|

او که شعرش حریم حرمت ما بود

عطا نهایی

قبلا هم گفته و نوشته‌ام که ‌سخن‌گفتن از شاعر بزرگمان شیرکو بي‌كس کار دشواری نیست. کافی است آدم قلم به دست بگیرد و در رثای شعر و شخصیتش بی‌مهابا قلمفرسایی کند، بی‌آنکه بعدها، هنگامی که آب دیده از آسیاب اندوه این‌روزهای به‌عزانشسته‌اش بیفتد (اگر بیفتد) شرمنده خودش، قلمش و مهم‌تر از همه مخاطب و خواننده‌هایش بشود. حتی آدمی چون من که نقد عمل و اثر بزرگان را مدح و ستایش از بزرگی‌شان می‌داند. شیرکو بزرگ بود. بزرگ‌تر از آنچه بسیاری از بزرگی می‌فهمند. شاعر بزرگی که شعرش شناسنامه رنج ملتش بود؛ ملتی با قدمتی‌هزاران‌ساله، بی‌هیچ پیشینه‌ای در تجاوز و تهاجم و تعدی به دیگرانی که حضورش را بر این خاک و در این دوران، تنها به تاوان طلب آزادی و حقوق برابر انسانی برنمی‌تافتند و قرنی را به تهجیر و ترحیل و آزار و شکنجه و بمباران و انفال که نام دیگر نسل‌کشی است، برخاستند. شعر شیرکو روایت شاعرانه این همه نامردمی بود به زبانی بیگانه با خشم و خشونت و نفرت؛ زبانی که حرمت انسان را پاس می‌داشت، حرمت خاک را، آب را، پرنده را، درخت را و چشمه را. حرمت هر آنچه را که به انسان بخشیده بود. حرمت عشق را که هم‌معنی آزادی بود. زبانی که زبان مادری‌اش بود. شیرکو به زبان مادری‌اش شعر می‌سرود و عجبا به این زبان که به نابخردی دیگران در جای‌جای میهن چاک‌چاکش ممنوع بود و هست، به این زبان که به نافهمی دیگران گویش محلی مردمانی بود در پشت دیوارهای مدنیت مانده، که توان حضور در جهان مدرن و تعبیر خواب‌های انسان در عصر مدرنیته را نداشت، به تولید ادبیاتی پرداخت که مرزهای مدرنیسم را به سمت پست‌مدرنیسم درنوردید و انواع ادبی را به هوشیاری خلاقانه‌اش درهم ریخت. از شعر که همه هستی‌اش بود نوع‌زدایی کرد. شعر را بر بستر دیگر انواع ادبی، در آغاز قصه و حکایت و بعدتر، نمایشنامه و داستان کوتاه و بلند و حتی رمان سرود. گذشته و حال مردمش را ابتدا به روایتی خطی و سرانجام به روایتی شکسته و پیچیده، از منظر و به زبانی بس شاعرانه روایت کرد. شعر او حریم حرمت زبان و حریم حرمت ما بود.
قبلا هم گفته و نوشته‌ام که ‌سخن‌گفتن از شاعر بزرگمان شیرکو بي‌كس کار دشواری نیست. کافی است آدم قلم به دست بگیرد و در رثای شعر و شخصیتش بی‌مهابا قلمفرسایی کند، بی‌آنکه بعدها، هنگامی که آب دیده از آسیاب اندوه این‌روزهای به‌عزانشسته‌اش بیفتد (اگر بیفتد) شرمنده خودش، قلمش و مهم‌تر از همه مخاطب و خواننده‌هایش بشود. حتی آدمی چون من که نقد عمل و اثر بزرگان را مدح و ستایش از بزرگی‌شان می‌داند. شیرکو بزرگ بود. بزرگ‌تر از آنچه بسیاری از بزرگی می‌فهمند. شاعر بزرگی که شعرش شناسنامه رنج ملتش بود؛ ملتی با قدمتی‌هزاران‌ساله، بی‌هیچ پیشینه‌ای در تجاوز و تهاجم و تعدی به دیگرانی که حضورش را بر این خاک و در این دوران، تنها به تاوان طلب آزادی و حقوق برابر انسانی برنمی‌تافتند و قرنی را به تهجیر و ترحیل و آزار و شکنجه و بمباران و انفال که نام دیگر نسل‌کشی است، برخاستند. شعر شیرکو روایت شاعرانه این همه نامردمی بود به زبانی بیگانه با خشم و خشونت و نفرت؛ زبانی که حرمت انسان را پاس می‌داشت، حرمت خاک را، آب را، پرنده را، درخت را و چشمه را. حرمت هر آنچه را که به انسان بخشیده بود. حرمت عشق را که هم‌معنی آزادی بود. زبانی که زبان مادری‌اش بود. شیرکو به زبان مادری‌اش شعر می‌سرود و عجبا به این زبان که به نابخردی دیگران در جای‌جای میهن چاک‌چاکش ممنوع بود و هست، به این زبان که به نافهمی دیگران گویش محلی مردمانی بود در پشت دیوارهای مدنیت مانده، که توان حضور در جهان مدرن و تعبیر خواب‌های انسان در عصر مدرنیته را نداشت، به تولید ادبیاتی پرداخت که مرزهای مدرنیسم را به سمت پست‌مدرنیسم درنوردید و انواع ادبی را به هوشیاری خلاقانه‌اش درهم ریخت. از شعر که همه هستی‌اش بود نوع‌زدایی کرد. شعر را بر بستر دیگر انواع ادبی، در آغاز قصه و حکایت و بعدتر، نمایشنامه و داستان کوتاه و بلند و حتی رمان سرود. گذشته و حال مردمش را ابتدا به روایتی خطی و سرانجام به روایتی شکسته و پیچیده، از منظر و به زبانی بس شاعرانه روایت کرد. شعر او حریم حرمت زبان و حریم حرمت ما بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.