کابل و گروه «طالبان» با مديريت واشنگتن مدنظر قرار دارد و به همين دليل سعي مي‌شود کشورهاي منطقه که در اين موضوع تأثيرگذار و ذي‌نفع هستند، در حاشيه قرار گيرند يا حداقل به صورت مجزا و بر اساس منافع منطقه‌اي آمريکا در اين «پروژه صلح» دخيل شوند؛در‌حالي‌که طرح صلح چين در چارچوب يک «پروسه صلح» با مشارکت جمعي و منطقه‌اي و تحت نظارت بازيگران درگير در حوزه داخلي و خارجي و همچنين زير نظر رسانه‌هاي جهاني دنبال مي‌شود. همين تفاوت دو رويکرد، نشان‌دهنده اهداف متفاوت دو طرح در دست اجراست که نوع آمريکايي آن حتي در صورت موفقيت براي ايجاد توافق بين دولت مرکزي کابل و طالبان، بيشتر در حوزه تنظيم روابط بين اضلاع فاجعه بدون حل‌و‌فصل مشکلات و معضلات اصلي خواهد بود، اما در طرح دوم که چيني‌ها با حمايت روسيه و ديگر همسايگان افغانستان دنبال مي‌کنند، تمرکز اصلي معطوف به «علت» بحران است که از همان ابتداي شکل‌گيري در چارچوب نقض حاکميت ملي و سوءاستفاده از سرزمين افغانستان براي دخالت در امور منطقه بود و براي حل آن نیز بالطبع بايد منافع جمعي بازيگران منطقه‌اي و در کانون آن ثبات افغانستان مدنظر قرار گيرد. خروجي نشست سه‌جانبه کابل تا حدودي نشان مي‌دهد رهبران چين موفق شده‌‌اند اسلام‌آباد را به‌عنوان متحد استراتژيک خود، متقاعد به مشارکت در يک پروسه صلح واقعي کنند. چيني‌ها که در طرح‌هاي بلندپروازانه خود ازجمله طرح «يک جاده - يک کمربند» تصميم دارند همه کشورهاي پيراموني و حتي رقباي خود را درگير يک نوع از مناسبات اقتصادي و سياسي کنند که منافع ملي و مسير روند توسعه آنان را هم تضمين کند، به خوبي مي‌دانند صلح در افغانستان بدون مشارکت و تعهدات منطقه‌اي، سرابي بيش نخواهد بود. از آنجا که در خود افغانستان نیز اکنون نيروهاي آلترناتيوي در قالب يک دولت مرکزي دست‌نشانده و درهم‌فروپاشيده، مافياي جهاديست‌هاي قوم‌گرا که در ائتلاف با تکنوکرات‌هاي فاسد حکومتي قرار دارند و همچنين اپوزيسيون مسلح طالبان که تلفيقي از قوم‌گرايي پشتون و بنيادگرايي اسلامي است، هيچ طرح صلحي تنها با اتکا به اراده ملي، قابل تحقق نخواهد بود. در چنين شرايطي، هم‌اکنون هر دو طرح صلح آمريکايي و چيني را بايد در چارچوب درک درست از ماهيت بحران و وضعيت ذاتي آن ارزيابي کرد که بالطبع اگر بحران موجود فقط مشکل دروني افغانستان بود، لاجرم طرح صلح انحصاري واشنگتن جواب مي‌داد و در مقابل اگر نگاه و برداشت در ماهيت منطقه‌اي بحران باشد، تنها راه‌حل واقعي يک عزم و مشارکت منطقه‌اي خواهد بود که هم‌اکنون در طرح صلح پکن دنبال مي‌شود. از طرف ديگر، در کابل و اسلام‌آباد با توجه به هزينه‌هاي سنگين براي ادامه بي‌ثباتي و احتمال فروپاشي ساختارهاي ملي و البته با فشار افکار عمومي و تجربه بن‌بست‌هاي دهه‌ها گذشته و به‌خصوص در جريان بيش از 17 سال اشغال خاک افغانستان به دست آمريکا و ناتو که هيچ اميدي براي بهترشدن اوضاع در افق ديده نمي‌شود، همه بازيگران به نقطه‌اي رسيده‌‌اند که بايد بين بن‌بست و ادامه وضع موجود و خروج از شرايط نامناسب کنوني، دست به انتخاب بزنند.