|

الو بابا، من ایران ...

صبا زواره‌ای

صبحِ شبِ نخوابیده، از میزبانمان تشکر و خداحافظی می‌کنیم و بیرون می‌زنیم. اتوبوس من قرار است ساعت یک ظهر حرکت کند. کمی زودتر می‌رسیم و بر پیاده‌رو منتظر می‌شویم. از نگاه و پوشش آدم‌هایی که یکی‌یکی می‌آیند و همان اطراف جمع می‌شوند، کم‌کم احساس می‌کنم ایران دارد اطرافم شکل می‌گیرد. وقتی دیرتر همه‌مان در اتوبوس نشسته‌ایم، بدل به جزیره‌ای ایرانی می‌شویم که راهش را به سوی ایران بزرگ‌تر می‌جوید. صندلی‌ام شبیه تخت خواب بیمارستان است: با اهرم‌ها و دکمه‌های مختلف، بخش‌های مختلفش حرکت می‌کند و تنظیم می‌شود. حدود 40ساعت قرار است حکم بیماری را داشته باشم که به حال نیمه‌خوابیده، تعاملش با دنیا از پنجره‌ای است که منظره‌اش پیوسته تغییر می‌کند. قابی که ترکیه اروپایی را رفته‌رفته به ناف تهران می‌رساند. فروشگاه‌های بین‌راهی، تنها فرصت مشاهده این تغییرات از نزدیک هستند چون مجبورم از حال خواب و نیمه‌خواب بیدار شوم. در این ایستگاه‌ها خوراکی‌ها و بسته‌بندی‌ها برایم خیلی آشناست و منظره دامنه کوه‌ها و پوشش گیاهی آن در دو سوی جاده نیز. بیشتر مسیر در خواب می‌گذرد و با تاریک‌شدن هوا، تلافی تمام کم‌خوابی‌ها را درمی‌کنم و ساعت‌ها بی‌حرکت بر صندلی‌ام می‌افتم. حدود ظهر فردایش است که از زمزمه مسافرهای دیگر دستگیرم می‌شود به مرز نزدیک شده‌ایم و صف طویل تریلی‌های ترانزیت، خودش گواهی است. خانمی که در صندلی پشتی‌ام نشسته می‌گوید که رانندگان ترانزیت گاهی تا هفته‌ها در این صف طولانی معطل‌اند. اتوبوس، جایی که بازرسی گمرک است ما را پیاده می‌کند. از هیجان 10بار دور خودم می‌چرخم. بعد از دو سال لبه ایران ایستاده‌ام و ظرف چند دقیقه، در خاک کشور هستم. از راهروها و سالن‌هایی عبور می‌کنیم و از گفت‌وگوها می‌فهمم که بعضی از مسافرها برای عبور دچار مشکل هستند. خانمی از هم‌سفرها جلو می‌آید و توضیح می‌دهد که بارش زیاد است و اگر می‌توانم معافی‌ام را به او بفروشم. توضیح می‌دهد که هر نفر می‌تواند مقداری خرید با خودش وارد کند، بدون آنکه جریمه بپردازد. او و دو خانم دیگر، در بجنورد فروشگاهی دارند و برای فروشگاهشان خرید کرده‌اند و حالا نمی‌تواند بارش را به راحتی وارد کند. به او قول می‌دهم که اگر کاری از دستم برمی‌آید انجام دهم چون یک کوله چند کیلویی بیشتر ندارم، باقی حق معافیتم برای اوست و این کار را برای پول انجام نمی‌دهم، چون در واقع کاری نمی‌کنم. در جابه‌جایی ساک‌های دستی کمکش می‌کنم و از برابر مامور گمرک با کمی چک‌وچانه او عبور می‌کنیم. گفت‌وگوهای باقی مسافران هم کمابیش درباره خریدوفروش معافیت است. اتاقک دیگری سر راهمان است که در آنجا مهر ورود به ایران را در گذرنامه‌ها می‌زنند. به دست‌های مامور خیره می‌شوم. دلشوره دارم. مهر را می‌زند. به او زل می‌زنم و می‌پرسم تمام شد؟ من ایران هستم؟ با نگاه گیج و لبخند خسته کج نگاهم می‌کند و می‌گوید آره. بیرون فضایی بزرگ است شبیه اتاق انتظار. تلویزیونی در ارتفاع به دیوار پیچ شده. لحظه‌ای که چشمم به صفحه‌اش می‌افتد، کاندیداهای ریاست‌جمهوری دارند از ضرورت اعتماد مردم به دولت حرف می‌زنند. همان موقع دری باز می‌شود و ماموری پیدایش می‌شود که سر تکه‌چوبی، مفتولی بسته که یک سرش در هوا آزاد است. مردان جوانی که سعی می‌کنند از در میانی بازگردند به اتاق قبلی و بسته‌های پشت گمرک جامانده‌شان را به هر قیمتی با خود بیاورند، با اخطار مامور روبه‌رو می‌شوند. جوان‌ها دوباره با لبخند تلخ شیطنت‌آمیزی سعی می‌کنند راهی بیابند، برخی‌شان درمی‌روند و برخی دیگر بازمی‌گردند. مامورها هم با چهره آمیخته به خنده و اخم می‌رانندشان. هیچ‌چیز این صحنه برایم خنده‌دار نیست؛ نه زن‌هایی که باید برای عبور اجناسشان التماس کنند، نه جوان‌ها. چشم‌هایم می‌گردد و همسفرهایم را در اتاق انتظار پیدا می‌کنم. از پسری خواهش می‌کنم که با گوشی‌اش تماسی بگیرم. دل توی دلم نیست. «الو، بابا، من ایران... » نمی‌توانم ادامه دهم. ناباوری، هیجان، اضطراب، ترس و خوشحالی، همه هجوم می‌آورند، راه گلویم را می‌بندند و از چشم‌هایم سرازیر می‌شوند. تصویر تار برابرم صحن مجلس است در قاب تلویزیون و دلهره‌ای که در چند دقیقه آینده پایان می‌یابد. خانمی طرفم می‌آید که ببیند چرا دارم زار می‌زنم. پیش از آنکه از لب‌های چین خورده‌ام صدایی دربیاید، داستانی را برایم می‌گوید از برادرش که سال‌ها نتوانسته برگردد و آخر هم یک سال پیش پدرش در آرزوی دیدار پسر از دنیا رفته‌است. جمله‌های آخرش با صدای بریده‌بریده ادا می‌شود. معطلی در مرز دو، سه ساعت طول می‌کشد. خانم‌ها ساک‌های‌شان را پشت گمرک گم کرده‌اند و دیگران هم در تکاپو هستند که بارشان را عبور دهند. میان مرزهایی که از آنها عبور کردم تا به سرزمین خودم برسم، هیچ مرزی چنین قطور نبوده است. انگار باید از دیواره‌ای بتنی به درون خزید و راهی به درون باز کرد. رمقی برای مسافرها نمانده. ورود به مرزهای پرگهر، آغاز داستان‌های مشترک ناگفته است. مجموعه‌ای متنوع از تاریخ و روز و ماه از درد و بغض از ‌هزار اشک نریخته و حرف نگفته که پیش از رنگ پرچم میان ما مشترک است. بالاخره اتوبوس حرکت می‌کند و یک ساعت بعد برای ناهار برابر رستورانی می‌ایستد. با دیدن فهرست غذاهای ایرانی چشم‌هایم برق می‌زند. جلویم بشقاب جوجه کباب است، در جیبم گذرنامه مهرخورده و پس‌زمینه‌اش صحن مجلس که رییس‌جمهور منتخب در آن مشغول اولین سخنرانی‌اش است. تا تهران دیگر جاده‌ها آشنایند، نشانه‌ها، نام‌ها، کیلومترها را می‌شناسم. حتی گل‌میخ‌ها و گاردریل‌ها را هم می‌خواهم با ولع نگاه کنم. حدود پنج صبح است که از ترمینال آزادی سردرمی‌آورم. با وجود اصرار شدید، مامان و بابا هر دو آمده‌اند دنبالم. تا پیدایشان