پرتره یک گفتوگوی ناتمام
محمدرضاعطایی: «به چند دادزن نیازمندیم» اگر در خیابانهای مرکز شهر قدم بزنی، از اینجور آگهیها بردر و دیوار زیاد میبینی. به دادزن فکر میکنی که صدایی رشته افکارت را پاره میکند. «کنکوری، ارشد، طبقه بالا»؛ «پیراشکی داغ و تازه دست چپ»؛ «رستوران و کافیشاپ داخل کوچه»؛ «بدو بدو حراج شد»؛ «کمیاب، نایاب زیرزمین»و...چیزی که امروز در خیابانهای شهرهای ما به چشم میخورد، شیوه تبلیغ قرن 18 و 19 است، تا چند وقت پیش این رفتار را در ترمینالها و ایستگاههای تاکسی میتوانستید ببینید اما امروز همه جای شهر پر شده و فرقی هم نمیکند چه شغلی باشد؛ بسیاری از صنوف، امروز خود را به دادزن مجهز کردهاند. اگر قرار باشد توضیحی درباره «دادزن» داده شود، میتوان گفت دادزنی از مشاغل زودبازده است که طی آن صاحب شغل داد میزند تا مردم را به سوی مغازهای هدایت کند، صاحب مغازه بیشتر میفروشد و به او «حقالداد» میدهد. تا چند سال پیش معمولا خود صاحب مغازه یا فروشنده این کار را میکردند اما امروز حرفهای کاملا تخصصی شده است. «سعید» جوانی 28 ساله است که در ترمینال غرب به دادزنی میپردازد از او درباره شغلش که میپرسم، پوزخندی میزند و میگوید: شغل، ای آقا
چرا این شغل را انتخاب کردی؟
شغل دیگری نبود، یا باید سرمایه داشته باشی یا معرف معتبر؛ من هم که در این شهر غریب کسی را نداشتم.
چقدر درآمد داری؟
بستگی دارد، چند نفر را به اتوبوس برسانم. هر نفر بین پانصد تومان تا دوهزار تومان گیرم میآید.
روزانه چند نفر را به اتوبوس میرسانی؟
روز به روز است، یک روز پنج نفر بعضی روزها 20 نفر. روزهایی که مسافر زیاد است دادزنها هم بیشتر میشوند.
از کارت راضی هستی؟
نه. من میخواستم فروشنده شوم. ولی چه میشود کرد.
چند نفر دارند از سمت مترو وارد ترمینال میشوند و دادزن دیگری هم در آن اطراف نبود. سعید دلدل میکرد و ناگهان گفت: خداحافظ میروم به کارم برسم و دوان دوان به سمت آنها دوید.
اما حضور افراد دادزن در کنار مشاغل فرهنگی بیشتر عجیب است. انتخاب کتاب امری کاملا تخصصی است که به سلایق، میزان مطالعه، نیاز و ... فرد بستگی دارد، اما در خیابان انقلاب دادزنهایی به چشم میخورند که شما را به خرید کتاب دعوت میکنند، دعوتی زیبا. همین امر سبب شده که دادزنی برای کتابفروشیها، تخصصیتر شده و حتی بیشتر شکل شغل به خود بگیرد چرا که برخی از این دادزنها اطلاعات کتابی بسیار بهتری از فروشندگان داخل مغازه دارند. این افراد معمولا به صورت روزانه، هفتگی یا ماهانه از کتابفروشی که آنها را به کار گرفته است، دستمزد دریافت میکنند و برخی از آنها هم سالهاست با یک مغازه کار میکنند.
دادزنها افرادی هستند که هرچه مشتری بیشتری ببرند، محبوبتر میشوند، به همین دلیل گفتوگو با این افراد معمولا پرترهای ناتمام میشود. «افشین» 42 ساله نزدیک به 20 سال است که در انقلاب دادزن است، خودش میگوید از سال 72 مشغول این کار است و برخلاف بسیاری دیگر از همکارانش این کار را دوست دارد. از او میپرسم، چه چیزی را در این کار دوست داری؟با لبخند پاسخ میدهد: چیزی که در این کار جالب است برخورد با آدمهای مختلف است، از هر قشر و با هر مرام و مسلکی، با هر چیز مختلفی. مثلا آدمهایی هستند که خودشان کتابشناس هستند آدمهایی هم هستند که طبیعتا برعکس این هستند و جالب قضیه این است که آدمهایی میشود گفت عوام اینجا رفت و آمد آنچنانی ندارند و بیایند هم به قول خودمانی تابلو میشوند. یکی از افتخارات بزرگ من در این کار این است که بزرگواری مثل دکتر «ابراهیم باستانیپاریزی» جواب سلام ما را میدهد.
