رایشی که رایش نبود
سیاوش رزمند
از حمله «ناپلئون» به این سو بود که پادشاهیهای اروپایی به معماری ارتشهای نوین دست زدند و پادشاهی پروس پیشرویی شد که ارتشی ۴۲۰هزارنفره با حداقل یک سال آموزش حرفهای را تشکیل داد. مطامع استعماری در حالی چهره عوض میکرد که میلیتاریستهای پروسی نقشه جدید اروپا را از ۱۸۷۱ پیش روی خودشان گذاشته بودند. سیستم سهگانه رای پروسی، پاندول اقتدار سلطنتی و حق رای منطقهای را باز تعریف میکرد و قیصر تضمینکننده حق رای مردان بالای ۲۵سال بود. سارایوو، جان «فرانتس فردیناند» را گرفت و پادشاهی پروس در جنگ عالمگیر اول به نفس افتاد تا در ۱۹۱۸ پادشاهی از هم بپاشد و از قیصر ویلهلم هم تنها تصویر پیرمردی باقی بماند که آخرین سرگرمیاش کبوترهای پارکی عمومی در هلند بود. انقلاب نوامبر ۱۹۱۸ که جمهوری وایمار را ممکن ساخت سرنوشت مختومش دموکراسی ورشکستهای شد که برای خرید یک تمبر پستی، صندوقها مارک لازم بود. این اسپارتاکیستهای چپگرا نبودند که انقلاب سوسیالیستی به راه انداختند بلکه نقاش کماستعداد اتریشی از آبجوخوریهای مونیخ مارش «واگنر»گونه پیروزی به راه انداخت و رایشتاگ را به آتش کشید تا خفقان سیاسی قرن بیستمی را عینیت بخشد.
میلیتاریسم بار دیگر موتور محرکه اقتصادی اي شد که هلهلههای کتاب سوزان و ضدسامی را بر تارک حکومت سومین رایش قرار دهد. اتوپیای هیتلر اما نه به حکومتی هزارساله که به شکل زنندهای تنها ۱۲سال به طول انجامید. راهحل نهایی نازیها «آشوویتس» و «ماوت هاوزن» برپا داشت و فراتر از آنکه نفرت کورنژادی باشد دگراندیشان آلمانی را هم از دم تیغ گذراند. شجاعت سربازان روسی از استالینگراد به فتح برلین رسید و پیشوای خردشده در مخفیگاهش کار خود را تمام کرد و بازی نهایی را به دایی یوسف روسها باخت. پایان رایش سوم آغاز دنیایی نوین بود که صلحطلبانهتر نبود و یک ملت و مخروبههای بازمانده از بزرگترین امپراتوری اروپا را دوپاره کرد و دیواری از شرم در میان برلین کشیده شد. تاریخ سیاسی با تصویرها و نامها بهجا میماند، چند نام را دوباره مرور کنیم در پایان: «مطب دکتر کالیگاری» رابرت وینه، «پيروز اراده» لنی ریفنشتال. عکس «یوگنی کالدای» از افراشتن پرچم شوروی بر فراز رایشتاگ و گوبلزی که مدال صلیب آهن بر سینه نوجوانی ۱۶ساله میگذارد و یهودیانی که از پشت حصار مینگرند. «فرانتس فردیناند» هم که امروز نام یک گروه راک اسکاتلندی است.
از حمله «ناپلئون» به این سو بود که پادشاهیهای اروپایی به معماری ارتشهای نوین دست زدند و پادشاهی پروس پیشرویی شد که ارتشی ۴۲۰هزارنفره با حداقل یک سال آموزش حرفهای را تشکیل داد. مطامع استعماری در حالی چهره عوض میکرد که میلیتاریستهای پروسی نقشه جدید اروپا را از ۱۸۷۱ پیش روی خودشان گذاشته بودند. سیستم سهگانه رای پروسی، پاندول اقتدار سلطنتی و حق رای منطقهای را باز تعریف میکرد و قیصر تضمینکننده حق رای مردان بالای ۲۵سال بود. سارایوو، جان «فرانتس فردیناند» را گرفت و پادشاهی پروس در جنگ عالمگیر اول به نفس افتاد تا در ۱۹۱۸ پادشاهی از هم بپاشد و از قیصر ویلهلم هم تنها تصویر پیرمردی باقی بماند که آخرین سرگرمیاش کبوترهای پارکی عمومی در هلند بود. انقلاب نوامبر ۱۹۱۸ که جمهوری وایمار را ممکن ساخت سرنوشت مختومش دموکراسی ورشکستهای شد که برای خرید یک تمبر پستی، صندوقها مارک لازم بود. این اسپارتاکیستهای چپگرا نبودند که انقلاب سوسیالیستی به راه انداختند بلکه نقاش کماستعداد اتریشی از آبجوخوریهای مونیخ مارش «واگنر»گونه پیروزی به راه انداخت و رایشتاگ را به آتش کشید تا خفقان سیاسی قرن بیستمی را عینیت بخشد.
میلیتاریسم بار دیگر موتور محرکه اقتصادی اي شد که هلهلههای کتاب سوزان و ضدسامی را بر تارک حکومت سومین رایش قرار دهد. اتوپیای هیتلر اما نه به حکومتی هزارساله که به شکل زنندهای تنها ۱۲سال به طول انجامید. راهحل نهایی نازیها «آشوویتس» و «ماوت هاوزن» برپا داشت و فراتر از آنکه نفرت کورنژادی باشد دگراندیشان آلمانی را هم از دم تیغ گذراند. شجاعت سربازان روسی از استالینگراد به فتح برلین رسید و پیشوای خردشده در مخفیگاهش کار خود را تمام کرد و بازی نهایی را به دایی یوسف روسها باخت. پایان رایش سوم آغاز دنیایی نوین بود که صلحطلبانهتر نبود و یک ملت و مخروبههای بازمانده از بزرگترین امپراتوری اروپا را دوپاره کرد و دیواری از شرم در میان برلین کشیده شد. تاریخ سیاسی با تصویرها و نامها بهجا میماند، چند نام را دوباره مرور کنیم در پایان: «مطب دکتر کالیگاری» رابرت وینه، «پيروز اراده» لنی ریفنشتال. عکس «یوگنی کالدای» از افراشتن پرچم شوروی بر فراز رایشتاگ و گوبلزی که مدال صلیب آهن بر سینه نوجوانی ۱۶ساله میگذارد و یهودیانی که از پشت حصار مینگرند. «فرانتس فردیناند» هم که امروز نام یک گروه راک اسکاتلندی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.