|

پايان خشونت جنسي دوران جنگ

جايزه نوبل صلح امسال به دو زن فعال مبارزه با خشونت جنسي اهدا شد. به همين مناسبت دو استاد رشته روابط بين‌الملل دانشگاه‌هاي زوريخ و برلين به نام‌هاي جولين ووچرفنيگ و آنيتا گادس، يادداشتي با عنوان «پايان خشونت جنسي دوران جنگ» نوشته‌اند که خلاصه‌اي از آن را مي‌خوانيم. در روز 10 دسامبر (19 آذر 1397) دنيس موکوِگي، پزشکی از جمهوري دموکراتيک کنگو و ناديا مراد، از قوم يزيدي عراق که از بردگي جنسي داعش فرار کرد، جايزه صلح نوبل را به پاس «تلاش براي پايان‌دادن به استفاده از خشونت جنسي به‌عنوان سلاح جنگي» دريافت کردند. موکوِگي و مراد برندگان شايسته جايزه نوبل هستند، چون آگاهي جهاني را در مورد فراگيربودن اين معضل بالا بردند، اما اگر تلاش‌هاي آنها به يک تغيير واقعي منجر شود، افزايش آگاهي بايد شکل اقدامي هماهنگ را به خود بگيرد. اغلب از پيگرد قانوني مرتکبان به‌عنوان راه‌حل ياد مي‌شود، اما اتهامات کيفري در اغلب موارد عاملي بازدارنده نيست که به‌موقع عمل کند. ما به کاهش خشونت جنسي در جريان جنگ نياز داريم، نه بعد از آن. خوشبختانه تحقيقات جديد مي‌تواند به يافتن راه‌حل مشکل بينجامد و سياست‌گذاران را به سمت راه‌حل مؤثر راهنمايي کند. برخي از يافته‌ها تعجب‌آورند؛ به‌عنوان‌مثال، نابرابري جنسيتي و نارضايتي قومي توضيحي ناکافي و نارسا درباره علت خشونت جنسي دوران جنگ است. قربانيان ممکن است مذکر يا از گروه همتايان مهاجمان باشند، درحالي‌که مهاجمان ممکن است زن، سربازان يک دولت يا حتي نيروهاي حافظ صلح سازمان ملل متحد باشند، اما شايد مهم‌ترين يافته جديد اين است که خشونت جنسي در زمان کشمکش يک عارضه جانبي اجتناب‌ناپذير نيست. در جنگ‌هاي داخلي اخير، بسياري از ارتش‌ها و گروه‌هاي شورشي اصلا درگير چنين فجايعي «نشده‌‌اند». سپس اين سؤال براي پژوهشگران پيش مي‌آيد که چرا برخي گروه‌هاي مسلح خشونت جنسي را مرتکب مي‌شوند و برخي ديگر محکوم مي‌کنند. يک توضيح اين است که تجاوز جنسي تاکتيک جنگي طراحي‌شده براي آسيب مستقيم به غيرنظاميان است. مثال آن دستور تجاوز به عنف در جريان جنگ بوسني در دهه 90، در گواتمالا و پرو است. توضيح دوم اين است که خشونت جنسي يا پاداشي براي سربازان است يا چون قابل‌کنترل نيست، فرماندهان اين رفتار زيردستان را تحمل مي‌کنند. نمونه‌اش تجاوز و ديگر اشکال تجاوز جنسي در جريان جنگ داخلي در سيرالئون بود که گسترده بود، اما شواهد اندکي مبني‌بر دستور مستقيم وجود دارد. در بسياري از درگيري‌ها فقط يک طرف مرتکب خشونت جنسي مي‌شود و اين نشان مي‌دهد که ايدئولوژي گروه‌هاي مسلح را بايد مقصر دانست، نه «فضاي مبهم جنگ». بنابراين بايد گروه‌ها را هدف قرار داد، نه‌اينکه کليت ميدان جنگ را مسبب آن دانست. همچنين بايد مافوق‌ها و آمران را هدف قرار داد. مسئول‌دانستن سرکردگان در جناياتي که سفارش داده يا آگاهانه جلويش را نگرفته‌اند، يک گام بسيار مهم و تغييري اساسي است. در سطح بين‌المللي، کمپين‌هايي مانند «نام و ننگ» مانند آنکه موکوِگي و مراد به‌راه انداخته‌اند نيز مؤثر است. وقتي عاملان خشونت جنسي به پاسخ‌گويي در برابر نهادهاي عالي‌تر مانند سازمان ملل متحد وادار شوند، کشورهاي منفرد نمي‌توانند درخواست‌هاي فعالان را مورد بي‌توجهي قرار دهند. پايان‌دادن به خشونت جنسي در زمان جنگ مستلزم تغييرات قابل‌توجهي در هنجارهاي فرهنگي است. معافيت از مجازات براي عاملان و فشار اجتماعي که قربانيان را تشويق به سکوت مي‌کند، موانعي براي پاسخ‌گويي و عدالت هستند که بايد برطرف شوند. موکوگي و مراد با توجه به پذيرش خطر شخصي، توجه جهانيان را به قربانيان خشونت جنسي زمان جنگ جلب کردند و اولين گام مهم را برداشتند. ادامه آن برعهده ما - سياست‌گذاران، رهبران نظامي، مربيان و ديگران- است که اقدام متناسب براي کاستن از وحشت را به عمل آوريم.

