|

جنبش دانشجویی و سیاست‌های اجتماعی

روزبه کردونی*

برای یک فعال دانشجویی، بهترین سال‌های دوران جوانی پرشور، آرمان‌خواه و منتقد، با تجربه اعتراض، بیانیه، نشست، سرود یار دبستانی و بعضا درگیری‌های دانشجویی در فعالیت‌های دانشجویی سپری می‌شود و برای نگارنده نیز این اتفاق افتاده است. پس از آن تا امروز، هرگز از نظاره بر زندگی دانشجویی - به‌ویژه زندگانی خود- باز نایستاده‌ام اما به تعبیر رومن رولان «شگفت نه آن است که شاهد دگرگونی این زندگی‌هایم. غریب، اما، آنکه چشمانم این شاهدان چهل‌ساله نیز دگرگون شده‌اند». امروز که به بازخوانی خاطرات دانشجویی نشسته‌ام و شور آن دوران را مرور می‌کنم، در میان مجموعه احساسات و افکار آن مقطع زمانی که در نوع فعالیت‌های دانشجویی ما متبلور بود، کمتر اثری از دغدغه‌های اجتماعی می‌بینم. در آن ایام سیاست‌های اجتماعی رفاهی دولت و مسائل اجتماعی نظیر حقوق معلولان، عوامل تولیدکننده و تشدیدکننده وضعيت کودکان کار و خیابان، شکاف‌های درآمدی، عدالت آموزشی، رویکردهای مواجهه با آسیب‌های اجتماعی و مشکلات موجود در حاشیه‌ها کمتر محل گفت‌وگو، همایش، اعتراض و واکنش بود. عجیب‌تر اینکه با وجود تولد و زندگی در استان خوزستان و تحصیل در دانشگاه شهید چمران اهواز کمتر اثری از دغدغه‌های محیط‌زیستی، نگرانی برای بحران آب و ... در میان مطالبات ما وجود داشت. آن روزها نوک تیز انتقادات به سمت دولت و دولتمردان (به معنی عام نه به معنی قوه مجریه) بود و دلیل ناکامی‌ها را تنها شیوه اداره و مدیریت به‌ویژه در حوزه سیاسی می‌دیدیم. جامعه مدنی از زبان جنبش دانشجویی مطرح می‌شد بی‌آنکه بدانیم حق و مسئولیت، ذات گفتمان جامعه مدنی را شکل می‌دهد. عجیب‌تر اینکه در همان بازه زمانی در آن سوی دنیا، نظریه‌پردازانی نظیر هانتینگتون در جست‌وجوی راه‌های بدیل سیاست بودند و اینکه تمام بحران‌ها، توصیفی سیاسی ندارند و رفتار سیاسی مردم به شدت از فرهنگ متأثر است. اما ما آگاهانه یا ناآگاهانه فقط متمرکز بر یک علت بودیم برای معلول‌های بی‌شماری که اطرافمان را احاطه کرده بود. نه مانند دانشجویان دانشگاه جورجیا در سال 1968 به رفتار تبعیض‌آمیز اعتراض می‌کردیم، نه مانند دانشجویان دانشگاه سوربن در اعتراضات می ‌1968 برای تعدیل نابرابری‌ها معترض بودیم، نه مانند دانشجویان شیلی در 2011 برای بهبود کیفیت آموزشی تظاهرات می‌کردیم.

این موارد را بیان کردم تا به این مطلب اشاره کنم؛ نمونه‌های متعددی از اعتراضات دانشجویی در واکنش به سیاست‌های رفاهی و مسائل اجتماعی قابل ذکر است. امروز دغدغه‌های اجتماعی در پیکره دانشجویی فراوان قابل مشاهده است و در بسیاری از مؤسسات خیریه و فعالیت‌های اجتماعی نهادها و سمن‌ها می‌توان حضور پررنگ دانشجویان را دید اما این برداشت وجود دارد که هنوز هم تشکل‌های اصلی دانشجویی هدف اصلی خود را هدف‌قراردادن دولت و دولتمردان قرار داده‌اند. نمی‌توانم حکم دهم آیا آن نگاه 20ساله صحیح است یا این نظاره 40ساله؟ شاید حقیقت هم اینجاست و هم آنجا. رویکردهای رفاهی این کشور نیازمند حضور با دانش، نقادانه و معترضانه جریان دانشجویی است.
دبیر اسبق انجمن اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز

