از خيابان انقلاب بهبعد- نشربيدگل
قلمروهای ناشناخته
پیام حیدرقزوینی
عمر جریان تئاتر مدرن در ایران از یک سده گذشته اما هنوز که هنوز است چاپ نمایشنامه در ایران بهلحاظ فروش و استقبال مخاطب کاری پرریسک بهشمار میرود که هر ناشری را تاب انجامش نیست. خاصه آن زمان که وضعیت چاپ و نشر کتاب خرد و خراب هم باشد و ریسکپذیری ناشر اندک شده باشد. اما نگاهی به بازار کتاب آن هم در دورهای که هیچچیز سر جایش نبوده، نشان میدهد که مخاطب از متنهای جدی لازم چشم نمیپوشد و کار که کار باشد دیده و خوانده میشود. در چند سال اخیر چند ناشر بهصورت تخصصیتری به چاپ ادبیات نمایشی پرداختهاند و برخی از آنها توانستهاند جایی در بازار محدود کتاب در ایران برای خود دستوپا کنند. «بیدگل» از جمله این ناشرهاست که اگرچه عمری طولانی ندارد اما در مدتی اندک توانسته در مسیری گام بردارد که مهم و قابل اعتنا شود. دو دههای میشود که کتابفروشی بیدگل در خیابان انقلاب و روبهروی دانشگاه قرار دارد اما تنها چهارسال است که بیدگل بهعنوان ناشر شروع به فعالیت کرده است. بیدگل با چاپ کتاب در زمینه تئاتر و ادبیات نمایشی شروع به کار کرد و بعدتر فعالیت خود را در حوزههای دیگر هم گسترش داد. تجسمی، فلسفه، ادبیات، سینما، انیمیشن و
موسیقی حوزههایی بودهاند که بیدگل در آنها فعال بوده اما جهتگیری کلی این نشر بهسمتی بوده که میتوان هدف آن را چاپ کتابهای تخصصی در زمینه هنر دانست. بیدگل در دو، سه سال اخیر چندباری هم بهعنوان ناشر برگزیده در زمینه ادبیات نمایشی انتخاب شده و حامی چند جشنواره تئاتر هم بوده است. همچنین تعدادی از کتابهایش هم بهعنوان کتاب فصل انتخاب شدهاند. اما چند مساله قابلتوجه در نحوه فعالیت بیدگل در این چند سال دیده میشود. اول آنکه تجربه این نشر در چاپ نمایشنامه قابل اعتناست چرا که تقریبا تمام نمایشنامههای بیدگل فروش مناسبی داشتهاند؛ نمایشنامههایی که بعضی از آنها اسم و رسمی هم در ایران نداشتند و اولینبار به همین واسطه در ایران مطرح شدهاند. دیگر اینکه بیدگل فعالیتهای خود را در حوزههایی مشخص سامان داده و سعی کرده در هر حوزهای بهصورت تخصصی به انتشار کتاب بپردازد. بیدگل دارای مجموعههایی است که هر مجموعه توسط یک دبیر اداره میشود و از اینرو هر مجموعه میتواند به انتشار کتابهایی بپردازد که جزو نیازهای آن حوزه در ایران بهشمار میرود. نمایشنامه، سینما و فلسفه از جمله مجموعههای بیدگل هستند که بهترتیب توسط
علیاکبر علیزاد، مهدی نصراللهزاده و حسین نمکین سرپرستی میشوند. عماد شاطریان، مدیر انتشارات بیدگل، در مورد ایده انتشار کتابهای این نشر میگوید: «ایده اولیه ما بر این اساس بود که طبق برنامهای بلندمدتتر، در هر حوزه بهصورت تخصصی به انتشار کتاب بپردازیم. بر این اساس در هر حوزه، دبیر مجموعهای تعیین شد و کتابها زیرنظر این افراد به چاپ رسیدند. تلاش ما بر این است که بهصورت گزیده دست به انتشار کتاب بزنیم و هر کتابی را به دست مخاطب ندهیم.» او همچنین درباره علت فروش خوب متنهای نمایشی بیدگل میگوید: «با توجه به اینکه ما بهصورت تخصصی به انتشار نمایشنامه پرداختیم، استقبال از این دست آثارمان خوب بوده است. برای مثال نمایشنامه «شهادت یا یککم آسایشی که داریم» در یکماهونیم نیمی از چاپ اولش به فروش رفته یا مثلا «در انتظار گودو» به چاپ دوازدهم رسیده است. اگرچه بهطور کلی فروش نمایشنامه در مقایسه با کتابهای عمومی و رمان و داستان کمتر است، اما وضعیت فروش نمایشنامههای بیدگل راضیکننده است. اگر مثلا یک چاپ نمایشنامهای در بازار کتاب ایران در طول پنجسال به فروش میرود، برخی آثار ما در طول چندماه به اتمام رسیده و
تجدیدچاپ شدهاند.»
