فهم پوپوليستي از حرکت فرهنگي شهردار تهران
نيما راد . روزنامهنگار
در دو هفته اخير پيروز حناچي، شهردار تهران، به پويش سهشنبههاي بدون خودرو پيوست و با دوچرخه مسير خانه تا محل کار را پيمود و شب هم با دوچرخه به خانه بازگشت. برخي چهرههاي سياسي و رسانهاي از جمله آقايان غلامحسين کرباسچي، شهردار اسبق تهران و صادق خرازي که نامش در ميانه گزينههاي تصدي پست شهردار تهران مطرح بود، از اين کنش فرهنگي- اجتماعي شهردار تهران با برچسبهايي مانند «پوپوليستيبودن» انتقاد کردند. «پوپوليسيت» و کلمات همخانواده آن از واژگاني بودند که در ادبيات سياسي ايران پس از سال 1384 براي توصيف رفتار و کنش سياسي دولت آقاي احمدي نژاد رواج پيدا کردند اما بهتدريج معناي آن قلب شد و اين روزها برخي از بازيگران سياسي از آن به عنوان برچسبي براي القاي پيام منفي درباره تصميم و رفتار سياسي رقيب يا هر نوع تصميم و رفتاري که موافق حال و نظرشان نيست، استفاده ميکنند.واقعيت اين است که پيوستن شهردار تهران به سهشنبههاي بدون خودرو و استفاده از دوچرخه را نميتوان حرکتي پوپوليستي يا عوامگرايانه دانست و به عبارتي ميتوان گفت نوعي بدفهمي واضحي درباره واژه پوپوليست (حتي به معناي رايج آن) در انتقادها از دوچرخهسواري شهردار تهران وجود دارد. ويژگي اول «مدير پوپوليست» اين است كه هميشه در برابر نخبگان فکري، اقتصادي و سياسي قرار دارد و رويکردهايي خلاف آنها را دنبال ميکند. پوپوليستها، گروه نخبگان را عامل تباهي جامعه و دورافتادن سياست و مديريت از خواست مردم ميدانند.
البته هر نوع انتقادي از نخبگان را نميتوان پوپوليسم ناميد و بسياري از جريانهاي فکري و اجتماعي هستند که به نخبگان سياسي و اقتصادي انتقادهاي جدي دارند اما پوپوليست نيستند. پوپوليستها رويکردهايي را براي مديريت و حل مشکلات جامعه مطرح ميکنند که در برابر رويکردهاي نخبگان است؛ از جمله اينکه تلاش ميکنند اهداف خود را مستقل از نهادهاي موجود مانند نهادهاي سياسي، دانشگاهي و تصميمساز و با فراخوان تودهها به پيش ببرند.
ويژگي دوم پوپوليست يارگيري از طبقات مختلف و تلاش براي انکار تنوع و تکثر در جامعه و گروههاي اجتماعي است. آنها جامعه را توده يکسان و همساني فرض ميکنند و آنها را در برابر گروه اندکي از نخبگان قرار ميدهند.
ويژگي سوم پوپوليستها اين است که از خشم و هيجان و احساسات مردم براي رسيدن به اهداف خود استفاده ميکنند؛ مثلا يک پوپوليست با ادعاي عدالتگرايي از خشم مردم نسبت به تبعيضها و بيعدالتيها بهره ميبرد تا مخالفان خودش را منکوب کند و به عقب براند. بيشتر پوپوليستها چارچوب فکري منسجمي ندارند و از هر ابزاري از جمله مليگرايي براي تشکيل توده و تقابل آنها با نخبگان يا حتي مهاجران يا از مشکلات اقتصادي براي تقابل با رويکردهاي محيطزيستگرا استفاده ميکنند.
با توجه به اين سه ويژگي، پيوستن شهردار تهران به سهشنبههاي بدون خودرو و استفاده از دوچرخه براي کاهش آلودگي، بهبود سلامت عمومي و... اصولا نسبت مشخصي با پوپوليسم ندارد. هرچند در تفکر مقابل که از واژهها به عنوان برچسب استفاده ميکند، نمادهاي پوپوليسم کاملا قابل مشاهده است.
شايد منتقدان با استفاده از اين برچسب درباره شهردار تهران قصد دارند بگويند که حناچي براي حل مشکل پيچيده ترافيک راهحل سادهبينانه و دمدستي معرفي ميکند که در ظاهر هم جذاب است اما نميتواند مشکل ترافيک را حل کند. شهردار تهران اما هيچجا اعلام نکرده که فقط با پيوستن به سهشنبههاي بدون خودرو و استفاده از دوچرخه مشکل ترافيک تهران حل ميشود؛ اين يعني شروع حل مسئله؛ يعني راهي قابل دسترس براي حل مشکلي بزرگ و پيچيده.