برای یک فعال دانشجویی، بهترین سال‌های دوران جوانی پرشور، آرمان‌خواه و منتقد، با تجربه اعتراض، بیانیه، نشست، سرود یار دبستانی و بعضا درگیری‌های دانشجویی در فعالیت‌های دانشجویی سپری می‌شود و برای نگارنده نیز این اتفاق افتاده است. پس از آن تا امروز، هرگز از نظاره بر زندگی دانشجویی - به‌ویژه زندگانی خود- باز نایستاده‌ام اما به تعبیر رومن رولان «شگفت نه آن است که شاهد دگرگونی این زندگی‌هایم. غریب، اما، آنکه چشمانم این شاهدان چهل‌ساله نیز دگرگون شده‌اند». امروز که به بازخوانی خاطرات دانشجویی نشسته‌ام و شور آن دوران را مرور می‌کنم، در میان مجموعه احساسات و افکار آن مقطع زمانی که در نوع فعالیت‌های دانشجویی ما متبلور بود، کمتر اثری از دغدغه‌های اجتماعی می‌بینم. در آن ایام سیاست‌های اجتماعی رفاهی دولت و مسائل اجتماعی نظیر حقوق معلولان، عوامل تولیدکننده و تشدیدکننده وضعيت کودکان کار و خیابان، شکاف‌های درآمدی، عدالت آموزشی، رویکردهای مواجهه با آسیب‌های اجتماعی و مشکلات موجود در حاشیه‌ها کمتر محل گفت‌وگو، همایش، اعتراض و واکنش بود. عجیب‌تر اینکه با وجود تولد و زندگی در استان خوزستان و تحصیل در دانشگاه شهید چمران اهواز کمتر اثری از دغدغه‌های محیط‌زیستی، نگرانی برای بحران آب و ... در میان مطالبات ما وجود داشت. آن روزها نوک تیز انتقادات به سمت دولت و دولتمردان (به معنی عام نه به معنی قوه مجریه) بود و دلیل ناکامی‌ها را تنها شیوه اداره و مدیریت به‌ویژه در حوزه سیاسی می‌دیدیم. جامعه مدنی از زبان جنبش دانشجویی مطرح می‌شد بی‌آنکه بدانیم حق و مسئولیت، ذات گفتمان جامعه مدنی را شکل می‌دهد. عجیب‌تر اینکه در همان بازه زمانی در آن سوی دنیا، نظریه‌پردازانی نظیر هانتینگتون در جست‌وجوی راه‌های بدیل سیاست بودند و اینکه تمام بحران‌ها، توصیفی سیاسی ندارند و رفتار سیاسی مردم به شدت از فرهنگ متأثر است. اما ما آگاهانه یا ناآگاهانه فقط متمرکز بر یک علت بودیم برای معلول‌های بی‌شماری که اطرافمان را احاطه کرده بود. نه مانند دانشجویان دانشگاه جورجیا در سال 1968 به رفتار تبعیض‌آمیز اعتراض می‌کردیم، نه مانند دانشجویان دانشگاه سوربن در اعتراضات می ‌1968 برای تعدیل نابرابری‌ها معترض بودیم، نه مانند دانشجویان شیلی در 2011 برای بهبود کیفیت آموزشی تظاهرات می‌کردیم.

این موارد را بیان کردم تا به این مطلب اشاره کنم؛ نمونه‌های متعددی از اعتراضات دانشجویی در واکنش به سیاست‌های رفاهی و مسائل اجتماعی قابل ذکر است. امروز دغدغه‌های اجتماعی در پیکره دانشجویی فراوان قابل مشاهده است و در بسیاری از مؤسسات خیریه و فعالیت‌های اجتماعی نهادها و سمن‌ها می‌توان حضور پررنگ دانشجویان را دید اما این برداشت وجود دارد که هنوز هم تشکل‌های اصلی دانشجویی هدف اصلی خود را هدف‌قراردادن دولت و دولتمردان قرار داده‌اند. نمی‌توانم حکم دهم آیا آن نگاه 20ساله صحیح است یا این نظاره 40ساله؟ شاید حقیقت هم اینجاست و هم آنجا. رویکردهای رفاهی این کشور نیازمند حضور با دانش، نقادانه و معترضانه جریان دانشجویی است.
دبیر اسبق انجمن اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.