علیاکبر علیزاد، دبیر بخش نمایشنامه بیدگل هم درباره چگونگی انتخاب کتابهای این بخش از چند معیار نام میبرد: «در چند سالی که مسوول بخش نمایشنامه بیدگل بودهام، چند ملاک برای انتخاب نمایشنامه مدنظر داشتهایم. اول اینکه آیا نمایشنامه موردنظر تاکنون به فارسی ترجمه شده یا نه. دیگر اینکه نویسنده و خود نمایشنامه اعتبار و ارزش ترجمه را دارا باشد و همچنین تلاش کردهایم تا ترجمههایی از زبانهایی که کمتر به فارسی ترجمه شدهاند، مثل آلمانی و فرانسوی انجام دهیم. نکته دیگر هم اینکه برخی ترجمهها چند دهه پیش به فارسی ترجمه شدهاند و نیازمند این بودهاند که با زبانی دیگر و امروزیتر به فارسی ترجمه شوند و به سراغ آنها نیز رفتهایم.» علیزاد که خودش مترجم چندین اثر نمایشی بیدگل بوده است، چند دلیل را عامل فروش مناسب نمایشنامههای بیدگل میداند. از جمله «ریسکپذیری ناشر» که اولین دلیل فروش خوب این کتابهاست. «هر کتابی را که من در این مدت پیشنهاد دادهام توسط ناشر پذیرفته شده و هیچ اختلافی بر سر انتشار یک اثر وجود نداشته است. حتی بر سر آثار نویسندگانی که در ایران شناختهشده نبودند نیز هیچ بحثی وجود نداشته و این ریسکپذیری به اعتماد ناشر به سرپرستان مجموعههایش برمیگردد. مساله دیگر چاپ خوب کتابهاست. چه از نظر طراحی جلد و چه کیفیت چاپ و مسایل فنی دیگر. کتابهای بیدگل دستکم در حوزه نمایشنامه جزو بهترین کتابها به لحاظ چاپ کتاب و طراحی جلد هستند.» البته این کیفیت چاپ و طراحی متفاوت جلد از ویژگیهای تمام آثار بیدگل است و تفاوت شکل و ظاهر این کتابها در نگاه اول به چشم میآید. دو کتاب بیدگل کاندیدای بهترین طراحی جلد در جایزه روزی روزگاری هم بودهاند: «حالا بیحساب شدیم» وودی آلن با ترجمه نگار شاطریان و «عوارض جانبی1» باز هم از وودی آلن و با ترجمه لادن نژادحسینی. اما علیزاد درباره وضعیت کلی چاپ نمایشنامه در ایران میگوید: «در چند سال اخیر از نظر تعداد عناوین نمایشنامههای منتشرشده در مقایسه با سالهای گذشته وضعیت بهتری را شاهد بودهایم. یعنی انتشار نمایشنامه در ایران بهلحاظ کثرت پیشرفت داشته اما هنوز هم بسیاری از نمایشنامهنویسان جهان در ایران ناشناختهاند. بستهبودن فضای فرهنگی و عدم وجود بدهبستان در حوزه فرهنگ، از جمله دلایل ناشناختهماندن بسیاری از آثار نمایشی در ایران است، مثلا در ایران شناختی از نمایشنامهنویسان «زبانمحور» که در آمریکا سبکی جدید در نمایشنامهنویسی بهراه انداختهاند وجود ندارد و تنها یک اثر از آنها به نام «عمو سام من» توسط بیدگل منتشر شده است. یا همینطور از نمایشنامهنویسی در انگلستان و بهخصوص نسل بعد از پینتر اطلاعات بسیار کمی در ایران وجود دارد. در حالی که بعد از پینتر جریانهای مهمی در نمایشنامهنویسی انگلیسی بهوجود آمده است. نکته دیگر این است که کثرت انتشار نمایشنامه قابلتوجه است اما مساله مهمتر کیفیت ترجمه است. همراه با افزایش کمیت، کیفیت هم باید افزایش یابد اما در اینجا اینگونه نیست. مثلا در متن ترجمههایی که از یونسکو، تنسی ویلیامز و پینتر به فارسی موجود است باید تجدیدنظر شود. حتی برخی ترجمههای آثار کلاسیک هم باید بازترجمه شوند.» «در انتظار گودو» ساموئل بکت، از اولین نمایشنامههایی بود که توسط بیدگل و با ترجمه علیزاد به فارسی منتشر شد و بعد از آن آثار دیگری به چاپ رسیدند. از جمله: «اولئانا» دیوید ممت با ترجمه علیزاد، «اثر پرتوهای گاما بر روی گلهای همیشهبهار ساکنان کره ماه» پل زیندل با ترجمه شهرام زرگر، «واتسلاو» اسلاومیر مرژوک با ترجمه داود دانشور، «شهاب ثاقب» فردریش دورنمات با ترجمه سکینه عربنژاد، «مفیستو برای همیشه» تم لانوی با ترجمه محمدرضا خاکی، «نورگیر» آنتونیو بوئروبایخو با ترجمه پژمان رضایی، «عمو سام من» لن جنکین با ترجمه علی حاج ملاعلی، «روز مرگ در داستان هملت» برنار ماری کولتس با ترجمه لیلا ارجمند، «ابلوموف» مارسل کوولیه با ترجمه محمدرضا خاکی، «اثبات» دیوید اوبرت با ترجمه شهابالدین عادل و «دونمایشنامه» تادئوش روژهویچ با ترجمه خاکی. اولویت انتشار نمایشنامه در بیدگل با کتابهای ترجمه است اما یکی، دو نمایشنامه ایرانی هم در میان آثار بیدگل دیده میشود. از جمله «مرگ و استعاره» رضا سرور. اما بهجز این، بیدگل مجموعه دیگری با نام «تئاتر: نظریه و اجرا» هم