|

وحدت در عین تفاوت

گروه اندیشه: نخستین انجمن بین‌المللی کارگران که بعدها به بین‌الملل اول یا انترناسیونال اول معروف شد، سال ۱۸۶۴ در لندن تاسیس، سال ۱۸۷۲ به نیویورک منتقل و سال 1876 در کنفرانس فیلادلفیا منحل شد. بین‌الملل اول فدراسیونی بین‌المللی بود متشکل از سازمان‌های کارگری اروپای غربی و مرکزی، بخش‌هایی از اروپا که در آن جنبش کارگری پس از شکست انقلاب 1848 از نو جان می‌گرفت. انترناسیونال اول با تلاش‌های کارگران لندن و پاریس به وجود آمد. بین‌الملل اول بدون کارل مارکس تاسیس شد ولی شاید بدون رهبری او دوام نمی‌یافت. مارکس و انگلس سهمی اساسی در رهبری بین‌الملل اول داشتند. مارکس از سال 1864 تا 1872 و انگلس از 1870 تا 1872 در انجمن بین‌المللی کارگران نقش مستقیم داشتند. نه‌تنها جنبش‌های کارگری اروپا در مراحل بسیار متفاوتی از رشد و تکامل بودند، بلکه شورای عمومی در لندن نیز به منظر وحدت‌بخش مارکس نیاز داشت تا بتواند به نمایندگی از پرولتاریای بین‌الملل حرف بزند. بین‌الملل اول طی دوازده سال فعالیت خود اختلاف‌ها و حذف‌ها (اختلاف مارکس با آنارشیست‌ها و مشخصا پرودون) و پستی و بلندی‌های بسیاری از سر گذراند، با این‌حال آرام‌آرام تشکیلات خود را گسترده‌تر می‌کرد و همواره مدافع جنبش‌های کارگری و مردمی در سراسر اروپا بود: از اعلام همبستگی کارگران لندن و پاریس با خیزش ملی لهستان که از 1863 آغاز شده بود تا حمایت از کمون پاریس و اعتراض علیه بدرفتاری با زندانیان استقلال‌طلب ایرلند و...
مارکس نیز پیوسته در امور بین‌الملل مشارکت می‌کرد تا بر اهمیت همبستگی با مردم لهستان پافشاری کند. مارکس همچنین در یکی از اولین اقداماتش از جانب بین‌الملل متنی خطاب به آبراهام لینکلن تنظیم کرد که در آن انتخاب مجدد او را به ریاست‌جمهوری تبریک گفت. این نامه را اولین عرض‌ اندام بین‌الملل کارگران در عرصه مطبوعات می‌دانند. مارکس در نخستین سال‌های بین‌الملل پیش‌نویس تقریبا همه اسنادی را که شورای عمومی منتشر کرد نوشته بود و کار خود را محدود کرد به مسائلی که اتفاق نظر فوری و عمل دسته‌جمعی کارگران را می‌طلبید. این نکات شامل اقداماتی می‌شد از جمله اقدام برای برگزاری اعتصاب در کشورهای گوناگون، جلوگیری از ورود اعتصاب‌شکن‌های خارجی، مبارزه با جنگ، ایجاد همبستگی در مقیاس بین‌المللی و در کل دفاع از حقوق کارگران.
