|

ذهن‌خوانی‌ها

شرق: «سگ» رمانی است کوتاه از اریک امانوئل شمیت که با ترجمه سروش حبیبی در نشر نیلوفر منتشر شده است. در این رمان، راوی داستان که یک نویسنده است داستان پزشکی به نام ساموئل هِی‌من را بازمی‌گوید که سال‌ها در روستایی به طبابت مشغول بوده و اهالی روستا بسیار او را دوست داشته‌اند. دکتر هِی‌من اما بعد از هفتادسالگی طبابت را ترک می‌کند. دکتر هِی‌من تنهاست و تنها همدم سالیان او سگ‌هایی هستند از نژاد بوسرون که عمر هرکدام‌شان سر می‌رسد دکتر هِی‌من سگ دیگری از همان نژاد می‌خرد و روی تمام این سگ‌ها هم نام آرگوس را می‌گذارد. راوی کم‌کم به شخصیت دکتر هِی‌من علاقه‌مند می‌شود و دوست دارد سر از کار او در بیاورد. دکتر هِی‌من چنان‌که راوی جایی از داستان می‌گوید «در مرز میان دو عالم به‌سر می‌برد. عالم انسان‌ها و جهان جانوران.» راوی کم‌کم با دکتر هِی‌من بیشتر آشنا می‌شود اگرچه نمی‌تواند چندان سر از کار او درآورد، تا این‌که سرانجام سگ دکتر در حادثه‌ای کشته می‌شود و بعد از آن دکتر به زندگی خود پایان می‌دهد و این پایان آغاز ورود راوی به سرگذشت غریب دکتر هِی‌من است، از طریق خواندن نوشته‌هایی به‌جا مانده از او که نشان می‌دهد گذشته او با اسارت و جنگ و اردوگاه گره خورده است و از این‌جا به بعد بخشی از روایت به نوشته‌های دکتر هِی‌من اختصاص می‌یابد. «سگ» رمانی است با روایتی سرراست و بدون پیچ و خم‌های فرمی؛ رمانی درباره شخصیتی غریب و تنها که راز او به تدریج گشوده می‌شود.
اما اگر شمیت در رمان «سگ» یک پزشک را به عنوان قهرمان داستان برگزیده و ماجرای او را از زبان یک نویسنده بازمی‌گوید، کتاب «ادبیات و روانپزشکی»، با عنوان فرعی «ذهن‌خوانی‌ها»، در قالب مجموعه‌ای از مقالات، حضور امور مربوط به شاخه‌ای از علم پزشکی را در ادبیات بازمی‌جوید و از ضرورت مطالعه ادبیات توسط پزشکان سخن می‌گوید. این کتاب که گردآورنده آن فِمی اُیبُد است با ترجمه ناصر همتی و ناصر معین در نشر نیلوفر منتشر شده است. در پیشگفتار کتاب ابتدا توضیحی درباره علوم انسانی پزشکی و فایده این علوم برای دیگر حوزه‌های پزشکی ارائه و آن‌گاه به ارتباط علوم انسانی پزشکی با روانپزشکی اشاره‌ای شده است. منظور از علوم انسانی پزشکی چنان‌که در همین پیشگفتار آمده است علومی است شامل «اخلاق پزشکی، جامعه‌شناســی پزشکی، تاریخ اجتماعیِ طب و کاربرد ادبیات و هنر، به معنای عام در پزشکی».
