|

جاسوسی که از سردسیر آمد

جان لوکاره را با رمان‌های جاسوسی‌اش می‌شناسند. این نویسنده انگلیسی که خود روزگاری در ام‌آی‌6 فعالیت می‌کرده، در رمان‌هایش از این تجربه بسیار بهره گرفته است. «جاسوسی که از سردسیر آمد» از مشهورترین آثار لوکاره است؛ رمانی که فیلمی هم بر اساس آن به کارگردانی مارتین ریت و با بازی ریچارد برتون ساخته شده است. لوکاره در رمان «میراث جاسوسان» بار دیگر به ماجرای این رمان بازگشته است و به ابعادی از آن ماجرا که در «جاسوسی که از سردسیر آمد» نامکشوف مانده بود. «میراث جاسوسان» با ترجمه مهدی فیاضی‌کیا در نشر چترنگ منتشر شده است. لوکاره در این رمان چنان‌که در توضیح پشت جلد ترجمه فارسی آن آمده است، «تکه‌های پازلی را که برای پنجاه‌و‌نُه سال از نظر پنهان بوده‌اند به دست مخاطبان خود می‌سپارد». لوکاره در رمان «جاسوسی که از سردسیر آمد» ماجرای چیده‌شدن نقشه‌ای از سوی ام‌آی6 برای به‌دام‌انداختن هانس دیتر مونت، یکی از سران ارشد سرویس اطلاعات آلمان شرقی را روایت کرده بود. در آن رمان مأموریت به‌دام‌انداختن مونت به فردی به نام لیماس که مأمور ام‌آی6 است، سپرده می‌شود. لیماس در کسوت دروغین مأموری که از سرویس جاسوسی بریتانیا اخراج شده به آلمان شرقی فرار می‌کند تا مونت را در آنجا به دام اندازد. ماجرا اما به گونه‌ای دیگر رقم می‌خورد و دست آخر لیماس به همراه زنی به نام الیزابت گولد درصدد فرار از آلمان شرقی برمی‌آیند. آنها باید از فراز دیوار برلین بگذرند اما هر دو حین فرار کشته می‌شوند. «میراث جاسوسان» بازگشتی به این ماجرای
جاسوسی- تراژیک است. شخصیت اصلی این رمان مردی است به نام پیتر گویلم. او که بازنشسته سرویس مخفی بریتانیاست و اکنون در دهکده‌ای کوچک زندگی می‌کند ناگهان بار دیگر درگیر ماجرایی جاسوسی که مربوط به سال‌های دور است می‌شود و این ماجرا درواقع همان ماجرایی است که لوکاره در «جاسوسی که از سردسیر آمد» آن را روایت کرده بود. ماجرا از این قرار است که سال‌ها از کشته‌شدن لیماس و الیزابت در حین عبور از دیوار برلین گذشته است و اکنون فرزندان آنها قصد دارند از سرویس جاسوسی بریتانیا به عنوان عامل کشته‌شدن والدین خود شکایت کنند. سرویس جاسوسی بریتانیا هم می‌خواهد آنچه را در ماجرای مربوط به لیماس و الیزابت و مونت اتفاق افتاده است بازسازی کند تا بتواند خود را از این اتهام برهاند. این‌چنین است که وجوه پنهان‌مانده ماجرایی که پنجاه‌و‌نُه سال پیش اتفاق افتاده، در رمان «میراث جاسوسان» آشکار می‌شود. گویلم که خود راوی رمان است، در آغاز داستان از اینکه چگونه وارد کار جاسوسی شده است سخن می‌گوید و شمه‌هایی از گذشته خود و خانواده‌اش را روایت می‌کند. آنچه می‌خوانید قسمتی است از این رمان: «آنچه در پی می‌آید، تا جایی که در توانم بوده، روایتی است صادقانه از نقش من در عملیات فریب بریتانیا، با اسم رمز ویندفال، که علیه سرویس اطلاعات آلمان شرقی (اشتازی) در اواخر دهه 1950 و اوایل هه 1960 انجام شد، و به مرگ بهترین عامل مخفی بریتانیا، که تاکنون با او کار کرده بودم، و همچنین زنی بی‌گناه که این عامل جانش را فدای او