پیشروی بین‌الملل در خاک اروپا به کندی صورت می‌گرفت اما از 1867 به بعد یکباره شتاب گرفت، یعنی زمانی که در پی رکود اقتصادی اکثر کشورهای غرب اروپا شاهد اعتصاب‌های گسترده کارگری بودند. در فرانسه، سوییس و بلژیک، مداخله موفقیت‌آمیز بین‌الملل در اعتصاب‌های محلی به شکل‌گیری بخش‌هایی نیرومند در این کشورها منجر شد و این اعتصاب‌ها ضربه‌های سنگینی بر ایدئولوژی پیروان مکتب پرودون وارد کرد که به دنبال تعاونی‌گرایی بودند. آموزه پرودون درباب اصل تعاون ناظر بود بر اینکه سرمایه‌داری را می‌توان به کمک تعاونی‌های تولید که مخارج خود را از بانکی مردمی تامین می‌کنند دگرگون ساخت. هواداران پرودون با اعتصاب به منزله مداخله‌ای قهرآمیز در مناسبات اقتصادی مخالف بودند. این پیکار ایدئولوژیک طی چهار سال اول فعالیت بین‌الملل بین اندیشه‌های مارکس و پرودون جریان داشت. تا اینکه در سال 1868، چهار سال پس از تاسیس انجمن کارگران، بین‌الملل‌ اول از آنچه بود فراتر رفت. کنگره بروکسل در این سال، که تا به امروز بزرگ‌ترین و شاخص‌ترین کنگره بین‌الملل محسوب می‌شود، علی‌رغم تداوم مجامله‌ها و حمایت‌های ظاهری که از گرایش‌های مربوط به تجربه‌های تعاون‌گرایی تحت نظر مکتب پرودون می‌شد، برای اولین‌بار رسما و علنا به نفع مالکیت عمومی زمین (مشتمل بر معدن‌ها، راه‌آهن‌ها، کانال‌ها، جاده‌ها، و تلگراف‌ها) رای داد و گرایش‌های موجود تعاون‌گرایی را محکوم کرد. این قطعنامه با اکثریت چشمگیر آرا به تصویب رسید. بین‌الملل از صورت اولیه‌اش به عنوان انجمنی صرف که مدافع حقوق کارگران است فراتر رفت. در همین دوره مشارکت اعضای فرانسوی بین‌الملل در اعتصاب‌های موفقیت‌آمیز با سرکوب شدید نظام بناپارتیست همراه شد و فدراسیون پاریس درپی سه محاکمه و به‌زندان‌افتادن اکثر رهبرانش زمین‌گیر شد. این واقعه باعث شد شاخه‌ای از هواداران چپ‌گرای پرودون در فهم ضرورت عمل سیاسی پیشگام شوند، چندان که این گروه به رهبری اوژن وارلن، آنارشیست و یک رهبر پرودونی چپ‌گرا، نقشی مهم در انقلاب کمون پاریس در سال 1871 ایفا کرد.
به هر ترتیب، بین‌الملل در طی سال‌های پایانی دهه 1860 تشکیلات خود را گسترش داد. ساختار آن مرکب بود از شاخه‌هایی که هر یک مستقیم یا به‌واسطه یک شورای فدرال ملی دائما با شورای عمومی در لندن نامه‌نگاری می‌کرد. خود شورای عمومی هم نقش شورایی فدرال را برای انگلستان بازی می‌کرد. علاوه بر افرادی که به عضویت بین‌الملل درمی‌آمدند، اتحادیه‌های کارگری و دیگر انجمن‌های کارگری نیز می‌توانستند عضو آن شوند. بین‌الملل فقط در انگلستان نزدیک به پنجاه هزار عضو داشت. سرانجام در سال 1872 کنگره لاهه برگزار شد و 65 نماینده از سیزده کشور اروپایی، استرالیا و ایالات متحده در آن شرکت کردند و این بیش از همه کنگره‌های پیشین بود. کنگره قدرت بیشتری به شورای عمومی داد و باکونین و رفقای آنارشیستش را از بین‌الملل اخراج کرد. دلیل اخراج آنها سازماندهی انجمنی مخفی درون بین‌الملل بود.
کنگره همچنین تصویب کرد شورای عمومی به نیویورک منتقل شود. از جمله دلایل این انتقال ترس از این بود که بین‌الملل در لندن تحت سیطره مهاجران فرانسوی بلانکی‌مشرب قرار گیرد که مارکس و انگلس برای شکست باکونین با آن‌ها متحد شده بودند. مع‌الوصف، این امر پایان بین‌الملل اول را رقم زد که سرانجام در کنفرانسی در فیلادلفیا به سال 1876 منحل شد.
مارکس اسناد مربوط به بین‌الملل اول را شامل گزارش‌ کنگره‌ها، خطابه‌ها و متن سخنرانی‌ها، قواعد و مقررات، نامه‌ها، اطلاعیه‌ها و اسنادی از این دست جمع‌آوری کرده بود. این اسناد مربوط است به سال‌های 1864 تا 1872. نشر هرمس این اسناد را چند سال پیش با ترجمه مراد فرهادپور و صالح نجفی منتشر کرد. بین‌الملل اول، چنان‌که از اسنادش پیداست، تنوع و تکثر تجارب سیاسی و نظری بود. اسناد بین‌الملل نشان می‌دهند که جریان‌های گوناگون می‌توانستند به‌رغم تفاوت‌هایشان با همدیگر رزمی مشترک را به صورتی منسجم پیش ببرند. با توجه به این حقیقت که امروزه تنوع و تکثر سوژه‌ها و مبارزه‌های سیاسی و نحوه تعامل و وحدت و سازماندهی آن‌ها در قالب یک سیاست کلی مهم‌ترین دغدغه پیش‌روی تفکر انتقادی است، بی‌تردید می‌توان ادعا کرد تجربه بین‌الملل اول و اسناد آن یکی از منابع غنی و سرشار برای همه ماست.