کنم با هجوم راننده‌ها مواجه می‌شوم. زمان زیادی نگذشته که با انبوه متلک و جملات و تنه‌ها و نگاه‌هایی که تکلیف جهان را روشن می‌کنند، روبه‌رو می‌شوم. حریمی را که از لندن تا تهران ذره‌ذره به مرزهای تنم فرو کشیده ‌بودم، جمع می‌کنم و بیش از قبل درون خودم فرو می‌روم. بیش از هر زمانی به جنسیتم آگاه می‌شوم. انگار اشتباهی‌ام. در آن زمان و مکان، با کوله قدر لاک لاک‌پشتم، من همچنان زنم، اشتباهی‌ام. دیدن مامان و بابا و خزیدن به درون ماشین شخصی، برایم حکم حلزون ترسیده‌ای را دارد که آهسته‌آهسته اعتماد می‌کند و آرام آرام از لاکش بیرون می‌خزد. نزدیک خانه، دست می‌کنم در کوله و کلید خانه را بیرون می‌کشم. کلیدی که حالا نزدیک دو سال است با آن قفلی را باز نکرده‌ام. می‌خواهم دوباره ببینم خانه که معنی‌اش هر روز برایم عوض می‌شود و هرچند ماه یک‌بار کلیدش را از دست کسی می‌گیرم و بعد از چند ماه پسش می‌دهم، 20سال کجا و چه شکلی بوده است. تقریبا یک ماه در راه این خانه بوده‌ام. می‌خواهم ریشه‌هایم را که مدت‌ها از زیر دست‌وپا جمع کرده بودم، دوباره بسپارم به خاک؛ رها کنم و بگذارم بخزد به خاک و برود. به‌زودی دوباره روز رفتن خواهد رسید. هنوز در خانه را نبسته‌ام که فکر می‌کنم آدم خانه‌اش را یک‌بار که ترک کرد، انگار برای همیشه بی‌خانمان است. دیگر جایی آرام نمی‌گیرد. باید برود و کش بیاید و عبور کند، باید بگذرد.
پایان
صبحِ شبِ نخوابیده، از میزبانمان تشکر و خداحافظی می‌کنیم و بیرون می‌زنیم. اتوبوس من قرار است ساعت یک ظهر حرکت کند. کمی زودتر می‌رسیم و بر پیاده‌رو منتظر می‌شویم. از نگاه و پوشش آدم‌هایی که یکی‌یکی می‌آیند و همان اطراف جمع می‌شوند، کم‌کم احساس می‌کنم ایران دارد اطرافم شکل می‌گیرد. وقتی دیرتر همه‌مان در اتوبوس نشسته‌ایم، بدل به جزیره‌ای ایرانی می‌شویم که راهش را به سوی ایران بزرگ‌تر می‌جوید. صندلی‌ام شبیه تخت خواب بیمارستان است: با اهرم‌ها و دکمه‌های مختلف، بخش‌های مختلفش حرکت می‌کند و تنظیم می‌شود. حدود 40ساعت قرار است حکم بیماری را داشته باشم که به حال نیمه‌خوابیده، تعاملش با دنیا از پنجره‌ای است که منظره‌اش پیوسته تغییر می‌کند. قابی که ترکیه اروپایی را رفته‌رفته به ناف تهران می‌رساند. فروشگاه‌های بین‌راهی، تنها فرصت مشاهده این تغییرات از نزدیک هستند چون مجبورم از حال خواب و نیمه‌خواب بیدار شوم. در این ایستگاه‌ها خوراکی‌ها و بسته‌بندی‌ها برایم خیلی آشناست و منظره دامنه کوه‌ها و پوشش گیاهی آن در دو سوی جاده نیز. بیشتر مسیر در خواب می‌گذرد و با تاریک‌شدن هوا، تلافی تمام کم‌خوابی‌ها را درمی‌کنم و ساعت‌ها بی‌حرکت بر صندلی‌ام می‌افتم. حدود ظهر فردایش است که از زمزمه مسافرهای دیگر دستگیرم می‌شود به مرز نزدیک شده‌ایم و صف طویل تریلی‌های ترانزیت، خودش گواهی است. خانمی که در صندلی پشتی‌ام نشسته می‌گوید