دارد که دبیر آن نیز علیزاد است. این مجموعه میکوشد تا جدایی نظریه و عمل در تئاتر ایرانی را از بین ببرد و فقدان آثار پژوهشی در تئاتر ایران را پوشش دهد. «تئاتر قانونگذار» با عنوان فرعی استفاده از هنر اجرا برای سیاستورزی، نوشته آگوستو بوال و با ترجمه علی ظفر قهرمانینژاد از جمله کتابهای منتشرشده این مجموعه است. اما بیدگل در بخشهای دیگری از جمله فلسفه هم کتابهای مهمی منتشر کرده، مثل «کافکا»ی دلوز و گتاری و بهزودی نیز چند کتاب مهم دیگر در این حوزه منتشر خواهند شد. از جمله «خاستگاه نمایش سوگناک آلمانی» بنیامین با ترجمه حسین نمکین و نیز گزیده مقالاتی در باب نظریههای معاصر سیاست با عنوان «نامهای سیاست» که با گزینش و ویرایش مراد فرهادپور، بارانه عمادیان و آرش ویسی منتشر خواهد شد. بیدگل، ناشری تازهکار است اما در همین مدت کوتاه توانسته با نگاهی تخصصی به نشر کتاب، کارنامهای قابلقبول ارایه دهد و استقبال مخاطبان از کتابهای این نشر هم نشان میدهد که بازار کتاب در ایران هنوز آنقدر گوشههای بکر و ناشناخته دارد که میشود با ورود به آنها حتی در شرایطی بحرانی هم به چاپ و نشر کتاب پرداخت. اما کتابفروشی بیدگل در خیابان انقلاب، کتابفروشی کوچکی است و اولین چیزی که چشم را میگیرد، عکسی است از احمد محمود در ویترین کتابفروشی. بهجز این، کتابهای خود بیدگل و برخی کتابهای جدید بازار در ویترین چیده شدهاند. در قفسههای کتابفروشی هم، رمان ایرانی و خارجی، نمایشنامه، کتابهای فلسفه و علوماجتماعی دیده میشود. در قفسهای کوچک هم نشریات جدید چیده شدهاند و البته تعدادی از شمارههای قدیمی برخی مجلهها از جمله «کارنامه» هم در این قفسه دیده میشود. درست مثل قفسه مربوط به نمایشنامه کتابفروشی که در آن و در کنار آثار تازهمنتشرشده، نمایشنامههای قدیمیتر هم دیده میشود. «در انتظارگودو» و «مرد بالشی» مارتین مکدونا که با ترجمه زهرا جواهری و توسط نشر افراز منتشر شده، دو کتاب پرفروش کتابفروشی بیدگل در مدت اخیر بودهاند. هردوی این کتابها هم نمایشنامه هستند و این نشان میدهد که مشتریان اصلی کتابفروشی مخاطبان ادبیات نمایشیاند.
علیاکبر علیزاد، دبیر بخش نمایشنامه بیدگل هم درباره چگونگی انتخاب کتابهای این بخش از چند معیار نام میبرد: «در چند سالی که مسوول بخش نمایشنامه بیدگل بودهام، چند ملاک برای انتخاب نمایشنامه مدنظر داشتهایم. اول اینکه آیا نمایشنامه موردنظر تاکنون به فارسی ترجمه شده یا نه. دیگر اینکه نویسنده و خود نمایشنامه اعتبار و ارزش ترجمه را دارا باشد و همچنین تلاش کردهایم تا ترجمههایی از زبانهایی که کمتر به فارسی ترجمه شدهاند، مثل آلمانی و فرانسوی انجام دهیم. نکته دیگر هم اینکه برخی ترجمهها چند دهه پیش به فارسی ترجمه شدهاند و نیازمند این بودهاند که با زبانی دیگر و امروزیتر به فارسی ترجمه شوند و به سراغ آنها نیز رفتهایم.» علیزاد که خودش مترجم چندین اثر نمایشی بیدگل بوده است، چند دلیل را عامل فروش مناسب نمایشنامههای بیدگل میداند. از جمله «ریسکپذیری ناشر» که اولین دلیل فروش خوب این کتابهاست. «هر کتابی را که من در این مدت پیشنهاد دادهام توسط ناشر پذیرفته شده و هیچ اختلافی بر سر انتشار یک اثر وجود نداشته است. حتی بر سر آثار نویسندگانی که در ایران شناختهشده نبودند نیز هیچ بحثی وجود نداشته و این ریسکپذیری به اعتماد ناشر به سرپرستان مجموعههایش برمیگردد. مساله دیگر چاپ خوب کتابهاست. چه از نظر طراحی جلد و چه کیفیت چاپ و مسایل فنی دیگر. کتابهای بیدگل دستکم در حوزه نمایشنامه جزو بهترین کتابها به لحاظ چاپ کتاب و طراحی جلد هستند.» البته این کیفیت چاپ و طراحی متفاوت جلد از ویژگیهای تمام آثار بیدگل است و تفاوت شکل و ظاهر این کتابها در نگاه اول به چشم میآید. دو کتاب بیدگل کاندیدای بهترین طراحی جلد در جایزه روزی روزگاری هم بودهاند: «حالا بیحساب شدیم» وودی آلن با ترجمه نگار شاطریان و «عوارض جانبی1» باز هم از وودی آلن و با ترجمه لادن نژادحسینی. اما علیزاد درباره وضعیت کلی چاپ نمایشنامه در ایران میگوید: «در چند سال اخیر از نظر تعداد عناوین نمایشنامههای منتشرشده در مقایسه با سالهای گذشته وضعیت بهتری را شاهد بودهایم. یعنی انتشار نمایشنامه در ایران بهلحاظ کثرت پیشرفت داشته اما هنوز هم بسیاری از