کرد، انجامید. افسر اطلاعاتی حرفه‌ای هم به قدر سایر نوع بشر در معرض احساسات انسانی است. آنچه مهم است این است که تا چه اندازه بتواند این احساسات را سرکوب کند، چه در همان زمان بروز این احساسات و چه آن‌طور که برای من پیش آمد، پنجاه سال بعدتر. تا همین چند ماه پیش، در مزرعه دوردستی در بریتانی، که زادگاه من است، شب‌ها در تختخواب دراز می‌کشیدم و به صدای احشام و مرغ‌ها گوش می‌سپردم و با سرزنش‌های ندای وجدانم، که گاه‌گاه بی‌خوابم می‌کرد، می‌جنگیدم. در پاسخ به این سرزنش‌ها می‌گفتم که بسیار جوان بودم، بسیار معصوم، بسیار ناشی و بسیار دون‌پایه. می‌گفتم اگر به دنبال مقصر می‌گردند بروند گریبان استادان اعظم فریب را بگیرند، جورج اسمایلی و استادش، کنترل. اصرار می‌کردم که پیروزی در عملیات ویندفال حاصل حقه زیرکانه خودشان بود، زیر سر استادان دانا و نیرنگ‌باز خودشان، نه من. حالا که سرویس از من بازخواست کرده، سرویسی که بهترین سال‌های عمرم را وقفش کردم، و حالا که گرفتار پیری و سرگشتگی شده‌ام، می‌خواهم به هر قیمتی شده تاریک‌وروشن قضایایی را که در آن درگیر بودم، آشکار کنم. اینکه ابتدا چطور به عضویت سرویس اطلاعات مخفی درآمدم- سرویسی که ما جوان‌های آرمان‌گرا در آن ایام که نه مقیم قلعه گروتسک کنار رودخانه تیمز، بلکه ساکن کپه خودنمایانه سبک ویکتوریایی از آجرهای سرخِ ساخته بر انحنای سیرک کمبریج بودیم اسمش را گذاشته بودیم سیرک - درست مثل وضعیت تولدم برایم مبهم است؛ خصوصا که این دو واقعه را نمی‌توان از هم جدا کرد».

جان لوکاره را با رمان‌های جاسوسی‌اش می‌شناسند. این نویسنده انگلیسی که خود روزگاری در ام‌آی‌6 فعالیت می‌کرده، در رمان‌هایش از این تجربه بسیار بهره گرفته است. «جاسوسی که از سردسیر آمد» از مشهورترین آثار لوکاره است؛ رمانی که فیلمی هم بر اساس آن به کارگردانی مارتین ریت و با بازی ریچارد برتون ساخته شده است. لوکاره در رمان «میراث جاسوسان» بار دیگر به ماجرای این رمان بازگشته است و به ابعادی از آن ماجرا که در «جاسوسی که از سردسیر آمد» نامکشوف مانده بود. «میراث جاسوسان» با ترجمه مهدی فیاضی‌کیا در نشر چترنگ منتشر شده است. لوکاره در این رمان چنان‌که در توضیح پشت جلد ترجمه فارسی آن آمده است، «تکه‌های پازلی را که برای پنجاه‌و‌نُه سال از نظر پنهان بوده‌اند به دست مخاطبان خود می‌سپارد». لوکاره در رمان «جاسوسی که از سردسیر آمد» ماجرای چیده‌شدن نقشه‌ای از سوی ام‌آی6 برای به‌دام‌انداختن هانس دیتر مونت، یکی از سران ارشد سرویس اطلاعات آلمان شرقی را روایت کرده بود. در آن رمان مأموریت به‌دام‌انداختن مونت به فردی به نام لیماس که مأمور ام‌آی6 است، سپرده می‌شود. لیماس در کسوت دروغین مأموری که از سرویس جاسوسی بریتانیا اخراج شده به آلمان شرقی فرار می‌کند تا مونت را در آنجا به دام اندازد. ماجرا اما به گونه‌ای دیگر رقم می‌خورد و دست آخر لیماس به همراه زنی به نام الیزابت گولد درصدد فرار از آلمان شرقی برمی‌آیند. آنها باید از فراز دیوار برلین بگذرند اما هر دو حین فرار کشته می‌شوند. «میراث جاسوسان» بازگشتی به این ماجرای
