|

«جرم سیاسی» در کشورهای مختلف

عبدالله سمامی . وکیل دادگستری

اخیرا طرح «جرم سیاسی» در مجلس و در کمیسیون حقوقی در حال بحث و بررسی است و امید می‌رود هرچه زودتر این خلاء قانونی توسط قانونگذار مرتفع شود. با توجه به اینکه این امر برگرفته از حقوق کشورهای اروپایی است، بررسی این امر در قوانین و حقوق خارجی نیز خالی از فایده نیست. در بسیاری از کشورهای خارجی نیز بحث جرم سیاسی و تعریف آن مورد اختلاف‌نظر میان حقوقدانان نیز قرار گرفته و در پاره‌ای کشورها گاهی جرم سیاسی را به‌وسیله تعریف قانونی مستقیما مشخص کرده‌اند یا گاهی فقط به ذکر مصادیق و آیین رسیدگی آن بسنده کرده و از ارایه تعریف درخصوص آن خودداری کرده‌اند، مثلا در قانون کشورهایی مثل انگلستان و اسپانیا اساسا جرم سیاسی را موردتوجه قرار نداده و در سیستم حقوقی خود اشاره‌ای به آن نکرده‌اند و صرفا شرایطی را در نظر گرفته‌اند تا اگر صلاح دانستند آن شرایط را به جرم‌های دیگری بار کنند.
در قانون فرانسه هرچند مبادرت به تعریف جرم سیاسی نکرده‌اند و فقط به احصای این دسته از جرایم پرداخته شده ولی با این وجود در مقدمه قانون 1927 راجع به استرداد مجرمان در تعریف مجرم سیاسی چنین می‌گوید: «مجرم سیاسی کسی است که شور و حرارت ناشی از عقیده سیاسی به اندازه‌ای او را به جلو رانده است که مرتکب خلاف قانون شده است» در بعضی دیگر از قوانین جرم سیاسی به‌شرح ذیل تعریف شده است:
ماده 3 قانون 1929 آلمان: در مورد استرداد مجرمین: «بزه سیاسی هر عمل قابل کیفر است که بر ضد اساس کشور، یا امنیت آن، یا بر ضد رییس کشور، یا بر ضد یکی از اعضای دولت از آن جهت که عضو حکومت است، یا بر ضد مجلس موسس، یا بر ضد حقوق سیاسی انتخاب‌کننده یا انتخاب شونده، یا برخلاف روابط حسنه با بیگانگان ارتکاب شود.»
ماده 8 قانون مجازات ایتالیا: «از نظر اجرای قوانین جزایی، جرمی که علیه مصلحت سیاسی کشوری باشد یا علیه یکی از حقوق سیاسی شهروندان انجام شود، جرم سیاسی است.» همچنین جرایم غیرسیاسی که همه یا بعضی از انگیزه‌های ارتکاب آن سیاسی باشد، جرم سیاسی است.
قانون مجازات لیبی: «بر اساس قانون جزایی هر جرمی که علیه مصلحت سیاسی دولت یا حق سیاسی یکی از افراد باشد، همچینن هر جرم عادی که انگیزه اساسی برای ارتکاب آن سیاسی باشد، جرم سیاسی محسوب می‌شود.»
قانون مجازات عراق: «جرم سیاسی عبارت از جرمی است که با انگیزه سیاسی یا علیه حقوق سیاسی فردی یا عمومی افراد جامعه ارتکاب یابد.»
قانون مجازات سوریه: « 1-جرایم سیاسی عبارت از جرایمی است که فاعل آن، با انگیزه سیاسی مرتکب آن گردد2-همچنین جرایم علیه حقوق سیاسی فردی و عمومی نیز جرم سیاسی است، مادامی که فاعل آن به‌خاطر انگیزه شخصی و پست، مرتکب آن جرم نشده باشد.» قانون مجازات لبنان نیز عینا تعریف جرم سیاسی در قانون مجازات سوریه را بیان کرده است.
در ایالات متحده آمریکا طبق تعریفی که از جرم سیاسی به‌عمل‌آمده، عنوان شده خیانت به آمریکا عبارت است از اقدام به جنگ با آنها یا پیوستن به دشمنان آنها و اعطای کمک و اسباب راحتی به آنها، فتنه‌انگیزی عبارت است از صدور هرگونه بیان کاذب فضاحت‌بار و مغرضانه علیه حکومت، رییس‌جمهور یا کنگره به قصد رسواکردن، ایجاد اختلال، تشویش و بی‌حرمتی با برانگیختن نفرت شهروندان نسبت به آنها اما قوانین مقابله با فتنه‌انگیزی نمی‌تواند برخلاف تعهدات متمم اول قانون‌اساسی باشد. جاسوسی عبارت است از کسب اطلاعات نظامی برای دولت‌های خارجی. مشاهده می‌شود که جرم سیاسی در ایالات متحده از سه عنصر تشکیل ‌شده؛ خیانت، فتنه‌انگیزی و جاسوسی اما با بررسی سوابق جرایم سیاسی در آمریکا می‌توان دو عنصر دیگر یعنی فساد و تخلف که البته مربوط به مقامات آمریکایی می‌شود را نیز از مصادیق جرم سیاسی در آمریکا برشمرد. از نمونه‌های جرم سیاسی در آمریکا می‌توان از ماجرای ایران‌کنترا نام برد.