موضوع کتاب «ادبیات و روانپزشکی» همان‌طور که از عنوان این کتاب برمی‌آید رابطه روانپزشکی و ادبیات است و پیداکردن ردی از بیماری‌های روانی و اختلالات مغزی و مانند آن‌ها در آثار ادبی. مقالات این کتاب از نویسندگان مختلفی است که در حوزه رابطه ادبیات و روانپزشکی تحقیق کرده‌اند. کتاب متشکل است از یازده فصل با عنوان‌های: فواید مطالعه ادبیات، نقش ادبیات در آموزش پزشکی، خود-زیست‌نامه‌های داستانی و روانپزشکی، شعر و روانپزشکی، نامه‌ها و روانپزشکی(موردِ فرانتس کافکا)، مرگ و مُردن در ادبیات، چشم‌اندازهای ادبی و زیست‌نامه‌ای درباره‌ مصرف مواد، زوال عقل و ادبیات، توصیف کم‌توانی ذهنی در داستان و اوتیسم در داستان و خود-زیست‌نامه. آن‌چه می‌خوانید قسمتی است از فصل اول کتاب که مقاله‌ای است از آلن بِوِریج با عنوان فواید مطالعه ادبیات: «مدلِ علمی منحصرا زیستی، دیدگاهی محدود از نوعِ بشر به دست می‌دهد. پزشکان باید درک عمیق‌تری از بیماران خود داشته باشند که سویه‌های وجودی و هیجانی آنان را نیز دربر بگیرد. چنین چشم‌اندازی را ادبیات ارائه می‌دهد. تغییرات اعمال‌شده در آموزش پزشکی که در کتابِ پزشکانِ فردا خلاصه شده است، توصیه می‌کند که پزشکان باید همان‌قدر که به مطالعه‌ی علومِ زیستی می‌پردازند، در معرض آموزش علوم انسانی نیز قرار گیرند. شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد دانشجویان پزشکی که دارای پیشینه‌ی مطالعات در علوم انسانی و علوم تجربی‌اند، نسبت به دانشجویانی که تنها در زمینه‌ی علوم تجربی مطالعه کرده‌اند، کارایی بهتری در حوزه‌های مهم کار بالینی دارند. در پیوند با روانپزشکی، کالی ادعا می‌کند که دانشِ پزشکی به تنهایی تصویر کاملی از انسان ارائه نمی‌کند و خواستار مطالعه‌ی تکمیلی علوم انسانی است. تی.اس.الیوت می‌گفت: ما کتاب‌های زیادی می‌خوانیم زیرا نمی‌توانیم انسان‌های زیادی را بشناسیم.
ما می‌توانیم زندگی و دنیای درونی طیف گسترده‌ای از افراد را به مددِ تخیل و درگیرشدن با دنیای آنان در رمان، موردِ کندوکاو قرار دهیم. با مطالعه‌ی رمان، یک شخص می‌تواند دنیا را از دید شخصی دیگر ببیند. این موضوع به‌ویژه در گزارش‌های ادبی پیرامونِ رنج و بیماری کاربرد دارد.» در این مقاله همچنین از نمونه‌هایی از آثار ادبی سخن گفته شده که به نحوی با پزشکی و بیماری مرتبط هستند.

شرق: «سگ» رمانی است کوتاه از اریک امانوئل شمیت که با ترجمه سروش حبیبی در نشر نیلوفر منتشر شده است. در این رمان، راوی داستان که یک نویسنده است داستان پزشکی به نام ساموئل هِی‌من را بازمی‌گوید که سال‌ها در روستایی به طبابت مشغول بوده و اهالی روستا بسیار او را دوست داشته‌اند. دکتر هِی‌من اما بعد از هفتادسالگی طبابت را ترک می‌کند. دکتر هِی‌من تنهاست و تنها همدم سالیان او سگ‌هایی هستند از نژاد بوسرون که عمر هرکدام‌شان سر می‌رسد دکتر هِی‌من سگ دیگری از همان نژاد می‌خرد و روی تمام این سگ‌ها هم نام آرگوس را می‌گذارد. راوی کم‌کم به شخصیت دکتر هِی‌من علاقه‌مند می‌شود و دوست دارد سر از کار او در بیاورد. دکتر هِی‌من چنان‌که راوی جایی از داستان می‌گوید «در مرز میان دو عالم به‌سر می‌برد. عالم انسان‌ها و جهان جانوران.» راوی کم‌کم با دکتر هِی‌من بیشتر آشنا می‌شود اگرچه نمی‌تواند چندان سر از کار او درآورد، تا این‌که سرانجام سگ دکتر در حادثه‌ای کشته می‌شود و بعد از آن دکتر به زندگی خود پایان می‌دهد و این پایان آغاز ورود راوی به سرگذشت غریب دکتر هِی‌من است، از طریق خواندن نوشته‌هایی به‌جا مانده از او که نشان می‌دهد گذشته او با اسارت و جنگ و اردوگاه گره خورده است و از این‌جا به بعد بخشی از روایت به نوشته‌های دکتر هِی‌من اختصاص می‌یابد. «سگ» رمانی است با روایتی سرراست و بدون پیچ و خم‌های فرمی؛ رمانی درباره شخصیتی غریب و تنها که راز او به تدریج گشوده می‌شود.