نمایشنامهنویسان جهان در ایران ناشناختهاند. بستهبودن فضای فرهنگی و عدم وجود بدهبستان در حوزه فرهنگ، از جمله دلایل ناشناختهماندن بسیاری از آثار نمایشی در ایران است، مثلا در ایران شناختی از نمایشنامهنویسان «زبانمحور» که در آمریکا سبکی جدید در نمایشنامهنویسی بهراه انداختهاند وجود ندارد و تنها یک اثر از آنها به نام «عمو سام من» توسط بیدگل منتشر شده است. یا همینطور از نمایشنامهنویسی در انگلستان و بهخصوص نسل بعد از پینتر اطلاعات بسیار کمی در ایران وجود دارد. در حالی که بعد از پینتر جریانهای مهمی در نمایشنامهنویسی انگلیسی بهوجود آمده است. نکته دیگر این است که کثرت انتشار نمایشنامه قابلتوجه است اما مساله مهمتر کیفیت ترجمه است. همراه با افزایش کمیت، کیفیت هم باید افزایش یابد اما در اینجا اینگونه نیست. مثلا در متن ترجمههایی که از یونسکو، تنسی ویلیامز و پینتر به فارسی موجود است باید تجدیدنظر شود. حتی برخی ترجمههای آثار کلاسیک هم باید بازترجمه شوند.» «در انتظار گودو» ساموئل بکت، از اولین نمایشنامههایی بود که توسط بیدگل و با ترجمه علیزاد به فارسی منتشر شد و بعد از آن آثار دیگری به چاپ رسیدند. از جمله: «اولئانا» دیوید ممت با ترجمه علیزاد، «اثر پرتوهای گاما بر روی گلهای همیشهبهار ساکنان کره ماه» پل زیندل با ترجمه شهرام زرگر، «واتسلاو» اسلاومیر مرژوک با ترجمه داود دانشور، «شهاب ثاقب» فردریش دورنمات با ترجمه سکینه عربنژاد، «مفیستو برای همیشه» تم لانوی با ترجمه محمدرضا خاکی، «نورگیر» آنتونیو بوئروبایخو با ترجمه پژمان رضایی، «عمو سام من» لن جنکین با ترجمه علی حاج ملاعلی، «روز مرگ در داستان هملت» برنار ماری کولتس با ترجمه لیلا ارجمند، «ابلوموف» مارسل کوولیه با ترجمه محمدرضا خاکی، «اثبات» دیوید اوبرت با ترجمه شهابالدین عادل و «دونمایشنامه» تادئوش روژهویچ با ترجمه خاکی. اولویت انتشار نمایشنامه در بیدگل با کتابهای ترجمه است اما یکی، دو نمایشنامه ایرانی هم در میان آثار بیدگل دیده میشود. از جمله «مرگ و استعاره» رضا سرور. اما بهجز این، بیدگل مجموعه دیگری با نام «تئاتر: نظریه و اجرا» هم دارد که دبیر آن نیز علیزاد است. این مجموعه میکوشد تا جدایی نظریه و عمل در تئاتر ایرانی را از بین ببرد و فقدان آثار پژوهشی در تئاتر ایران را پوشش دهد. «تئاتر قانونگذار» با عنوان فرعی استفاده از هنر اجرا برای سیاستورزی، نوشته آگوستو بوال و با ترجمه علی ظفر قهرمانینژاد از جمله کتابهای منتشرشده این مجموعه است. اما بیدگل در بخشهای دیگری از جمله فلسفه هم کتابهای مهمی منتشر کرده، مثل «کافکا»ی دلوز و گتاری و بهزودی نیز چند کتاب مهم دیگر در این حوزه منتشر خواهند شد. از جمله «خاستگاه نمایش سوگناک آلمانی» بنیامین با ترجمه حسین نمکین و نیز گزیده مقالاتی در باب نظریههای معاصر سیاست با عنوان «نامهای سیاست» که با گزینش و ویرایش مراد فرهادپور، بارانه عمادیان و آرش ویسی منتشر خواهد شد. بیدگل، ناشری تازهکار است اما در همین مدت کوتاه توانسته با نگاهی تخصصی به نشر کتاب، کارنامهای قابلقبول ارایه دهد و استقبال مخاطبان از کتابهای این نشر هم نشان میدهد که بازار کتاب در ایران هنوز آنقدر گوشههای بکر و ناشناخته دارد که میشود با ورود به آنها حتی در شرایطی بحرانی هم به چاپ و نشر کتاب پرداخت. اما کتابفروشی بیدگل در خیابان انقلاب، کتابفروشی کوچکی است و اولین چیزی که چشم را میگیرد، عکسی است از احمد محمود در ویترین کتابفروشی. بهجز این، کتابهای خود بیدگل و برخی کتابهای جدید بازار در ویترین چیده شدهاند. در قفسههای کتابفروشی هم، رمان ایرانی و خارجی، نمایشنامه، کتابهای فلسفه و علوماجتماعی دیده میشود. در قفسهای کوچک هم نشریات جدید چیده شدهاند و البته تعدادی از شمارههای قدیمی برخی مجلهها از جمله «کارنامه» هم در این قفسه دیده میشود. درست مثل قفسه مربوط به نمایشنامه کتابفروشی که در آن و در کنار آثار تازهمنتشرشده، نمایشنامههای قدیمیتر هم دیده میشود. «در انتظارگودو» و «مرد بالشی» مارتین مکدونا که با ترجمه زهرا جواهری و توسط نشر افراز منتشر شده، دو کتاب پرفروش کتابفروشی بیدگل در مدت اخیر بودهاند. هردوی این کتابها هم نمایشنامه هستند و این نشان میدهد که مشتریان اصلی کتابفروشی مخاطبان ادبیات نمایشیاند.
