|

«خط سیاه، متروی لندن»، سروده علیرضا آبیز، جایزه شعر احمد شاملو را دریافت کرد

در ستایش شاعری که یأس به شعرش نیامد

گروه هنر: مراسم چهارمین دوره جایزه شعر احمد شاملو در نودوسومین سالگرد تولد شاعر، چهارشنبه ۲۱ آذر در بنیاد موقوفات دکتر محمود افشاریزدی برگزار شد و مجموعه شعر «خط سیاه، متروی لندن»، سروده علیرضا آبیز، توانست عنوان برگزیده این جایزه را کسب کند.
به گزارش ستاد خبری چهارمین دوره جایزه شعر احمد شاملو، در بیانیه هیئت داوران جایزه آمده است: «جایزه شعر احمد شاملو که شاهد برگزاری چهارمین دوره آن هستیم، تداوم سنتی است که در شعر فارسی با نام نیما یوشیج پیوند خورده و با صدای احمد شاملو طنین‌افکن شده است؛ شعری با نگاهی تازه به جهان که در آن شاعر مسئولیتی بسیار سنگین برعهده دارد و باید به حضور خود در جهان معنایی ببخشد و شعرش فرزند اصیل جامعه باشد؛ شعری به ظاهر آزادتر اما در واقع ژرف‌تر، تأمل‌انگیزتر و دشوارتر. شاعر این سنت، شاهد صادق زمانه‌اش است؛ فردی‌‌ است در مرکز معرکه، فردی که همچون همسایگان دیوار به دیوار قرن‌های گذشته تنها یک تماشاچی بی‌طرف نیست. «کسانی بر آن‌اند که هنر را جز خلق زیبایی تا فراسوهای زیبایی مجرد حتا، وظیفه‌ای نیست. ما بر این اعتقادیم که هر چه بیان پالوده‌تر باشد به پیام قدرت نفاذ بیشتری می‌بخشد». (احمد شاملو)
در این بیانیه، هیئت داوران همچنین نکاتی را به شرح زیر یادآور شده‌اند:
«1- شناخت پیوند‌های متقابلی که میان شاعر و جهان وجود دارد خاستگاهی تاکتیکی است که شاعر، تنها به یاری آن، می‌تواند با حفظ ویژگی‌های فردی خود رسالت اجتماعی شعر را نیز به انجام رساند. اگر هر روزگاری بر بنیاد تمام ویژگی‌هایش، خواستار نظام مطلوب خویش در شعر است، هر شاعری نیز براساس ضرورت‌های فردی‌اش در پی آن است که دنیای خود را در شعر فراز آورد. اگر فرم یا صورت هر شعر حاصل پیوندهای متقابلی‌ است که میان تمام اجزای آن به وجود آمده است، شخصیت هر شاعر نیز از مجموعه تأثیرها و تأثرهایی پدید می‌آید که میان او و جهان پیرامونش وجود داشته است. شعر امروز فرانهاد این دوگانگی‌هاست یا همان‌گونه که نیما می‌گوید: «در نوساختن و کهنه عوض‌کردن بیش از هر کاری، کار لازم این است که شیوه کارتان را نو کنید. پس از آن فرم و چیزهای دیگر فروع آن یعنی کار ضمنی و تبعی هستند».
۲. شاعر جهان را از طریق زبان تجربه می‌کند. شاعر باید زبان خود را به‌خوبی بداند، بشناسد و بر امکانات و ظرفیت‌های آن اشراف داشته باشد. تعهد اجتماعی شاعر ضمنا تعهد در برابر زبان را نیز شامل می‌شود. اگر فکر کنیم که شعر در زبانی زاده می‌شود که از خلال روابط قاموسی کلمات و ایجاد روابط من‌درآوردی و غیرمنطقی در اجزای جمله به وجود می‌آید، به بیراهه رفته‌ایم.
۳. تا شعری به وجود ‌آید، شاعر همه فرهنگ و دانش و بینش خود را به کار می‌گیرد. آگاهیِ بیشتر می‌تواند افق‌های پربارتری در برابر شاعر بگشاید و ابزار بیشتری در دست او نهد تا شعرش با اثرگذاری بر فرهنگ هنری جامعه بر غنای آن بیفزاید.
۴. شعر نو در مسیر اجتماعی‌کردن من فردی شاعر راه پیموده است. شعر نو تجلی لحظه‌ای از زندگی شاعر است. شعری که برداشت‌هایی از زندگی نیست، بلکه یکسره خود زندگی است. مواجهه شاعر با زندگی مواجهه‌ای‌ست تکینه که در آن شاعر جهان شعری خود را بنا می‌کند، جهان نو رفتاری نو با زبان می‌طلبد. شاعر مواجهه‌ای عمیق را با دیدی تازه تجربه و بیان می‌کند، نه از دریچه‌ای مشترک با دیگران و از طریق زبانی تکراری».