اما اگر شمیت در رمان «سگ» یک پزشک را به عنوان قهرمان داستان برگزیده و ماجرای او را از زبان یک نویسنده بازمی‌گوید، کتاب «ادبیات و روانپزشکی»، با عنوان فرعی «ذهن‌خوانی‌ها»، در قالب مجموعه‌ای از مقالات، حضور امور مربوط به شاخه‌ای از علم پزشکی را در ادبیات بازمی‌جوید و از ضرورت مطالعه ادبیات توسط پزشکان سخن می‌گوید. این کتاب که گردآورنده آن فِمی اُیبُد است با ترجمه ناصر همتی و ناصر معین در نشر نیلوفر منتشر شده است. در پیشگفتار کتاب ابتدا توضیحی درباره علوم انسانی پزشکی و فایده این علوم برای دیگر حوزه‌های پزشکی ارائه و آن‌گاه به ارتباط علوم انسانی پزشکی با روانپزشکی اشاره‌ای شده است. منظور از علوم انسانی پزشکی چنان‌که در همین پیشگفتار آمده است علومی است شامل «اخلاق پزشکی، جامعه‌شناســی پزشکی، تاریخ اجتماعیِ طب و کاربرد ادبیات و هنر، به معنای عام در پزشکی».
موضوع کتاب «ادبیات و روانپزشکی» همان‌طور که از عنوان این کتاب برمی‌آید رابطه روانپزشکی و ادبیات است و پیداکردن ردی از بیماری‌های روانی و اختلالات مغزی و مانند آن‌ها در آثار ادبی. مقالات این کتاب از نویسندگان مختلفی است که در حوزه رابطه ادبیات و روانپزشکی تحقیق کرده‌اند. کتاب متشکل است از یازده فصل با عنوان‌های: فواید مطالعه ادبیات، نقش ادبیات در آموزش پزشکی، خود-زیست‌نامه‌های داستانی و روانپزشکی، شعر و روانپزشکی، نامه‌ها و روانپزشکی(موردِ فرانتس کافکا)، مرگ و مُردن در ادبیات، چشم‌اندازهای ادبی و زیست‌نامه‌ای درباره‌ مصرف مواد، زوال عقل و ادبیات، توصیف کم‌توانی ذهنی در داستان و اوتیسم در داستان و خود-زیست‌نامه. آن‌چه می‌خوانید قسمتی است از فصل اول کتاب که مقاله‌ای است از آلن بِوِریج با عنوان فواید مطالعه ادبیات: «مدلِ علمی منحصرا زیستی، دیدگاهی محدود از نوعِ بشر به دست می‌دهد. پزشکان باید درک عمیق‌تری از بیماران خود داشته باشند که سویه‌های وجودی و هیجانی آنان را نیز دربر بگیرد. چنین چشم‌اندازی را ادبیات ارائه می‌دهد. تغییرات اعمال‌شده در آموزش پزشکی که در کتابِ پزشکانِ فردا خلاصه شده است، توصیه می‌کند که پزشکان باید همان‌قدر که به مطالعه‌ی علومِ زیستی می‌پردازند، در معرض آموزش علوم انسانی نیز قرار گیرند. شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد دانشجویان پزشکی که دارای پیشینه‌ی مطالعات در علوم انسانی و علوم تجربی‌اند، نسبت به دانشجویانی که تنها در زمینه‌ی علوم تجربی مطالعه کرده‌اند، کارایی بهتری در حوزه‌های مهم کار بالینی دارند. در پیوند با روانپزشکی، کالی ادعا می‌کند که دانشِ پزشکی به تنهایی تصویر کاملی از انسان ارائه نمی‌کند و خواستار مطالعه‌ی تکمیلی علوم انسانی است. تی.اس.الیوت می‌گفت: ما کتاب‌های زیادی می‌خوانیم زیرا نمی‌توانیم انسان‌های زیادی را بشناسیم.
ما می‌توانیم زندگی و دنیای درونی طیف گسترده‌ای از افراد را به مددِ تخیل و درگیرشدن با دنیای آنان در رمان، موردِ کندوکاو قرار دهیم. با مطالعه‌ی رمان، یک شخص می‌تواند دنیا را از دید شخصی دیگر ببیند. این موضوع به‌ویژه در گزارش‌های ادبی پیرامونِ رنج و بیماری کاربرد دارد.» در این مقاله همچنین از نمونه‌هایی از آثار ادبی سخن گفته شده که به نحوی با پزشکی و بیماری مرتبط هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.