عمر جریان تئاتر مدرن در ایران از یک سده گذشته اما هنوز که هنوز است چاپ نمایشنامه در ایران بهلحاظ فروش و استقبال مخاطب کاری پرریسک بهشمار میرود که هر ناشری را تاب انجامش نیست. خاصه آن زمان که وضعیت چاپ و نشر کتاب خرد و خراب هم باشد و ریسکپذیری ناشر اندک شده باشد. اما نگاهی به بازار کتاب آن هم در دورهای که هیچچیز سر جایش نبوده، نشان میدهد که مخاطب از متنهای جدی لازم چشم نمیپوشد و کار که کار باشد دیده و خوانده میشود. در چند سال اخیر چند ناشر بهصورت تخصصیتری به چاپ ادبیات نمایشی پرداختهاند و برخی از آنها توانستهاند جایی در بازار محدود کتاب در ایران برای خود دستوپا کنند. «بیدگل» از جمله این ناشرهاست که اگرچه عمری طولانی ندارد اما در مدتی اندک توانسته در مسیری گام بردارد که مهم و قابل اعتنا شود. دو دههای میشود که کتابفروشی بیدگل در خیابان انقلاب و روبهروی دانشگاه قرار دارد اما تنها چهارسال است که بیدگل بهعنوان ناشر شروع به فعالیت کرده است. بیدگل با چاپ کتاب در زمینه تئاتر و ادبیات نمایشی شروع به کار کرد و بعدتر فعالیت خود را در حوزههای دیگر هم گسترش داد. تجسمی، فلسفه، ادبیات، سینما، انیمیشن و
موسیقی حوزههایی بودهاند که بیدگل در آنها فعال بوده اما جهتگیری کلی این نشر بهسمتی بوده که میتوان هدف آن را چاپ کتابهای تخصصی در زمینه هنر دانست. بیدگل در دو، سه سال اخیر چندباری هم بهعنوان ناشر برگزیده در زمینه ادبیات نمایشی انتخاب شده و حامی چند جشنواره تئاتر هم بوده است. همچنین تعدادی از کتابهایش هم بهعنوان کتاب فصل انتخاب شدهاند. اما چند مساله قابلتوجه در نحوه فعالیت بیدگل در این چند سال دیده میشود. اول آنکه تجربه این نشر در چاپ نمایشنامه قابل اعتناست چرا که تقریبا تمام نمایشنامههای بیدگل فروش مناسبی داشتهاند؛ نمایشنامههایی که بعضی از آنها اسم و رسمی هم در ایران نداشتند و اولینبار به همین واسطه در ایران مطرح شدهاند. دیگر اینکه بیدگل فعالیتهای خود را در حوزههایی مشخص سامان داده و سعی کرده در هر حوزهای بهصورت تخصصی به انتشار کتاب بپردازد. بیدگل دارای مجموعههایی است که هر مجموعه توسط یک دبیر اداره میشود و از اینرو هر مجموعه میتواند به انتشار کتابهایی بپردازد که جزو نیازهای آن حوزه در ایران بهشمار میرود. نمایشنامه، سینما و فلسفه از جمله مجموعههای بیدگل هستند که بهترتیب توسط
علیاکبر علیزاد، مهدی نصراللهزاده و حسین نمکین سرپرستی میشوند. عماد شاطریان، مدیر انتشارات بیدگل، در مورد ایده انتشار کتابهای این نشر میگوید: «ایده اولیه ما بر این اساس بود که طبق برنامهای بلندمدتتر، در هر حوزه بهصورت تخصصی به انتشار کتاب بپردازیم. بر این اساس در هر حوزه، دبیر مجموعهای تعیین شد و کتابها زیرنظر این افراد به چاپ رسیدند. تلاش ما بر این است که بهصورت گزیده دست به انتشار کتاب بزنیم و هر کتابی را به دست مخاطب ندهیم.» او همچنین درباره علت فروش خوب متنهای نمایشی بیدگل میگوید: «با توجه به اینکه ما بهصورت تخصصی به انتشار نمایشنامه پرداختیم، استقبال از این دست آثارمان خوب بوده است. برای مثال نمایشنامه «شهادت یا یککم آسایشی که داریم» در یکماهونیم نیمی از چاپ اولش به فروش رفته یا مثلا «در انتظار گودو» به چاپ دوازدهم رسیده است. اگرچه بهطور کلی فروش نمایشنامه در مقایسه با کتابهای عمومی و رمان و داستان کمتر است، اما وضعیت فروش نمایشنامههای بیدگل راضیکننده است. اگر مثلا یک چاپ نمایشنامهای در بازار کتاب ایران در طول پنجسال به فروش میرود، برخی آثار ما در طول چندماه به اتمام رسیده و
تجدیدچاپ شدهاند.»