در پایان بیانیه آمده است: «هیئت داوران چهارمین دوره جایزه شعر احمد شاملو با اذعان به اینکه ممکن است آثار مورد داوری به تمام و کمال واجد شاخص‌ها و معیارهای یادشده نباشد، مجموعه شعر «خط سیاه، متروی لندن» سروده علیرضا آبیز را با کسب اکثریت آرا به عنوان برگزیده اول چهارمین دوره جایزه شعر احمد شاملو معرفی می‌کند. همچنین مجموعه‌شعرهای «اسفندیاری در چشم چپ» سروده آنا رضایی، «نامه‌هایی از کازابلانکا» سروده شهریار بزرگ‌مهر و «بی‌نظمی» سروده آرمین یوسفی را به دلیل کسب آرای بالای داوران شایسته تقدیر می‌داند».
محمدرضا پارسایار، کاظم سادات اشکوری، عبدالله کوثری و محمود نیکبخت اعضای هیئت داوران مرحله دوم چهارمین دوره جایزه شعر احمد شاملو بودند که هیچ‌کدام به دلیل دوری راه امکان حضور در این مراسم را نیافتند.
در این مراسم همچنین بابک احمدی در سخنانی با اشاره به اینکه جایزه شعر احمد شاملو در وضعیت تلخ اجتماعی امروز، به ما می‌گوید شعر هنوز وجود دارد، گفت: «ما در طول تاریخ اغلب با شعر هویت خودمان را پیدا کرده‌ایم و حالا در زندگی اجتماعی‌مان شعر جایی ندارد؛ اگرچه شاعران هستند، شاعران جوانی که به سبک‌های مختلف شعر می‌گویند و شعرهایشان به گوش عده محدودی می‌رسد».
احمدی افزود: «شاملو کاری کرد که ما هرچه از دست بدهیم، به یک زبان حرف می‌زنیم و به یک زبان شعر می‌شنویم. او اسباب افتخار ما را آفرید و ما را بزرگ داشت و میان روشنفکران پس از دهه 40 بیش از دیگران از این بابت به گردن ما حق داشت. نفر بعدی هم بهرام بیضایی است، ولی شاملو از آنجا که شاعر بود و به‌دلیل نوآوری‌های باورنکردنی و هربار تکان‌دهنده که در شعر داشت، در قلب بخش فرهیخته جامعه زنده است».
این نویسنده با اشاره به اینکه شاملو همواره حالت یک ناصح یا معلم بدون تکلف و بدون تحکم را داشت که می‌خواست ما بهتر زندگی کنیم، گفت: «او درس‌های بسیاری به ما داد و خودش هم خیلی رنج برد. از این بابت شاملو مقام بزرگی برای ما دارد، چون هویتمان را با او ساختیم. ما خودمان را شناختیم چون شاملو شعر گفت. اگرچه سبک‌های دیگری بعد از شاملو تجربه شد. زیرا شعر یک آیین ندارد و شعر خوب می‌تواند به شکل‌های متفاوتی دربیاید، ولی سبک شاملو تقلیدناپذیر است. این سبک به‌علت دانش وسیعش در زبان، تجربه‌های تلخ زندگی و استعداد فوق‌العاده‌اش منحصر به خود اوست».
او با تأکید بر اینکه این چهار شاعر همگی به ملتشان ایمان داشتند و خوشبختی آنها را می‌خواستند، افزود: «شعر اجتماعی شاملو نصایح واقعی و مدرن ماست. هیچ‌کس نمی‌تواند شعر شاملو را انکار کند مگر آنکه پیش‌تر خودش را و زبان فارسی‌ را انکار کرده باشد. در گفت‌وگویی هم که شاعران حجم در سال 1346 با هم داشتند، بیژن الهی به دیگران می‌گوید ما نبودیم، اگر شاملو نبود».
این منتقد هنری تصریح کرد: «تجربه‌های شعری بعدی درخشان بودند، اما نمی‌توانستند به این درخشانی شکل بگیرند. اگر احمد شاملو شعر نگفته بود یا اگر بداقبال بودیم و شاملو در جوانی از کف رفته بود. او ماند و دو کار بزرگ کرد؛ به زبان ما غنا داد و به ما گفت که چه کسی هستیم».