که رانندگان ترانزیت گاهی تا هفته‌ها در این صف طولانی معطل‌اند. اتوبوس، جایی که بازرسی گمرک است ما را پیاده می‌کند. از هیجان 10بار دور خودم می‌چرخم. بعد از دو سال لبه ایران ایستاده‌ام و ظرف چند دقیقه، در خاک کشور هستم. از راهروها و سالن‌هایی عبور می‌کنیم و از گفت‌وگوها می‌فهمم که بعضی از مسافرها برای عبور دچار مشکل هستند. خانمی از هم‌سفرها جلو می‌آید و توضیح می‌دهد که بارش زیاد است و اگر می‌توانم معافی‌ام را به او بفروشم. توضیح می‌دهد که هر نفر می‌تواند مقداری خرید با خودش وارد کند، بدون آنکه جریمه بپردازد. او و دو خانم دیگر، در بجنورد فروشگاهی دارند و برای فروشگاهشان خرید کرده‌اند و حالا نمی‌تواند بارش را به راحتی وارد کند. به او قول می‌دهم که اگر کاری از دستم برمی‌آید انجام دهم چون یک کوله چند کیلویی بیشتر ندارم، باقی حق معافیتم برای اوست و این کار را برای پول انجام نمی‌دهم، چون در واقع کاری نمی‌کنم. در جابه‌جایی ساک‌های دستی کمکش می‌کنم و از برابر مامور گمرک با کمی چک‌وچانه او عبور می‌کنیم. گفت‌وگوهای باقی مسافران هم کمابیش درباره خریدوفروش معافیت است. اتاقک دیگری سر راهمان است که در آنجا مهر ورود به ایران را در گذرنامه‌ها می‌زنند. به دست‌های مامور خیره می‌شوم. دلشوره دارم. مهر را می‌زند. به او زل می‌زنم و می‌پرسم تمام شد؟ من ایران هستم؟ با نگاه گیج و لبخند خسته کج نگاهم می‌کند و می‌گوید آره. بیرون فضایی بزرگ است شبیه اتاق انتظار. تلویزیونی در ارتفاع به دیوار پیچ شده. لحظه‌ای که چشمم به صفحه‌اش می‌افتد، کاندیداهای ریاست‌جمهوری دارند از ضرورت اعتماد مردم به دولت حرف می‌زنند. همان موقع دری باز می‌شود و ماموری پیدایش می‌شود که سر تکه‌چوبی، مفتولی بسته که یک سرش در هوا آزاد است. مردان جوانی که سعی می‌کنند از در میانی بازگردند به اتاق قبلی و بسته‌های پشت گمرک جامانده‌شان را به هر قیمتی با خود بیاورند، با اخطار مامور روبه‌رو می‌شوند. جوان‌ها دوباره با لبخند تلخ شیطنت‌آمیزی سعی می‌کنند راهی بیابند، برخی‌شان درمی‌روند و برخی دیگر بازمی‌گردند. مامورها هم با چهره آمیخته به خنده و اخم می‌رانندشان. هیچ‌چیز این صحنه برایم خنده‌دار نیست؛ نه زن‌هایی که باید برای عبور اجناسشان التماس کنند، نه جوان‌ها. چشم‌هایم می‌گردد و همسفرهایم را در اتاق انتظار پیدا می‌کنم. از پسری خواهش می‌کنم که با گوشی‌اش تماسی بگیرم. دل توی دلم نیست. «الو، بابا، من ایران... » نمی‌توانم ادامه دهم. ناباوری، هیجان، اضطراب، ترس و خوشحالی، همه هجوم می‌آورند، راه گلویم را می‌بندند و از چشم‌هایم سرازیر می‌شوند. تصویر تار برابرم صحن مجلس است در قاب تلویزیون و دلهره‌ای که در چند دقیقه آینده پایان می‌یابد. خانمی طرفم می‌آید که ببیند چرا دارم زار می‌زنم. پیش از آنکه از لب‌های چین خورده‌ام صدایی دربیاید، داستانی