افرادی که زیاد اهل کتاب نیستند، بیشتر چه کتابهایی را میخواهند؟
اگر خیلی رک و راست بخواهم بگویم، بیشتر دنبال کتابهایی میآیند که در اصل کتاب نیست. به زبان خودم بیشتر مزخرفات است چیزی مثل علوم غریبه. مردم ما از کتاب همان چیزی را میخواهند که خودشان میخواهند نه چیزی که واقعا هست. به عنوان مثال کتب علوم غریبه این روزها خیلی رواج پیدا کرده چون مردم به خرافات رو آوردهاند جزو کتابهایی که بیشتر مروج عرفانهای کاذب است مثل «اشو» و «اکنکار» و باقی این مدل مسایل و ...
خاطره بدی در این کار داری؟
نمیشود گفت خاطره بدی دارم، اما خب آدم بعضی وقتها از مردم حرکاتی میبیند یا حرفهایی میشنود که انتظار ندارد. برخی مواقع از کسی میپرسی چه کتابی میخواهی؟ یا جواب نمیدهد یا برخی خیلی هم با بینزاکتی و با بیادبی تمام برخورد میکنند، امروز دیگر به این رفتار عادت کردهایم شاید روزهای اول ناراحت میشدم. نگاهش به دور و بر زیاد میگردد، نمیدانم شاید نگران است که نکند از انجام کارش باز بماند، از او میپرسم چه شد که این کار را انتخاب کردی؟با صدایی که معلوم است از دادن زدن زیاد همیشه، گرفته است میگوید: با این همه پیشرفت و تکنولوژی هنوز کتاب نجیبترین دستاورد بشر است و به خاطر همین این کار ظاهرش شاید زیاد مقبول نباشد اما نفس انجامش این است که من مردم را به خریدن و خواندن کتاب دعوت میکنم و چه شغلی از این بهتر که آدم مردم را به کتاب دعوت کند. یک نفر مدتی است نزدیک ما ایستاده، افشینرو به او میپرسد: کتاب چی میخوای؟ضبط همراه یک خبرنگار که روشن است، خیلیها را از صحبتکردن باز میدارد، میگوید:ایستادهام تا کارتان تمام شود. همین پایانی میشود بر صحبتهای ما. چرا که دادزن باید به کار خودش بازگردد، خداحافظی میکند و با آن فرد راهی کتابفروشی میشود.
محمدرضاعطایی: «به چند دادزن نیازمندیم» اگر در خیابانهای مرکز شهر قدم بزنی، از اینجور آگهیها بردر و دیوار زیاد میبینی. به دادزن فکر میکنی که صدایی رشته افکارت را پاره میکند. «کنکوری، ارشد، طبقه بالا»؛ «پیراشکی داغ و تازه دست چپ»؛ «رستوران و کافیشاپ داخل کوچه»؛ «بدو بدو حراج شد»؛ «کمیاب، نایاب زیرزمین»و...چیزی که امروز در خیابانهای شهرهای ما به چشم میخورد، شیوه تبلیغ قرن 18 و 19 است، تا چند وقت پیش این رفتار را در ترمینالها و ایستگاههای تاکسی میتوانستید ببینید اما امروز همه جای شهر پر شده و فرقی هم نمیکند چه شغلی باشد؛ بسیاری از صنوف، امروز خود را به دادزن مجهز کردهاند. اگر قرار باشد توضیحی درباره «دادزن» داده شود، میتوان گفت دادزنی از مشاغل زودبازده است که طی آن صاحب شغل داد میزند تا مردم را به سوی مغازهای هدایت کند، صاحب مغازه بیشتر میفروشد و به او «حقالداد» میدهد. تا چند سال پیش معمولا خود صاحب مغازه یا فروشنده این کار را میکردند اما امروز حرفهای کاملا تخصصی شده است. «سعید» جوانی 28 ساله است که در ترمینال غرب به دادزنی میپردازد از او درباره شغلش که میپرسم، پوزخندی میزند و میگوید: شغل، ای آقا
چرا این شغل را انتخاب کردی؟
شغل دیگری نبود، یا باید سرمایه داشته باشی یا معرف معتبر؛ من هم که در این شهر غریب کسی را نداشتم.
چقدر درآمد داری؟
بستگی دارد، چند نفر را به اتوبوس برسانم. هر نفر بین پانصد تومان تا دوهزار تومان گیرم میآید.
روزانه چند نفر را به اتوبوس میرسانی؟
روز به روز است، یک روز پنج نفر بعضی روزها 20 نفر. روزهایی که مسافر زیاد است دادزنها هم بیشتر میشوند.
از کارت راضی هستی؟
نه. من میخواستم فروشنده شوم. ولی چه میشود کرد.