اخیرا طرح «جرم سیاسی» در مجلس و در کمیسیون حقوقی در حال بحث و بررسی است و امید می‌رود هرچه زودتر این خلاء قانونی توسط قانونگذار مرتفع شود. با توجه به اینکه این امر برگرفته از حقوق کشورهای اروپایی است، بررسی این امر در قوانین و حقوق خارجی نیز خالی از فایده نیست. در بسیاری از کشورهای خارجی نیز بحث جرم سیاسی و تعریف آن مورد اختلاف‌نظر میان حقوقدانان نیز قرار گرفته و در پاره‌ای کشورها گاهی جرم سیاسی را به‌وسیله تعریف قانونی مستقیما مشخص کرده‌اند یا گاهی فقط به ذکر مصادیق و آیین رسیدگی آن بسنده کرده و از ارایه تعریف درخصوص آن خودداری کرده‌اند، مثلا در قانون کشورهایی مثل انگلستان و اسپانیا اساسا جرم سیاسی را موردتوجه قرار نداده و در سیستم حقوقی خود اشاره‌ای به آن نکرده‌اند و صرفا شرایطی را در نظر گرفته‌اند تا اگر صلاح دانستند آن شرایط را به جرم‌های دیگری بار کنند.
در قانون فرانسه هرچند مبادرت به تعریف جرم سیاسی نکرده‌اند و فقط به احصای این دسته از جرایم پرداخته شده ولی با این وجود در مقدمه قانون 1927 راجع به استرداد مجرمان در تعریف مجرم سیاسی چنین می‌گوید: «مجرم سیاسی کسی است که شور و حرارت ناشی از عقیده سیاسی به اندازه‌ای او را به جلو رانده است که مرتکب خلاف قانون شده است» در بعضی دیگر از قوانین جرم سیاسی به‌شرح ذیل تعریف شده است:
ماده 3 قانون 1929 آلمان: در مورد استرداد مجرمین: «بزه سیاسی هر عمل قابل کیفر است که بر ضد اساس کشور، یا امنیت آن، یا بر ضد رییس کشور، یا بر ضد یکی از اعضای دولت از آن جهت که عضو حکومت است، یا بر ضد مجلس موسس، یا بر ضد حقوق سیاسی انتخاب‌کننده یا انتخاب شونده، یا برخلاف روابط حسنه با بیگانگان ارتکاب شود.»
ماده 8 قانون مجازات ایتالیا: «از نظر اجرای قوانین جزایی، جرمی که علیه مصلحت سیاسی کشوری باشد یا علیه یکی از حقوق سیاسی شهروندان انجام شود، جرم سیاسی است.» همچنین جرایم غیرسیاسی که همه یا بعضی از انگیزه‌های ارتکاب آن سیاسی باشد، جرم سیاسی است.
قانون مجازات لیبی: «بر اساس قانون جزایی هر جرمی که علیه مصلحت سیاسی دولت یا حق سیاسی یکی از افراد باشد، همچینن هر جرم عادی که انگیزه اساسی برای ارتکاب آن سیاسی باشد، جرم سیاسی محسوب می‌شود.»
قانون مجازات عراق: «جرم سیاسی عبارت از جرمی است که با انگیزه سیاسی یا علیه حقوق سیاسی فردی یا عمومی افراد جامعه ارتکاب یابد.»
قانون مجازات سوریه: « 1-جرایم سیاسی عبارت از جرایمی است که فاعل آن، با انگیزه سیاسی مرتکب آن گردد2-همچنین جرایم علیه حقوق سیاسی فردی و عمومی نیز جرم سیاسی است، مادامی که فاعل آن به‌خاطر انگیزه شخصی و پست، مرتکب آن جرم نشده باشد.» قانون مجازات لبنان نیز عینا تعریف جرم سیاسی در قانون مجازات سوریه را بیان کرده است.
در ایالات متحده آمریکا طبق تعریفی که از جرم سیاسی به‌عمل‌آمده، عنوان شده خیانت به آمریکا عبارت است از اقدام به جنگ با آنها یا پیوستن به دشمنان آنها و اعطای کمک و اسباب راحتی به آنها، فتنه‌انگیزی عبارت است از صدور هرگونه بیان کاذب فضاحت‌بار و مغرضانه علیه حکومت، رییس‌جمهور یا کنگره به قصد رسواکردن، ایجاد اختلال، تشویش و بی‌حرمتی با برانگیختن نفرت شهروندان نسبت به آنها اما قوانین مقابله با فتنه‌انگیزی نمی‌تواند برخلاف تعهدات متمم اول قانون‌اساسی باشد. جاسوسی عبارت است از کسب اطلاعات نظامی برای دولت‌های خارجی. مشاهده می‌شود که جرم سیاسی در ایالات متحده از سه عنصر تشکیل ‌شده؛ خیانت، فتنه‌انگیزی و جاسوسی اما با بررسی سوابق جرایم سیاسی در آمریکا می‌توان دو عنصر دیگر یعنی فساد و تخلف که البته مربوط به مقامات آمریکایی می‌شود را نیز از مصادیق جرم سیاسی در آمریکا برشمرد. از نمونه‌های جرم سیاسی در آمریکا می‌توان از ماجرای ایران‌کنترا نام برد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.