در این مراسم همچنین پیام ویدئویی محمود نیکبخت، یکی از اعضای هیئت داوران مرحله دوم، برای حاضران پخش شد.

گروه هنر: مراسم چهارمین دوره جایزه شعر احمد شاملو در نودوسومین سالگرد تولد شاعر، چهارشنبه ۲۱ آذر در بنیاد موقوفات دکتر محمود افشاریزدی برگزار شد و مجموعه شعر «خط سیاه، متروی لندن»، سروده علیرضا آبیز، توانست عنوان برگزیده این جایزه را کسب کند.
به گزارش ستاد خبری چهارمین دوره جایزه شعر احمد شاملو، در بیانیه هیئت داوران جایزه آمده است: «جایزه شعر احمد شاملو که شاهد برگزاری چهارمین دوره آن هستیم، تداوم سنتی است که در شعر فارسی با نام نیما یوشیج پیوند خورده و با صدای احمد شاملو طنین‌افکن شده است؛ شعری با نگاهی تازه به جهان که در آن شاعر مسئولیتی بسیار سنگین برعهده دارد و باید به حضور خود در جهان معنایی ببخشد و شعرش فرزند اصیل جامعه باشد؛ شعری به ظاهر آزادتر اما در واقع ژرف‌تر، تأمل‌انگیزتر و دشوارتر. شاعر این سنت، شاهد صادق زمانه‌اش است؛ فردی‌‌ است در مرکز معرکه، فردی که همچون همسایگان دیوار به دیوار قرن‌های گذشته تنها یک تماشاچی بی‌طرف نیست. «کسانی بر آن‌اند که هنر را جز خلق زیبایی تا فراسوهای زیبایی مجرد حتا، وظیفه‌ای نیست. ما بر این اعتقادیم که هر چه بیان پالوده‌تر باشد به پیام قدرت نفاذ بیشتری می‌بخشد». (احمد شاملو)
در این بیانیه، هیئت داوران همچنین نکاتی را به شرح زیر یادآور شده‌اند:
«1- شناخت پیوند‌های متقابلی که میان شاعر و جهان وجود دارد خاستگاهی تاکتیکی است که شاعر، تنها به یاری آن، می‌تواند با حفظ ویژگی‌های فردی خود رسالت اجتماعی شعر را نیز به انجام رساند. اگر هر روزگاری بر بنیاد تمام ویژگی‌هایش، خواستار نظام مطلوب خویش در شعر است، هر شاعری نیز براساس ضرورت‌های فردی‌اش در پی آن است که دنیای خود را در شعر فراز آورد. اگر فرم یا صورت هر شعر حاصل پیوندهای متقابلی‌ است که میان تمام اجزای آن به وجود آمده است، شخصیت هر شاعر نیز از مجموعه تأثیرها و تأثرهایی پدید می‌آید که میان او و جهان پیرامونش وجود داشته است. شعر امروز فرانهاد این دوگانگی‌هاست یا همان‌گونه که نیما می‌گوید: «در نوساختن و کهنه عوض‌کردن بیش از هر کاری، کار لازم این است که شیوه کارتان را نو کنید. پس از آن فرم و چیزهای دیگر فروع آن یعنی کار ضمنی و تبعی هستند».
۲. شاعر جهان را از طریق زبان تجربه می‌کند. شاعر باید زبان خود را به‌خوبی بداند، بشناسد و بر امکانات و ظرفیت‌های آن اشراف داشته باشد. تعهد اجتماعی شاعر ضمنا تعهد در برابر زبان را نیز شامل می‌شود. اگر فکر کنیم که شعر در زبانی زاده می‌شود که از خلال روابط قاموسی کلمات و ایجاد روابط من‌درآوردی و غیرمنطقی در اجزای جمله به وجود می‌آید، به بیراهه رفته‌ایم.
۳. تا شعری به وجود ‌آید، شاعر همه فرهنگ و دانش و بینش خود را به کار می‌گیرد. آگاهیِ بیشتر می‌تواند افق‌های پربارتری در برابر شاعر بگشاید و ابزار بیشتری در دست او نهد تا شعرش با اثرگذاری بر فرهنگ هنری جامعه بر غنای آن بیفزاید.
۴. شعر نو در مسیر اجتماعی‌کردن من فردی شاعر راه پیموده است. شعر نو تجلی لحظه‌ای از زندگی شاعر است. شعری که برداشت‌هایی از زندگی نیست، بلکه یکسره خود زندگی است. مواجهه شاعر با زندگی مواجهه‌ای‌ست تکینه که در آن شاعر جهان شعری خود را بنا می‌کند، جهان نو رفتاری نو با زبان می‌طلبد. شاعر مواجهه‌ای عمیق را با دیدی تازه تجربه و بیان می‌کند، نه از دریچه‌ای مشترک با دیگران و از طریق زبانی تکراری».