اين طيف‌ها و گروه‌بندي‌ها امروز مي‌دانند ادامه وضعيت موجود نه‌تنها تأمين‌کننده منافع ملي آنان نيست، بلکه حتي موجوديت و منافع گروهي و جناحي آنها را هم با توجه به تشديد منازعه، به خطر مي‌اندازد. بارها از زبان رهبران سياسي و نظامي آمريکايي در چند سال گذشته گفته شده که هدف آنان بيش از اينکه دستيابي به صلح باشد، تأمين منافع آمريکاست و تقريبا همگان نيز ديگر ترديدي ندارند که در واشنگتن از بحران افغانستان براي بي‌ثبات‌کردن منطقه استفاده مي‌شود. از آنجا که چين به‌عنوان کشوري که خطر بنيادگرايي و تروريسم اسلامي را درون مرزهاي خود به‌خصوص در منطقه «سين‌کيانگ» حس مي‌کند و روابط استراتژيکی با پاکستان دارد و با افغانستان نيز به‌عنوان يک شريک راهبردي در زمينه اقتصادي منافع مشترک خواهد داشت، با جلب نظر ديگر کشورهاي منطقه که در کنفرانس مسکو چراغ سبز آنان را دريافت کرد، امروز بهتر از رقيب فراآتلانتيکي خود مي‌تواند در حل‌وفصل بحران افغانستان تأثيرگذار باشد. از طرف ديگر، آمريکايي‌ها با توجه به مخدوش‌شدن روابطشان با پاکستان به‌عنوان يک بازيگر اصلي در امور افغانستان، امروز فاقد توان بالفعل براي متقاعدکردن اسلام‌آباد براي مشارکت در طرح صلح انحصاري خود هستند.

اردشير زارعي‌قنواتي: دومين دور نشست سه‌جانبه وزراي خارجه چين، افغانستان و پاکستان روز شنبه در کابل برگزار شد و هر سه کشور در زمينه پايان‌دادن به بي‌ثباتي و مبارزه با تروريسم، به توافقات مقدماتي رسيدند. اين مذاکرات که دور اول آن در دسامبر سال گذشته در چين برگزار شد و قرار است دور سوم آن نيز به‌زودي در پاکستان انجام شود، در واقع ابتکار عمل پکن به‌عنوان اصلي‌ترين قدرت منطقه‌اي است که با هر دو کشور ديگر روابط تجاري و استراتژيک دارد. هرچند اين تلاش‌ها هم‌زمان با طرح صلح آمريکا براي افغانستان انجام مي‌گيرد، اما طرح صلح چين که از حمايت روسيه و ديگر کشورهاي منطقه برخوردار است، مسير متفاوتي را مي‌پيمايد. در طرح صلح آمريکايي، طبق معمول، معاملات پشت پرده و اراده براي انحصار ابتکار عمل در راستای تنظيم مناسبات بين دولت مرکزي کابل و گروه «طالبان» با مديريت واشنگتن مدنظر قرار دارد و به همين دليل سعي مي‌شود کشورهاي منطقه که در اين موضوع تأثيرگذار و ذي‌نفع هستند، در حاشيه قرار گيرند يا حداقل به صورت مجزا و بر اساس منافع منطقه‌اي آمريکا در اين «پروژه صلح» دخيل شوند؛در‌حالي‌که طرح صلح چين در چارچوب يک «پروسه صلح» با مشارکت جمعي و منطقه‌اي و تحت نظارت بازيگران درگير در حوزه داخلي و خارجي و همچنين زير نظر رسانه‌هاي جهاني دنبال مي‌شود. همين تفاوت دو رويکرد، نشان‌دهنده اهداف متفاوت دو طرح در دست اجراست که نوع آمريکايي آن حتي در صورت موفقيت براي ايجاد توافق بين دولت مرکزي کابل و طالبان، بيشتر در حوزه تنظيم روابط بين اضلاع فاجعه بدون حل‌و‌فصل مشکلات و معضلات اصلي خواهد بود، اما در طرح دوم که چيني‌ها با حمايت روسيه و ديگر همسايگان افغانستان دنبال مي‌کنند، تمرکز اصلي معطوف به «علت» بحران است که از همان ابتداي شکل‌گيري در چارچوب نقض حاکميت ملي و سوءاستفاده از سرزمين افغانستان براي دخالت در امور منطقه بود و براي حل آن نیز بالطبع بايد منافع جمعي بازيگران منطقه‌اي و در کانون آن ثبات افغانستان مدنظر قرار گيرد. خروجي نشست سه‌جانبه