گروه اندیشه: نخستین انجمن بین‌المللی کارگران که بعدها به بین‌الملل اول یا انترناسیونال اول معروف شد، سال ۱۸۶۴ در لندن تاسیس، سال ۱۸۷۲ به نیویورک منتقل و سال 1876 در کنفرانس فیلادلفیا منحل شد. بین‌الملل اول فدراسیونی بین‌المللی بود متشکل از سازمان‌های کارگری اروپای غربی و مرکزی، بخش‌هایی از اروپا که در آن جنبش کارگری پس از شکست انقلاب 1848 از نو جان می‌گرفت. انترناسیونال اول با تلاش‌های کارگران لندن و پاریس به وجود آمد. بین‌الملل اول بدون کارل مارکس تاسیس شد ولی شاید بدون رهبری او دوام نمی‌یافت. مارکس و انگلس سهمی اساسی در رهبری بین‌الملل اول داشتند. مارکس از سال 1864 تا 1872 و انگلس از 1870 تا 1872 در انجمن بین‌المللی کارگران نقش مستقیم داشتند. نه‌تنها جنبش‌های کارگری اروپا در مراحل بسیار متفاوتی از رشد و تکامل بودند، بلکه شورای عمومی در لندن نیز به منظر وحدت‌بخش مارکس نیاز داشت تا بتواند به نمایندگی از پرولتاریای بین‌الملل حرف بزند. بین‌الملل اول طی دوازده سال فعالیت خود اختلاف‌ها و حذف‌ها (اختلاف مارکس با آنارشیست‌ها و مشخصا پرودون) و پستی و بلندی‌های بسیاری از سر گذراند، با این‌حال آرام‌آرام تشکیلات خود را گسترده‌تر می‌کرد و همواره مدافع جنبش‌های کارگری و مردمی در سراسر اروپا بود: از اعلام همبستگی کارگران لندن و پاریس با خیزش ملی لهستان که از 1863 آغاز شده بود تا حمایت از کمون پاریس و اعتراض علیه بدرفتاری با زندانیان استقلال‌طلب ایرلند و...
مارکس نیز پیوسته در امور بین‌الملل مشارکت می‌کرد تا بر اهمیت همبستگی با مردم لهستان پافشاری کند. مارکس همچنین در یکی از اولین اقداماتش از جانب بین‌الملل متنی خطاب به آبراهام لینکلن تنظیم کرد که در آن انتخاب مجدد او را به ریاست‌جمهوری تبریک گفت. این نامه را اولین عرض‌ اندام بین‌الملل کارگران در عرصه مطبوعات می‌دانند. مارکس در نخستین سال‌های بین‌الملل پیش‌نویس تقریبا همه اسنادی را که شورای عمومی منتشر کرد نوشته بود و کار خود را محدود کرد به مسائلی که اتفاق نظر فوری و عمل دسته‌جمعی کارگران را می‌طلبید. این نکات شامل اقداماتی می‌شد از جمله اقدام برای برگزاری اعتصاب در کشورهای گوناگون، جلوگیری از ورود اعتصاب‌شکن‌های خارجی، مبارزه با جنگ، ایجاد همبستگی در مقیاس بین‌المللی و در کل دفاع از حقوق کارگران.