شايد منظور منتقدان اين باشد که آقاي حناچي به جاي حل مشکلات اصلي تهران به کارهاي تبليغاتي و عامهپسند روي آورده است. سهشنبههاي بدون خودرو در تهران اما يک پويش و حرکت اجتماعي و فرهنگي است که مشابه آن در سراسر دنيا وجود دارد و اتفاقا مديران شهر در پيوستن به آنها پيشقدم هستند. از طرف ديگر کسي نميتواند منکر شود که اين نوع فرهنگسازيها به تبليغات و حضور چهرهها نياز دارد تا توجه مردم جلب شود و الگوهاي رفتاري پايداري در آنها شکل بگيرد. حرکت آقاي حناچي که همه به او «متخصص» ميگويند هم در اين راستاست و اگر جنبه تبليغاتي هم دارد بايد از اين منظر به آن نگاه کرد.
از طرفي برخي به شهردار تهران توصيه کردهاند به جاي اين نوع رفتارها صبح زود به دفترش برود و مشکل مترو را حل کند.
البته آقاي حناچي براي حل مسائل مترو برنامههاي خودشان را اعلام کردهاند و بهتر است از اين طريق از شهردار مطالبه کرد، اما نبايد فراموش کنيم حل مشکلات مردم بهويژه در مديريت شهري با پشتميزنشيني صرف بدون جلب مشارکت مسئولان و مديران در دنياي امروز ممكن نيست.
در واقع شهردار تهران با رفتن به سر کار با دوچرخه در روز سهشنبه بدون خودرو از شهروندان براي حل مشکلات ترافيک شهر دعوت به مشارکت ميکنند و به مرور اين نوع مديريت ميتواند براي ساير مشکلات و ساير حوزهها هم استفاده شود. نتيجه اينکه مشکل ترافيک و آلودگي هواي تهران تنها با مشارکت مردم حل نميشود اما حضور و مشارکت آنها ميتواند به حل اين مشکلات کمک کند.
شهردار تهران يا هر کلانشهري براي مردم جايگاهي ويژه نسبت به ساير مسئولان دارد و اين به دليل ارتباط مستقيم عملکرد شهرداري با زندگي روزمره شهروندان است. فهم و مواجهه بيطرفانه با حرکت آقاي حناچي قطعا موجب ارجنهادن به اقدام قابل توجه و پيشروانه او خواهد شد.
در دو هفته اخير پيروز حناچي، شهردار تهران، به پويش سهشنبههاي بدون خودرو پيوست و با دوچرخه مسير خانه تا محل کار را پيمود و شب هم با دوچرخه به خانه بازگشت. برخي چهرههاي سياسي و رسانهاي از جمله آقايان غلامحسين کرباسچي، شهردار اسبق تهران و صادق خرازي که نامش در ميانه گزينههاي تصدي پست شهردار تهران مطرح بود، از اين کنش فرهنگي- اجتماعي شهردار تهران با برچسبهايي مانند «پوپوليستيبودن» انتقاد کردند. «پوپوليسيت» و کلمات همخانواده آن از واژگاني بودند که در ادبيات سياسي ايران پس از سال 1384 براي توصيف رفتار و کنش سياسي دولت آقاي احمدي نژاد رواج پيدا کردند اما بهتدريج معناي آن قلب شد و اين روزها برخي از بازيگران سياسي از آن به عنوان برچسبي براي القاي پيام منفي درباره تصميم و رفتار سياسي رقيب يا هر نوع تصميم و رفتاري که موافق حال و نظرشان نيست، استفاده ميکنند.واقعيت اين است که پيوستن شهردار تهران به سهشنبههاي بدون خودرو و استفاده از دوچرخه را نميتوان حرکتي پوپوليستي يا عوامگرايانه دانست و به عبارتي ميتوان گفت نوعي بدفهمي واضحي درباره واژه پوپوليست (حتي به معناي رايج آن) در انتقادها از دوچرخهسواري شهردار تهران وجود دارد. ويژگي اول «مدير پوپوليست» اين است كه هميشه در برابر نخبگان فکري، اقتصادي و سياسي قرار دارد و رويکردهايي خلاف آنها را دنبال ميکند. پوپوليستها، گروه نخبگان را عامل تباهي جامعه و دورافتادن سياست و مديريت از خواست مردم ميدانند.
البته هر نوع انتقادي از نخبگان را نميتوان پوپوليسم ناميد و بسياري از جريانهاي فکري و اجتماعي هستند که به نخبگان سياسي و اقتصادي انتقادهاي جدي دارند اما پوپوليست نيستند. پوپوليستها رويکردهايي را براي مديريت و حل مشکلات جامعه مطرح ميکنند که در برابر رويکردهاي نخبگان است؛ از جمله اينکه تلاش ميکنند اهداف خود را مستقل از نهادهاي موجود مانند نهادهاي سياسي، دانشگاهي و تصميمساز و با فراخوان تودهها به پيش ببرند.