در پایان بیانیه آمده است: «هیئت داوران چهارمین دوره جایزه شعر احمد شاملو با اذعان به اینکه ممکن است آثار مورد داوری به تمام و کمال واجد شاخص‌ها و معیارهای یادشده نباشد، مجموعه شعر «خط سیاه، متروی لندن» سروده علیرضا آبیز را با کسب اکثریت آرا به عنوان برگزیده اول چهارمین دوره جایزه شعر احمد شاملو معرفی می‌کند. همچنین مجموعه‌شعرهای «اسفندیاری در چشم چپ» سروده آنا رضایی، «نامه‌هایی از کازابلانکا» سروده شهریار بزرگ‌مهر و «بی‌نظمی» سروده آرمین یوسفی را به دلیل کسب آرای بالای داوران شایسته تقدیر می‌داند».
محمدرضا پارسایار، کاظم سادات اشکوری، عبدالله کوثری و محمود نیکبخت اعضای هیئت داوران مرحله دوم چهارمین دوره جایزه شعر احمد شاملو بودند که هیچ‌کدام به دلیل دوری راه امکان حضور در این مراسم را نیافتند.
در این مراسم همچنین بابک احمدی در سخنانی با اشاره به اینکه جایزه شعر احمد شاملو در وضعیت تلخ اجتماعی امروز، به ما می‌گوید شعر هنوز وجود دارد، گفت: «ما در طول تاریخ اغلب با شعر هویت خودمان را پیدا کرده‌ایم و حالا در زندگی اجتماعی‌مان شعر جایی ندارد؛ اگرچه شاعران هستند، شاعران جوانی که به سبک‌های مختلف شعر می‌گویند و شعرهایشان به گوش عده محدودی می‌رسد».
احمدی افزود: «شاملو کاری کرد که ما هرچه از دست بدهیم، به یک زبان حرف می‌زنیم و به یک زبان شعر می‌شنویم. او اسباب افتخار ما را آفرید و ما را بزرگ داشت و میان روشنفکران پس از دهه 40 بیش از دیگران از این بابت به گردن ما حق داشت. نفر بعدی هم بهرام بیضایی است، ولی شاملو از آنجا که شاعر بود و به‌دلیل نوآوری‌های باورنکردنی و هربار تکان‌دهنده که در شعر داشت، در قلب بخش فرهیخته جامعه زنده است».
این نویسنده با اشاره به اینکه شاملو همواره حالت یک ناصح یا معلم بدون تکلف و بدون تحکم را داشت که می‌خواست ما بهتر زندگی کنیم، گفت: «او درس‌های بسیاری به ما داد و خودش هم خیلی رنج برد. از این بابت شاملو مقام بزرگی برای ما دارد، چون هویتمان را با او ساختیم. ما خودمان را شناختیم چون شاملو شعر گفت. اگرچه سبک‌های دیگری بعد از شاملو تجربه شد. زیرا شعر یک آیین ندارد و شعر خوب می‌تواند به شکل‌های متفاوتی دربیاید، ولی سبک شاملو تقلیدناپذیر است. این سبک به‌علت دانش وسیعش در زبان، تجربه‌های تلخ زندگی و استعداد فوق‌العاده‌اش منحصر به خود اوست».
او با تأکید بر اینکه این چهار شاعر همگی به ملتشان ایمان داشتند و خوشبختی آنها را می‌خواستند، افزود: «شعر اجتماعی شاملو نصایح واقعی و مدرن ماست. هیچ‌کس نمی‌تواند شعر شاملو را انکار کند مگر آنکه پیش‌تر خودش را و زبان فارسی‌ را انکار کرده باشد. در گفت‌وگویی هم که شاعران حجم در سال 1346 با هم داشتند، بیژن الهی به دیگران می‌گوید ما نبودیم، اگر شاملو نبود».
این منتقد هنری تصریح کرد: «تجربه‌های شعری بعدی درخشان بودند، اما نمی‌توانستند به این درخشانی شکل بگیرند. اگر احمد شاملو شعر نگفته بود یا اگر بداقبال بودیم و شاملو در جوانی از کف رفته بود. او ماند و دو کار بزرگ کرد؛ به زبان ما غنا داد و به ما گفت که چه کسی هستیم».
در این مراسم همچنین پیام ویدئویی محمود نیکبخت، یکی از اعضای هیئت داوران مرحله دوم، برای حاضران پخش شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.