علیاکبر علیزاد، دبیر بخش نمایشنامه بیدگل هم درباره چگونگی انتخاب کتابهای این بخش از چند معیار نام میبرد: «در چند سالی که مسوول بخش نمایشنامه بیدگل بودهام، چند ملاک برای انتخاب نمایشنامه مدنظر داشتهایم. اول اینکه آیا نمایشنامه موردنظر تاکنون به فارسی ترجمه شده یا نه. دیگر اینکه نویسنده و خود نمایشنامه اعتبار و ارزش ترجمه را دارا باشد و همچنین تلاش کردهایم تا ترجمههایی از زبانهایی که کمتر به فارسی ترجمه شدهاند، مثل آلمانی و فرانسوی انجام دهیم. نکته دیگر هم اینکه برخی ترجمهها چند دهه پیش به فارسی ترجمه شدهاند و نیازمند این بودهاند که با زبانی دیگر و امروزیتر به فارسی ترجمه شوند و به سراغ آنها نیز رفتهایم.» علیزاد که خودش مترجم چندین اثر نمایشی بیدگل بوده است، چند دلیل را عامل فروش مناسب نمایشنامههای بیدگل میداند. از جمله «ریسکپذیری ناشر» که اولین دلیل فروش خوب این کتابهاست. «هر کتابی را که من در این مدت پیشنهاد دادهام توسط ناشر پذیرفته شده و هیچ اختلافی بر سر انتشار یک اثر وجود نداشته است. حتی بر سر آثار نویسندگانی که در ایران شناختهشده نبودند نیز هیچ بحثی وجود نداشته و این ریسکپذیری به اعتماد ناشر به سرپرستان مجموعههایش برمیگردد. مساله دیگر چاپ خوب کتابهاست. چه از نظر طراحی جلد و چه کیفیت چاپ و مسایل فنی دیگر. کتابهای بیدگل دستکم در حوزه نمایشنامه جزو بهترین کتابها به لحاظ چاپ کتاب و طراحی جلد هستند.» البته این کیفیت چاپ و طراحی متفاوت جلد از ویژگیهای تمام آثار بیدگل است و تفاوت شکل و ظاهر این کتابها در نگاه اول به چشم میآید. دو کتاب بیدگل کاندیدای بهترین طراحی جلد در جایزه روزی روزگاری هم بودهاند: «حالا بیحساب شدیم» وودی آلن با ترجمه نگار شاطریان و «عوارض جانبی1» باز هم از وودی آلن و با ترجمه لادن نژادحسینی. اما علیزاد درباره وضعیت کلی چاپ نمایشنامه در ایران میگوید: «در چند سال اخیر از نظر تعداد عناوین نمایشنامههای منتشرشده در مقایسه با سالهای گذشته وضعیت بهتری را شاهد بودهایم. یعنی انتشار نمایشنامه در ایران بهلحاظ کثرت پیشرفت داشته اما هنوز هم بسیاری از نمایشنامهنویسان جهان در ایران ناشناختهاند. بستهبودن فضای فرهنگی و عدم وجود بدهبستان در حوزه فرهنگ، از جمله دلایل ناشناختهماندن بسیاری از آثار نمایشی در ایران است، مثلا در ایران شناختی از نمایشنامهنویسان «زبانمحور» که در آمریکا سبکی جدید در نمایشنامهنویسی بهراه انداختهاند وجود ندارد و تنها یک اثر از آنها به نام «عمو سام من» توسط بیدگل منتشر شده است. یا همینطور از نمایشنامهنویسی در انگلستان و بهخصوص نسل بعد از پینتر اطلاعات بسیار کمی در ایران وجود دارد. در حالی که بعد از پینتر جریانهای مهمی در نمایشنامهنویسی انگلیسی بهوجود آمده است. نکته دیگر این است که کثرت انتشار نمایشنامه قابلتوجه است اما مساله مهمتر کیفیت ترجمه است. همراه با افزایش کمیت، کیفیت هم باید افزایش یابد اما در اینجا اینگونه نیست. مثلا در متن ترجمههایی که از یونسکو، تنسی ویلیامز و پینتر به فارسی موجود است باید تجدیدنظر شود. حتی برخی ترجمههای آثار کلاسیک هم باید بازترجمه شوند.» «در انتظار گودو» ساموئل بکت، از اولین نمایشنامههایی بود که توسط بیدگل و با ترجمه علیزاد به فارسی منتشر شد و بعد از آن آثار دیگری به چاپ رسیدند. از جمله: «اولئانا» دیوید ممت با ترجمه علیزاد، «اثر پرتوهای گاما بر روی گلهای همیشهبهار ساکنان کره ماه» پل زیندل با ترجمه شهرام زرگر، «واتسلاو» اسلاومیر مرژوک با ترجمه داود دانشور، «شهاب ثاقب» فردریش دورنمات با ترجمه سکینه عربنژاد، «مفیستو برای همیشه» تم لانوی با ترجمه محمدرضا خاکی، «نورگیر» آنتونیو بوئروبایخو با ترجمه پژمان رضایی، «عمو سام من» لن جنکین با ترجمه علی حاج ملاعلی، «روز مرگ در داستان هملت» برنار ماری کولتس با ترجمه لیلا ارجمند، «ابلوموف» مارسل کوولیه با ترجمه محمدرضا خاکی، «اثبات» دیوید اوبرت با ترجمه شهابالدین عادل و «دونمایشنامه» تادئوش روژهویچ با ترجمه خاکی. اولویت انتشار نمایشنامه در بیدگل با کتابهای ترجمه است اما یکی، دو نمایشنامه ایرانی هم در میان آثار بیدگل دیده میشود. از جمله «مرگ و استعاره» رضا سرور. اما بهجز این، بیدگل مجموعه دیگری با نام «تئاتر: نظریه و اجرا» هم دارد که دبیر آن