پیشروی بین‌الملل در خاک اروپا به کندی صورت می‌گرفت اما از 1867 به بعد یکباره شتاب گرفت، یعنی زمانی که در پی رکود اقتصادی اکثر کشورهای غرب اروپا شاهد اعتصاب‌های گسترده کارگری بودند. در فرانسه، سوییس و بلژیک، مداخله موفقیت‌آمیز بین‌الملل در اعتصاب‌های محلی به شکل‌گیری بخش‌هایی نیرومند در این کشورها منجر شد و این اعتصاب‌ها ضربه‌های سنگینی بر ایدئولوژی پیروان مکتب پرودون وارد کرد که به دنبال تعاونی‌گرایی بودند. آموزه پرودون درباب اصل تعاون ناظر بود بر اینکه سرمایه‌داری را می‌توان به کمک تعاونی‌های تولید که مخارج خود را از بانکی مردمی تامین می‌کنند دگرگون ساخت. هواداران پرودون با اعتصاب به منزله مداخله‌ای قهرآمیز در مناسبات اقتصادی مخالف بودند. این پیکار ایدئولوژیک طی چهار سال اول فعالیت بین‌الملل بین اندیشه‌های مارکس و پرودون جریان داشت. تا اینکه در سال 1868، چهار سال پس از تاسیس انجمن کارگران، بین‌الملل‌ اول از آنچه بود فراتر رفت. کنگره بروکسل در این سال، که تا به امروز بزرگ‌ترین و شاخص‌ترین کنگره بین‌الملل محسوب می‌شود، علی‌رغم تداوم مجامله‌ها و حمایت‌های ظاهری که از گرایش‌های مربوط به تجربه‌های تعاون‌گرایی تحت نظر مکتب پرودون می‌شد، برای اولین‌بار رسما و علنا به نفع مالکیت عمومی زمین (مشتمل بر معدن‌ها، راه‌آهن‌ها، کانال‌ها، جاده‌ها، و تلگراف‌ها) رای داد و گرایش‌های موجود تعاون‌گرایی را محکوم کرد. این قطعنامه با اکثریت چشمگیر آرا به تصویب رسید. بین‌الملل از صورت اولیه‌اش به عنوان انجمنی صرف که مدافع حقوق کارگران است فراتر رفت. در همین دوره مشارکت اعضای فرانسوی بین‌الملل در اعتصاب‌های موفقیت‌آمیز با سرکوب شدید نظام بناپارتیست همراه شد و فدراسیون پاریس درپی سه محاکمه و به‌زندان‌افتادن اکثر رهبرانش زمین‌گیر شد. این واقعه باعث شد شاخه‌ای از هواداران چپ‌گرای پرودون در فهم ضرورت عمل سیاسی پیشگام شوند، چندان که این گروه به رهبری اوژن وارلن، آنارشیست و یک رهبر پرودونی چپ‌گرا، نقشی مهم در انقلاب کمون پاریس در سال 1871 ایفا کرد.
به هر ترتیب، بین‌الملل در طی سال‌های پایانی دهه 1860 تشکیلات خود را گسترش داد. ساختار آن مرکب بود از شاخه‌هایی که هر یک مستقیم یا به‌واسطه یک شورای فدرال ملی دائما با شورای عمومی در لندن نامه‌نگاری می‌کرد. خود شورای عمومی هم نقش شورایی فدرال را برای انگلستان بازی می‌کرد. علاوه بر افرادی که به عضویت بین‌الملل درمی‌آمدند، اتحادیه‌های کارگری و دیگر انجمن‌های کارگری نیز می‌توانستند عضو آن شوند. بین‌الملل فقط در انگلستان نزدیک به پنجاه هزار عضو داشت. سرانجام در سال 1872 کنگره لاهه برگزار شد و 65 نماینده از سیزده کشور اروپایی، استرالیا و ایالات متحده در آن شرکت کردند و این بیش از همه کنگره‌های پیشین بود. کنگره قدرت بیشتری به شورای عمومی داد و باکونین و رفقای آنارشیستش را از بین‌الملل اخراج کرد. دلیل اخراج آنها سازماندهی انجمنی مخفی درون بین‌الملل بود.
کنگره همچنین تصویب کرد شورای عمومی به نیویورک منتقل شود. از جمله دلایل این انتقال ترس از این بود که بین‌الملل در لندن تحت سیطره مهاجران فرانسوی بلانکی‌مشرب قرار گیرد که مارکس و انگلس برای شکست باکونین با آن‌ها متحد شده بودند. مع‌الوصف، این امر پایان بین‌الملل اول را رقم زد که سرانجام در کنفرانسی در فیلادلفیا به سال 1876 منحل شد.
مارکس اسناد مربوط به بین‌الملل اول را شامل گزارش‌ کنگره‌ها، خطابه‌ها و متن سخنرانی‌ها، قواعد و مقررات، نامه‌ها، اطلاعیه‌ها و اسنادی از این دست جمع‌آوری کرده بود. این اسناد مربوط است به سال‌های 1864 تا 1872. نشر هرمس این اسناد را چند سال پیش با ترجمه مراد فرهادپور و صالح نجفی منتشر کرد. بین‌الملل اول، چنان‌که از اسنادش پیداست، تنوع و تکثر تجارب سیاسی و نظری بود. اسناد بین‌الملل نشان می‌دهند که جریان‌های گوناگون می‌توانستند به‌رغم تفاوت‌هایشان با همدیگر رزمی مشترک را به صورتی منسجم پیش ببرند. با توجه به این حقیقت که امروزه تنوع و تکثر سوژه‌ها و مبارزه‌های سیاسی و نحوه تعامل و وحدت و سازماندهی آن‌ها در قالب یک سیاست کلی مهم‌ترین دغدغه پیش‌روی تفکر انتقادی است، بی‌تردید می‌توان ادعا کرد تجربه بین‌الملل اول و اسناد آن یکی از منابع غنی و سرشار برای همه ماست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.