چند نفر دارند از سمت مترو وارد ترمینال میشوند و دادزن دیگری هم در آن اطراف نبود. سعید دلدل میکرد و ناگهان گفت: خداحافظ میروم به کارم برسم و دوان دوان به سمت آنها دوید.
اما حضور افراد دادزن در کنار مشاغل فرهنگی بیشتر عجیب است. انتخاب کتاب امری کاملا تخصصی است که به سلایق، میزان مطالعه، نیاز و ... فرد بستگی دارد، اما در خیابان انقلاب دادزنهایی به چشم میخورند که شما را به خرید کتاب دعوت میکنند، دعوتی زیبا. همین امر سبب شده که دادزنی برای کتابفروشیها، تخصصیتر شده و حتی بیشتر شکل شغل به خود بگیرد چرا که برخی از این دادزنها اطلاعات کتابی بسیار بهتری از فروشندگان داخل مغازه دارند. این افراد معمولا به صورت روزانه، هفتگی یا ماهانه از کتابفروشی که آنها را به کار گرفته است، دستمزد دریافت میکنند و برخی از آنها هم سالهاست با یک مغازه کار میکنند.
دادزنها افرادی هستند که هرچه مشتری بیشتری ببرند، محبوبتر میشوند، به همین دلیل گفتوگو با این افراد معمولا پرترهای ناتمام میشود. «افشین» 42 ساله نزدیک به 20 سال است که در انقلاب دادزن است، خودش میگوید از سال 72 مشغول این کار است و برخلاف بسیاری دیگر از همکارانش این کار را دوست دارد. از او میپرسم، چه چیزی را در این کار دوست داری؟با لبخند پاسخ میدهد: چیزی که در این کار جالب است برخورد با آدمهای مختلف است، از هر قشر و با هر مرام و مسلکی، با هر چیز مختلفی. مثلا آدمهایی هستند که خودشان کتابشناس هستند آدمهایی هم هستند که طبیعتا برعکس این هستند و جالب قضیه این است که آدمهایی میشود گفت عوام اینجا رفت و آمد آنچنانی ندارند و بیایند هم به قول خودمانی تابلو میشوند. یکی از افتخارات بزرگ من در این کار این است که بزرگواری مثل دکتر «ابراهیم باستانیپاریزی» جواب سلام ما را میدهد.
افرادی که زیاد اهل کتاب نیستند، بیشتر چه کتابهایی را میخواهند؟
اگر خیلی رک و راست بخواهم بگویم، بیشتر دنبال کتابهایی میآیند که در اصل کتاب نیست. به زبان خودم بیشتر مزخرفات است چیزی مثل علوم غریبه. مردم ما از کتاب همان چیزی را میخواهند که خودشان میخواهند نه چیزی که واقعا هست. به عنوان مثال کتب علوم غریبه این روزها خیلی رواج پیدا کرده چون مردم به خرافات رو آوردهاند جزو کتابهایی که بیشتر مروج عرفانهای کاذب است مثل «اشو» و «اکنکار» و باقی این مدل مسایل و ...
خاطره بدی در این کار داری؟
نمیشود گفت خاطره بدی دارم، اما خب آدم بعضی وقتها از مردم حرکاتی میبیند یا حرفهایی میشنود که انتظار ندارد. برخی مواقع از کسی میپرسی چه کتابی میخواهی؟ یا جواب نمیدهد یا برخی خیلی هم با بینزاکتی و با بیادبی تمام برخورد میکنند، امروز دیگر به این رفتار عادت کردهایم شاید روزهای اول ناراحت میشدم. نگاهش به دور و بر زیاد میگردد، نمیدانم شاید نگران است که نکند از انجام کارش باز بماند، از او میپرسم چه شد که این کار را انتخاب کردی؟با صدایی که معلوم است از دادن زدن زیاد همیشه، گرفته است میگوید: با این همه پیشرفت و تکنولوژی هنوز کتاب نجیبترین دستاورد بشر است و به خاطر همین این کار ظاهرش شاید زیاد مقبول نباشد اما نفس انجامش این است که من مردم را به خریدن و خواندن کتاب دعوت میکنم و چه شغلی از این بهتر که آدم مردم را به کتاب دعوت کند. یک نفر مدتی است نزدیک ما ایستاده، افشینرو به او میپرسد: کتاب چی میخوای؟ضبط همراه یک خبرنگار که روشن است، خیلیها را از صحبتکردن باز میدارد، میگوید:ایستادهام تا کارتان تمام شود. همین پایانی میشود بر صحبتهای ما. چرا که دادزن باید به کار خودش بازگردد، خداحافظی میکند و با آن فرد راهی کتابفروشی میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.