نیز علیزاد است. این مجموعه میکوشد تا جدایی نظریه و عمل در تئاتر ایرانی را از بین ببرد و فقدان آثار پژوهشی در تئاتر ایران را پوشش دهد. «تئاتر قانونگذار» با عنوان فرعی استفاده از هنر اجرا برای سیاستورزی، نوشته آگوستو بوال و با ترجمه علی ظفر قهرمانینژاد از جمله کتابهای منتشرشده این مجموعه است. اما بیدگل در بخشهای دیگری از جمله فلسفه هم کتابهای مهمی منتشر کرده، مثل «کافکا»ی دلوز و گتاری و بهزودی نیز چند کتاب مهم دیگر در این حوزه منتشر خواهند شد. از جمله «خاستگاه نمایش سوگناک آلمانی» بنیامین با ترجمه حسین نمکین و نیز گزیده مقالاتی در باب نظریههای معاصر سیاست با عنوان «نامهای سیاست» که با گزینش و ویرایش مراد فرهادپور، بارانه عمادیان و آرش ویسی منتشر خواهد شد. بیدگل، ناشری تازهکار است اما در همین مدت کوتاه توانسته با نگاهی تخصصی به نشر کتاب، کارنامهای قابلقبول ارایه دهد و استقبال مخاطبان از کتابهای این نشر هم نشان میدهد که بازار کتاب در ایران هنوز آنقدر گوشههای بکر و ناشناخته دارد که میشود با ورود به آنها حتی در شرایطی بحرانی هم به چاپ و نشر کتاب پرداخت. اما کتابفروشی بیدگل در خیابان انقلاب، کتابفروشی کوچکی است و اولین چیزی که چشم را میگیرد، عکسی است از احمد محمود در ویترین کتابفروشی. بهجز این، کتابهای خود بیدگل و برخی کتابهای جدید بازار در ویترین چیده شدهاند. در قفسههای کتابفروشی هم، رمان ایرانی و خارجی، نمایشنامه، کتابهای فلسفه و علوماجتماعی دیده میشود. در قفسهای کوچک هم نشریات جدید چیده شدهاند و البته تعدادی از شمارههای قدیمی برخی مجلهها از جمله «کارنامه» هم در این قفسه دیده میشود. درست مثل قفسه مربوط به نمایشنامه کتابفروشی که در آن و در کنار آثار تازهمنتشرشده، نمایشنامههای قدیمیتر هم دیده میشود. «در انتظارگودو» و «مرد بالشی» مارتین مکدونا که با ترجمه زهرا جواهری و توسط نشر افراز منتشر شده، دو کتاب پرفروش کتابفروشی بیدگل در مدت اخیر بودهاند. هردوی این کتابها هم نمایشنامه هستند و این نشان میدهد که مشتریان اصلی کتابفروشی مخاطبان ادبیات نمایشیاند.
علیاکبر علیزاد، دبیر بخش نمایشنامه بیدگل هم درباره چگونگی انتخاب کتابهای این بخش از چند معیار نام میبرد: «در چند سالی که مسوول بخش نمایشنامه بیدگل بودهام، چند ملاک برای انتخاب نمایشنامه مدنظر داشتهایم. اول اینکه آیا نمایشنامه موردنظر تاکنون به فارسی ترجمه شده یا نه. دیگر اینکه نویسنده و خود نمایشنامه اعتبار و ارزش ترجمه را دارا باشد و همچنین تلاش کردهایم تا ترجمههایی از زبانهایی که کمتر به فارسی ترجمه شدهاند، مثل آلمانی و فرانسوی انجام دهیم. نکته دیگر هم اینکه برخی ترجمهها چند دهه پیش به فارسی ترجمه شدهاند و نیازمند این بودهاند که با زبانی دیگر و امروزیتر به فارسی ترجمه شوند و به سراغ آنها نیز رفتهایم.» علیزاد که خودش مترجم چندین اثر نمایشی بیدگل بوده است، چند دلیل را عامل فروش مناسب نمایشنامههای بیدگل میداند. از جمله «ریسکپذیری ناشر» که اولین دلیل فروش خوب این کتابهاست. «هر کتابی را که من در این مدت پیشنهاد دادهام توسط ناشر پذیرفته شده و هیچ اختلافی بر سر انتشار یک اثر وجود نداشته است. حتی بر سر آثار نویسندگانی که در ایران شناختهشده نبودند نیز هیچ بحثی وجود نداشته و این ریسکپذیری به اعتماد ناشر به سرپرستان مجموعههایش برمیگردد. مساله دیگر چاپ خوب کتابهاست. چه از نظر طراحی جلد و چه کیفیت چاپ و مسایل فنی دیگر. کتابهای بیدگل دستکم در حوزه نمایشنامه جزو بهترین کتابها به لحاظ چاپ کتاب و طراحی جلد هستند.» البته این کیفیت چاپ و طراحی متفاوت جلد از ویژگیهای تمام آثار بیدگل است و تفاوت شکل و ظاهر این کتابها در نگاه اول به چشم میآید. دو کتاب بیدگل کاندیدای بهترین طراحی جلد در جایزه روزی روزگاری هم بودهاند: «حالا بیحساب شدیم» وودی آلن با ترجمه نگار شاطریان و «عوارض جانبی1» باز هم از وودی آلن و با ترجمه لادن نژادحسینی. اما علیزاد درباره وضعیت کلی چاپ نمایشنامه در ایران میگوید: «در چند سال اخیر از نظر تعداد عناوین نمایشنامههای منتشرشده در مقایسه با سالهای گذشته وضعیت بهتری را شاهد بودهایم. یعنی انتشار نمایشنامه در ایران بهلحاظ کثرت پیشرفت داشته اما هنوز هم بسیاری از نمایشنامهنویسان جهان در ایران