جاسوسی- تراژیک است. شخصیت اصلی این رمان مردی است به نام پیتر گویلم. او که بازنشسته سرویس مخفی بریتانیاست و اکنون در دهکده‌ای کوچک زندگی می‌کند ناگهان بار دیگر درگیر ماجرایی جاسوسی که مربوط به سال‌های دور است می‌شود و این ماجرا درواقع همان ماجرایی است که لوکاره در «جاسوسی که از سردسیر آمد» آن را روایت کرده بود. ماجرا از این قرار است که سال‌ها از کشته‌شدن لیماس و الیزابت در حین عبور از دیوار برلین گذشته است و اکنون فرزندان آنها قصد دارند از سرویس جاسوسی بریتانیا به عنوان عامل کشته‌شدن والدین خود شکایت کنند. سرویس جاسوسی بریتانیا هم می‌خواهد آنچه را در ماجرای مربوط به لیماس و الیزابت و مونت اتفاق افتاده است بازسازی کند تا بتواند خود را از این اتهام برهاند. این‌چنین است که وجوه پنهان‌مانده ماجرایی که پنجاه‌و‌نُه سال پیش اتفاق افتاده، در رمان «میراث جاسوسان» آشکار می‌شود. گویلم که خود راوی رمان است، در آغاز داستان از اینکه چگونه وارد کار جاسوسی شده است سخن می‌گوید و شمه‌هایی از گذشته خود و خانواده‌اش را روایت می‌کند. آنچه می‌خوانید قسمتی است از این رمان: «آنچه در پی می‌آید، تا جایی که در توانم بوده، روایتی است صادقانه از نقش من در عملیات فریب بریتانیا، با اسم رمز ویندفال، که علیه سرویس اطلاعات آلمان شرقی (اشتازی) در اواخر دهه 1950 و اوایل هه 1960 انجام شد، و به مرگ بهترین عامل مخفی بریتانیا، که تاکنون با او کار کرده بودم، و همچنین زنی بی‌گناه که این عامل جانش را فدای او کرد، انجامید. افسر اطلاعاتی حرفه‌ای هم به قدر سایر نوع بشر در معرض احساسات انسانی است. آنچه مهم است این است که تا چه اندازه بتواند این احساسات را سرکوب کند، چه در همان زمان بروز این احساسات و چه آن‌طور که برای من پیش آمد، پنجاه سال بعدتر. تا همین چند ماه پیش، در مزرعه دوردستی در بریتانی، که زادگاه من است، شب‌ها در تختخواب دراز می‌کشیدم و به صدای احشام و مرغ‌ها گوش می‌سپردم و با سرزنش‌های ندای وجدانم، که گاه‌گاه بی‌خوابم می‌کرد، می‌جنگیدم. در پاسخ به این سرزنش‌ها می‌گفتم که بسیار جوان بودم، بسیار معصوم، بسیار ناشی و بسیار دون‌پایه. می‌گفتم اگر به دنبال مقصر می‌گردند بروند گریبان استادان اعظم فریب را بگیرند، جورج اسمایلی و استادش، کنترل. اصرار می‌کردم که پیروزی در عملیات ویندفال حاصل حقه زیرکانه خودشان بود، زیر سر استادان دانا و نیرنگ‌باز خودشان، نه من. حالا که سرویس از من بازخواست کرده، سرویسی که بهترین سال‌های عمرم را وقفش کردم، و حالا که گرفتار پیری و سرگشتگی شده‌ام، می‌خواهم به هر قیمتی شده تاریک‌وروشن قضایایی را که در آن درگیر بودم، آشکار کنم. اینکه ابتدا چطور به عضویت سرویس اطلاعات مخفی درآمدم- سرویسی که ما جوان‌های آرمان‌گرا در آن ایام که نه مقیم قلعه گروتسک کنار رودخانه تیمز، بلکه ساکن کپه خودنمایانه سبک ویکتوریایی از آجرهای سرخِ ساخته بر انحنای سیرک کمبریج بودیم اسمش را گذاشته بودیم سیرک - درست مثل وضعیت تولدم برایم مبهم است؛ خصوصا که این دو واقعه را نمی‌توان از هم جدا کرد».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.