جايزه نوبل صلح امسال به دو زن فعال مبارزه با خشونت جنسي اهدا شد. به همين مناسبت دو استاد رشته روابط بين‌الملل دانشگاه‌هاي زوريخ و برلين به نام‌هاي جولين ووچرفنيگ و آنيتا گادس، يادداشتي با عنوان «پايان خشونت جنسي دوران جنگ» نوشته‌اند که خلاصه‌اي از آن را مي‌خوانيم. در روز 10 دسامبر (19 آذر 1397) دنيس موکوِگي، پزشکی از جمهوري دموکراتيک کنگو و ناديا مراد، از قوم يزيدي عراق که از بردگي جنسي داعش فرار کرد، جايزه صلح نوبل را به پاس «تلاش براي پايان‌دادن به استفاده از خشونت جنسي به‌عنوان سلاح جنگي» دريافت کردند. موکوِگي و مراد برندگان شايسته جايزه نوبل هستند، چون آگاهي جهاني را در مورد فراگيربودن اين معضل بالا بردند، اما اگر تلاش‌هاي آنها به يک تغيير واقعي منجر شود، افزايش آگاهي بايد شکل اقدامي هماهنگ را به خود بگيرد. اغلب از پيگرد قانوني مرتکبان به‌عنوان راه‌حل ياد مي‌شود، اما اتهامات کيفري در اغلب موارد عاملي بازدارنده نيست که به‌موقع عمل کند. ما به کاهش خشونت جنسي در جريان جنگ نياز داريم، نه بعد از آن. خوشبختانه تحقيقات جديد مي‌تواند به يافتن راه‌حل مشکل بينجامد و سياست‌گذاران را به سمت راه‌حل مؤثر راهنمايي کند. برخي از يافته‌ها تعجب‌آورند؛ به‌عنوان‌مثال، نابرابري جنسيتي و نارضايتي قومي توضيحي ناکافي و نارسا درباره علت خشونت جنسي دوران جنگ است. قربانيان ممکن است مذکر يا از گروه همتايان مهاجمان باشند، درحالي‌که مهاجمان ممکن است زن، سربازان يک دولت يا حتي نيروهاي حافظ صلح سازمان ملل متحد باشند، اما شايد مهم‌ترين يافته جديد اين است که خشونت جنسي در زمان کشمکش يک عارضه جانبي اجتناب‌ناپذير نيست. در جنگ‌هاي داخلي اخير، بسياري از ارتش‌ها و گروه‌هاي شورشي اصلا درگير چنين فجايعي «نشده‌‌اند». سپس اين سؤال براي پژوهشگران پيش مي‌آيد که چرا برخي گروه‌هاي مسلح خشونت جنسي را مرتکب مي‌شوند و برخي ديگر محکوم مي‌کنند. يک توضيح اين است که تجاوز جنسي تاکتيک جنگي طراحي‌شده براي آسيب مستقيم به غيرنظاميان است. مثال آن دستور تجاوز به عنف در جريان جنگ بوسني در دهه 90، در گواتمالا و پرو است. توضيح دوم اين است که خشونت جنسي يا پاداشي براي سربازان است يا چون قابل‌کنترل نيست، فرماندهان اين رفتار زيردستان را تحمل مي‌کنند. نمونه‌اش تجاوز و ديگر اشکال تجاوز جنسي در جريان جنگ داخلي در سيرالئون بود که گسترده بود، اما شواهد اندکي مبني‌بر دستور مستقيم وجود دارد. در بسياري از درگيري‌ها فقط يک طرف مرتکب خشونت جنسي مي‌شود و اين نشان مي‌دهد که ايدئولوژي گروه‌هاي مسلح را بايد مقصر دانست، نه «فضاي مبهم جنگ». بنابراين بايد گروه‌ها را هدف قرار داد، نه‌اينکه کليت ميدان جنگ را مسبب آن دانست. همچنين بايد مافوق‌ها و آمران را هدف قرار داد. مسئول‌دانستن سرکردگان در جناياتي که سفارش داده يا آگاهانه جلويش را نگرفته‌اند، يک گام بسيار مهم و تغييري اساسي است. در سطح بين‌المللي، کمپين‌هايي مانند «نام و ننگ» مانند آنکه موکوِگي و مراد به‌راه انداخته‌اند نيز مؤثر است. وقتي عاملان خشونت جنسي به پاسخ‌گويي در برابر نهادهاي عالي‌تر مانند سازمان ملل متحد وادار شوند، کشورهاي منفرد نمي‌توانند درخواست‌هاي فعالان را مورد بي‌توجهي قرار دهند. پايان‌دادن به خشونت جنسي در زمان جنگ مستلزم تغييرات قابل‌توجهي در هنجارهاي فرهنگي است. معافيت از مجازات براي عاملان و فشار اجتماعي که قربانيان را تشويق به سکوت مي‌کند، موانعي براي پاسخ‌گويي و عدالت هستند که بايد برطرف شوند. موکوگي و مراد با توجه به پذيرش خطر شخصي، توجه جهانيان را به قربانيان خشونت جنسي زمان جنگ جلب کردند و اولين گام مهم را برداشتند. ادامه آن برعهده ما - سياست‌گذاران، رهبران نظامي، مربيان و ديگران- است که اقدام متناسب براي کاستن از وحشت را به عمل آوريم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.