ناشناختهاند. بستهبودن فضای فرهنگی و عدم وجود بدهبستان در حوزه فرهنگ، از جمله دلایل ناشناختهماندن بسیاری از آثار نمایشی در ایران است، مثلا در ایران شناختی از نمایشنامهنویسان «زبانمحور» که در آمریکا سبکی جدید در نمایشنامهنویسی بهراه انداختهاند وجود ندارد و تنها یک اثر از آنها به نام «عمو سام من» توسط بیدگل منتشر شده است. یا همینطور از نمایشنامهنویسی در انگلستان و بهخصوص نسل بعد از پینتر اطلاعات بسیار کمی در ایران وجود دارد. در حالی که بعد از پینتر جریانهای مهمی در نمایشنامهنویسی انگلیسی بهوجود آمده است. نکته دیگر این است که کثرت انتشار نمایشنامه قابلتوجه است اما مساله مهمتر کیفیت ترجمه است. همراه با افزایش کمیت، کیفیت هم باید افزایش یابد اما در اینجا اینگونه نیست. مثلا در متن ترجمههایی که از یونسکو، تنسی ویلیامز و پینتر به فارسی موجود است باید تجدیدنظر شود. حتی برخی ترجمههای آثار کلاسیک هم باید بازترجمه شوند.» «در انتظار گودو» ساموئل بکت، از اولین نمایشنامههایی بود که توسط بیدگل و با ترجمه علیزاد به فارسی منتشر شد و بعد از آن آثار دیگری به چاپ رسیدند. از جمله: «اولئانا» دیوید ممت با ترجمه علیزاد، «اثر پرتوهای گاما بر روی گلهای همیشهبهار ساکنان کره ماه» پل زیندل با ترجمه شهرام زرگر، «واتسلاو» اسلاومیر مرژوک با ترجمه داود دانشور، «شهاب ثاقب» فردریش دورنمات با ترجمه سکینه عربنژاد، «مفیستو برای همیشه» تم لانوی با ترجمه محمدرضا خاکی، «نورگیر» آنتونیو بوئروبایخو با ترجمه پژمان رضایی، «عمو سام من» لن جنکین با ترجمه علی حاج ملاعلی، «روز مرگ در داستان هملت» برنار ماری کولتس با ترجمه لیلا ارجمند، «ابلوموف» مارسل کوولیه با ترجمه محمدرضا خاکی، «اثبات» دیوید اوبرت با ترجمه شهابالدین عادل و «دونمایشنامه» تادئوش روژهویچ با ترجمه خاکی. اولویت انتشار نمایشنامه در بیدگل با کتابهای ترجمه است اما یکی، دو نمایشنامه ایرانی هم در میان آثار بیدگل دیده میشود. از جمله «مرگ و استعاره» رضا سرور. اما بهجز این، بیدگل مجموعه دیگری با نام «تئاتر: نظریه و اجرا» هم دارد که دبیر آن نیز علیزاد است. این مجموعه میکوشد تا جدایی نظریه و عمل در تئاتر ایرانی را از بین ببرد و فقدان آثار پژوهشی در تئاتر ایران را پوشش دهد. «تئاتر قانونگذار» با عنوان فرعی استفاده از هنر اجرا برای سیاستورزی، نوشته آگوستو بوال و با ترجمه علی ظفر قهرمانینژاد از جمله کتابهای منتشرشده این مجموعه است. اما بیدگل در بخشهای دیگری از جمله فلسفه هم کتابهای مهمی منتشر کرده، مثل «کافکا»ی دلوز و گتاری و بهزودی نیز چند کتاب مهم دیگر در این حوزه منتشر خواهند شد. از جمله «خاستگاه نمایش سوگناک آلمانی» بنیامین با ترجمه حسین نمکین و نیز گزیده مقالاتی در باب نظریههای معاصر سیاست با عنوان «نامهای سیاست» که با گزینش و ویرایش مراد فرهادپور، بارانه عمادیان و آرش ویسی منتشر خواهد شد. بیدگل، ناشری تازهکار است اما در همین مدت کوتاه توانسته با نگاهی تخصصی به نشر کتاب، کارنامهای قابلقبول ارایه دهد و استقبال مخاطبان از کتابهای این نشر هم نشان میدهد که بازار کتاب در ایران هنوز آنقدر گوشههای بکر و ناشناخته دارد که میشود با ورود به آنها حتی در شرایطی بحرانی هم به چاپ و نشر کتاب پرداخت. اما کتابفروشی بیدگل در خیابان انقلاب، کتابفروشی کوچکی است و اولین چیزی که چشم را میگیرد، عکسی است از احمد محمود در ویترین کتابفروشی. بهجز این، کتابهای خود بیدگل و برخی کتابهای جدید بازار در ویترین چیده شدهاند. در قفسههای کتابفروشی هم، رمان ایرانی و خارجی، نمایشنامه، کتابهای فلسفه و علوماجتماعی دیده میشود. در قفسهای کوچک هم نشریات جدید چیده شدهاند و البته تعدادی از شمارههای قدیمی برخی مجلهها از جمله «کارنامه» هم در این قفسه دیده میشود. درست مثل قفسه مربوط به نمایشنامه کتابفروشی که در آن و در کنار آثار تازهمنتشرشده، نمایشنامههای قدیمیتر هم دیده میشود. «در انتظارگودو» و «مرد بالشی» مارتین مکدونا که با ترجمه زهرا جواهری و توسط نشر افراز منتشر شده، دو کتاب پرفروش کتابفروشی بیدگل در مدت اخیر بودهاند. هردوی این کتابها هم نمایشنامه هستند و این نشان میدهد که مشتریان اصلی کتابفروشی مخاطبان ادبیات نمایشیاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.