ويژگي دوم پوپوليست يارگيري از طبقات مختلف و تلاش براي انکار تنوع و تکثر در جامعه و گروههاي اجتماعي است. آنها جامعه را توده يکسان و همساني فرض ميکنند و آنها را در برابر گروه اندکي از نخبگان قرار ميدهند.
ويژگي سوم پوپوليستها اين است که از خشم و هيجان و احساسات مردم براي رسيدن به اهداف خود استفاده ميکنند؛ مثلا يک پوپوليست با ادعاي عدالتگرايي از خشم مردم نسبت به تبعيضها و بيعدالتيها بهره ميبرد تا مخالفان خودش را منکوب کند و به عقب براند. بيشتر پوپوليستها چارچوب فکري منسجمي ندارند و از هر ابزاري از جمله مليگرايي براي تشکيل توده و تقابل آنها با نخبگان يا حتي مهاجران يا از مشکلات اقتصادي براي تقابل با رويکردهاي محيطزيستگرا استفاده ميکنند.
با توجه به اين سه ويژگي، پيوستن شهردار تهران به سهشنبههاي بدون خودرو و استفاده از دوچرخه براي کاهش آلودگي، بهبود سلامت عمومي و... اصولا نسبت مشخصي با پوپوليسم ندارد. هرچند در تفکر مقابل که از واژهها به عنوان برچسب استفاده ميکند، نمادهاي پوپوليسم کاملا قابل مشاهده است.
شايد منتقدان با استفاده از اين برچسب درباره شهردار تهران قصد دارند بگويند که حناچي براي حل مشکل پيچيده ترافيک راهحل سادهبينانه و دمدستي معرفي ميکند که در ظاهر هم جذاب است اما نميتواند مشکل ترافيک را حل کند. شهردار تهران اما هيچجا اعلام نکرده که فقط با پيوستن به سهشنبههاي بدون خودرو و استفاده از دوچرخه مشکل ترافيک تهران حل ميشود؛ اين يعني شروع حل مسئله؛ يعني راهي قابل دسترس براي حل مشکلي بزرگ و پيچيده.
شايد منظور منتقدان اين باشد که آقاي حناچي به جاي حل مشکلات اصلي تهران به کارهاي تبليغاتي و عامهپسند روي آورده است. سهشنبههاي بدون خودرو در تهران اما يک پويش و حرکت اجتماعي و فرهنگي است که مشابه آن در سراسر دنيا وجود دارد و اتفاقا مديران شهر در پيوستن به آنها پيشقدم هستند. از طرف ديگر کسي نميتواند منکر شود که اين نوع فرهنگسازيها به تبليغات و حضور چهرهها نياز دارد تا توجه مردم جلب شود و الگوهاي رفتاري پايداري در آنها شکل بگيرد. حرکت آقاي حناچي که همه به او «متخصص» ميگويند هم در اين راستاست و اگر جنبه تبليغاتي هم دارد بايد از اين منظر به آن نگاه کرد.
از طرفي برخي به شهردار تهران توصيه کردهاند به جاي اين نوع رفتارها صبح زود به دفترش برود و مشکل مترو را حل کند.
البته آقاي حناچي براي حل مسائل مترو برنامههاي خودشان را اعلام کردهاند و بهتر است از اين طريق از شهردار مطالبه کرد، اما نبايد فراموش کنيم حل مشکلات مردم بهويژه در مديريت شهري با پشتميزنشيني صرف بدون جلب مشارکت مسئولان و مديران در دنياي امروز ممكن نيست.
در واقع شهردار تهران با رفتن به سر کار با دوچرخه در روز سهشنبه بدون خودرو از شهروندان براي حل مشکلات ترافيک شهر دعوت به مشارکت ميکنند و به مرور اين نوع مديريت ميتواند براي ساير مشکلات و ساير حوزهها هم استفاده شود. نتيجه اينکه مشکل ترافيک و آلودگي هواي تهران تنها با مشارکت مردم حل نميشود اما حضور و مشارکت آنها ميتواند به حل اين مشکلات کمک کند.
شهردار تهران يا هر کلانشهري براي مردم جايگاهي ويژه نسبت به ساير مسئولان دارد و اين به دليل ارتباط مستقيم عملکرد شهرداري با زندگي روزمره شهروندان است. فهم و مواجهه بيطرفانه با حرکت آقاي حناچي قطعا موجب ارجنهادن به اقدام قابل توجه و پيشروانه او خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.