کابل تا حدودي نشان مي‌دهد رهبران چين موفق شده‌‌اند اسلام‌آباد را به‌عنوان متحد استراتژيک خود، متقاعد به مشارکت در يک پروسه صلح واقعي کنند. چيني‌ها که در طرح‌هاي بلندپروازانه خود ازجمله طرح «يک جاده - يک کمربند» تصميم دارند همه کشورهاي پيراموني و حتي رقباي خود را درگير يک نوع از مناسبات اقتصادي و سياسي کنند که منافع ملي و مسير روند توسعه آنان را هم تضمين کند، به خوبي مي‌دانند صلح در افغانستان بدون مشارکت و تعهدات منطقه‌اي، سرابي بيش نخواهد بود. از آنجا که در خود افغانستان نیز اکنون نيروهاي آلترناتيوي در قالب يک دولت مرکزي دست‌نشانده و درهم‌فروپاشيده، مافياي جهاديست‌هاي قوم‌گرا که در ائتلاف با تکنوکرات‌هاي فاسد حکومتي قرار دارند و همچنين اپوزيسيون مسلح طالبان که تلفيقي از قوم‌گرايي پشتون و بنيادگرايي اسلامي است، هيچ طرح صلحي تنها با اتکا به اراده ملي، قابل تحقق نخواهد بود. در چنين شرايطي، هم‌اکنون هر دو طرح صلح آمريکايي و چيني را بايد در چارچوب درک درست از ماهيت بحران و وضعيت ذاتي آن ارزيابي کرد که بالطبع اگر بحران موجود فقط مشکل دروني افغانستان بود، لاجرم طرح صلح انحصاري واشنگتن جواب مي‌داد و در مقابل اگر نگاه و برداشت در ماهيت منطقه‌اي بحران باشد، تنها راه‌حل واقعي يک عزم و مشارکت منطقه‌اي خواهد بود که هم‌اکنون در طرح صلح پکن دنبال مي‌شود. از طرف ديگر، در کابل و اسلام‌آباد با توجه به هزينه‌هاي سنگين براي ادامه بي‌ثباتي و احتمال فروپاشي ساختارهاي ملي و البته با فشار افکار عمومي و تجربه بن‌بست‌هاي دهه‌ها گذشته و به‌خصوص در جريان بيش از 17 سال اشغال خاک افغانستان به دست آمريکا و ناتو که هيچ اميدي براي بهترشدن اوضاع در افق ديده نمي‌شود، همه بازيگران به نقطه‌اي رسيده‌‌اند که بايد بين بن‌بست و ادامه وضع موجود و خروج از شرايط نامناسب کنوني، دست به انتخاب بزنند.اين طيف‌ها و گروه‌بندي‌ها امروز مي‌دانند ادامه وضعيت موجود نه‌تنها تأمين‌کننده منافع ملي آنان نيست، بلکه حتي موجوديت و منافع گروهي و جناحي آنها را هم با توجه به تشديد منازعه، به خطر مي‌اندازد. بارها از زبان رهبران سياسي و نظامي آمريکايي در چند سال گذشته گفته شده که هدف آنان بيش از اينکه دستيابي به صلح باشد، تأمين منافع آمريکاست و تقريبا همگان نيز ديگر ترديدي ندارند که در واشنگتن از بحران افغانستان براي بي‌ثبات‌کردن منطقه استفاده مي‌شود. از آنجا که چين به‌عنوان کشوري که خطر بنيادگرايي و تروريسم اسلامي را درون مرزهاي خود به‌خصوص در منطقه «سين‌کيانگ» حس مي‌کند و روابط استراتژيکی با پاکستان دارد و با افغانستان نيز به‌عنوان يک شريک راهبردي در زمينه اقتصادي منافع مشترک خواهد داشت، با جلب نظر ديگر کشورهاي منطقه که در کنفرانس مسکو چراغ سبز آنان را دريافت کرد، امروز بهتر از رقيب فراآتلانتيکي خود مي‌تواند در حل‌وفصل بحران افغانستان تأثيرگذار باشد. از طرف ديگر، آمريکايي‌ها با توجه به مخدوش‌شدن روابطشان با پاکستان به‌عنوان يک بازيگر اصلي در امور افغانستان، امروز فاقد توان بالفعل براي متقاعدکردن اسلام‌آباد براي مشارکت در طرح صلح انحصاري خود هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.