را برایم می‌گوید از برادرش که سال‌ها نتوانسته برگردد و آخر هم یک سال پیش پدرش در آرزوی دیدار پسر از دنیا رفته‌است. جمله‌های آخرش با صدای بریده‌بریده ادا می‌شود. معطلی در مرز دو، سه ساعت طول می‌کشد. خانم‌ها ساک‌های‌شان را پشت گمرک گم کرده‌اند و دیگران هم در تکاپو هستند که بارشان را عبور دهند. میان مرزهایی که از آنها عبور کردم تا به سرزمین خودم برسم، هیچ مرزی چنین قطور نبوده است. انگار باید از دیواره‌ای بتنی به درون خزید و راهی به درون باز کرد. رمقی برای مسافرها نمانده. ورود به مرزهای پرگهر، آغاز داستان‌های مشترک ناگفته است. مجموعه‌ای متنوع از تاریخ و روز و ماه از درد و بغض از ‌هزار اشک نریخته و حرف نگفته که پیش از رنگ پرچم میان ما مشترک است. بالاخره اتوبوس حرکت می‌کند و یک ساعت بعد برای ناهار برابر رستورانی می‌ایستد. با دیدن فهرست غذاهای ایرانی چشم‌هایم برق می‌زند. جلویم بشقاب جوجه کباب است، در جیبم گذرنامه مهرخورده و پس‌زمینه‌اش صحن مجلس که رییس‌جمهور منتخب در آن مشغول اولین سخنرانی‌اش است. تا تهران دیگر جاده‌ها آشنایند، نشانه‌ها، نام‌ها، کیلومترها را می‌شناسم. حتی گل‌میخ‌ها و گاردریل‌ها را هم می‌خواهم با ولع نگاه کنم. حدود پنج صبح است که از ترمینال آزادی سردرمی‌آورم. با وجود اصرار شدید، مامان و بابا هر دو آمده‌اند دنبالم. تا پیدایشان کنم با هجوم راننده‌ها مواجه می‌شوم. زمان زیادی نگذشته که با انبوه متلک و جملات و تنه‌ها و نگاه‌هایی که تکلیف جهان را روشن می‌کنند، روبه‌رو می‌شوم. حریمی را که از لندن تا تهران ذره‌ذره به مرزهای تنم فرو کشیده ‌بودم، جمع می‌کنم و بیش از قبل درون خودم فرو می‌روم. بیش از هر زمانی به جنسیتم آگاه می‌شوم. انگار اشتباهی‌ام. در آن زمان و مکان، با کوله قدر لاک لاک‌پشتم، من همچنان زنم، اشتباهی‌ام. دیدن مامان و بابا و خزیدن به درون ماشین شخصی، برایم حکم حلزون ترسیده‌ای را دارد که آهسته‌آهسته اعتماد می‌کند و آرام آرام از لاکش بیرون می‌خزد. نزدیک خانه، دست می‌کنم در کوله و کلید خانه را بیرون می‌کشم. کلیدی که حالا نزدیک دو سال است با آن قفلی را باز نکرده‌ام. می‌خواهم دوباره ببینم خانه که معنی‌اش هر روز برایم عوض می‌شود و هرچند ماه یک‌بار کلیدش را از دست کسی می‌گیرم و بعد از چند ماه پسش می‌دهم، 20سال کجا و چه شکلی بوده است. تقریبا یک ماه در راه این خانه بوده‌ام. می‌خواهم ریشه‌هایم را که مدت‌ها از زیر دست‌وپا جمع کرده بودم، دوباره بسپارم به خاک؛ رها کنم و بگذارم بخزد به خاک و برود. به‌زودی دوباره روز رفتن خواهد رسید. هنوز در خانه را نبسته‌ام که فکر می‌کنم آدم خانه‌اش را یک‌بار که ترک کرد، انگار برای همیشه بی‌خانمان است. دیگر جایی آرام نمی‌گیرد. باید برود و کش بیاید و عبور کند، باید بگذرد.
پایان

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.