|

روحيه سرکش آرامش

مهدي زمان‌زاده: برگه‌هاي تقويم تاريخ معاصر يزد، 24‌مهرماه 1352 را روز درگذشت احمد آرامش ثبت و ضبط کرده‌اند. داستان زندگي احمد آرامش، داستان پرپيچ‌وخم مردان در کارزار سياست است. احمد آرامش به سال ۱۲۸۷ خورشيدي در خاندان اشتري‌ها - که از مستوفيان قديم يزد بودند- ديده به جهان گشود. پشتوانه خانوادگي محکمي که حداقل از عهد صفويه در يزد عهده‌دار امور حکومتي و به‌خصوص ديوان استيفا بودند و نيز هم‌زماني عهد شباب با ايجاد دولت مدرن و عهد پهلوي اول به احمد آرامش مجال داد تا تکه‌اي از تاريخ اين سرزمين باشد. هنوز هم برخي از اعضاي خانواده وي در يزد سکونت دارند، هرچند گمنام و ناپيدا هستند. آرامش، دوره‌هاي نخست تحصيلش را در يزد سپري کرد. در مدرسه مرسلين که انگليسي‌ها در يزد بنا نهاده بودند. او بعد از اتمام دوره تحصيلاتش و با استفاده از امکانات خانواده مرفه خود به تهران عزيمت کرد و در کالج آمريکايي‌ها که امروز به دبيرستان البرز شهره است، ادامه تحصيل داد. جايگاه خانوادگي و تحصيلات او موجب شد تا وي روند پيشرفت را سريعا طي کند، چراکه در دوره ساخت نهادها در دولت پهلوي، وي نيز توانست جزء دولتمردان ورق بخورد. وي مدتي کوتاه در شرکت نفت انگليس و ايران در آبادان به کار مشغول شد. پس از بازگشت به تهران به استخدام «وزارت طرق و شوارع» درآمد و تا سال 1320 در اين وزارتخانه ماندگار شد و مناصبي گرفت.
در دوران اشغال کشور توسط متفقين، او تقاضاي انتقال خود را به وزارت دارايي داد و سپس به وزارت بازرگاني و پيشه و هنر منتقل شد. روي‌کارآمدن دولت قوام‌السلطنه، او را که باب دوستي با قوام را از سال‌ها قبل گشوده بود، به معاونت وزارت بازرگاني و پيشه و هنر ارتقا داد. قوام‌السلطنه براي سامان‌دادن به وضعيت اقتصادي از سويي و براي مقابله با تبليغات شوراي متحده کارگري، شوراي‌عالي اقتصاد و شوراي‌عالي کار را تشکيل داد که احمد آرامش در هر دو شورا عضويت داشت. پس از تشکيل حزب دموکرات ايران توسط قوام‌السلطنه در تيرماه 1325، آرامش در دو کميسيون مالي و تشکيلات فعال شد و هم‌زمان به نزاع سخت عليه حزب توده پرداخت و به يکي از ارکان اصلي حزب دموکرات احمد قوام تبديل شد. در تيرماه 1325 اعتصاب کارگري بزرگي در جنوب کشور توسط کارگران شرکت نفت انگليس و ايران شکل گرفت که قوام، هيئتي را براي مذاکره با کارگران روانه جنوب کرد. احمد آرامش نيز يکي از اعضاي هيئت بود. استعداد و توانايي‌هاي آرامش، احمد قوام را مجاب كرد تا پست مهم معاونت وزارت پيشه و هنر را به او بسپارد. احمد آرامش که هم‌زمان مسئوليت تبليغات حزب دموکرات را داشت، وارد عرصه مطبوعات شده و چندين نشريه را نيز مديريت مي‌کرد. آرامش در حزب دموکرات تا مقام معاونت حزب ارتقا يافت و مسئوليت شاخه جوانان حزب نيز برعهده او گذاشته شد و سردبيري دو روزنامه حزب به نام ديپلمات و بهرام را نيز عهده‌دار بود. آرامش با فروپاشي حزب دموکرات و برکناري قوام تا مدتي خانه‌نشين بود و به مقاله‌نويسي در نشريات مي‌پرداخت و اقدام ديگر وي انتشار يادداشت‌هاي قوام‌السلطنه در مجله خواندني‌ها پس از مرگ قوام بود. با روي‌کارآمدن دولت ائتلافي قوام و حزب توده، ايرج اسکندري به وزارت پيشه و هنر منصوب شد و اولين اقدام وي برکناري آرامش از معاونت اين وزارتخانه به دليل صدور جواز فروش کالاهايي مانند برنج، گندم و جو بود. منافع فروش اين جوازها به حزب دموکرات منتقل مي‌شد. آرامش پس از کودتاي 28 مرداد و در سال 1333 از سوي مجلس به عضويت در هيئت نظارت سازمان برنامه درآمد و از همان زمان مخالفت خود را نسبت به حضور کارشناسان خارجي اعلام کرد. او همچنين در سال
1334 گروه ترقي‌خواهان را بنا نهاد و اين گروه به مناسبت‌هاي مختلف اعلاميه صادر مي‌کرد و با حضور بيگانگان در کشور اعلام مخالفت مي‌کرد. آرامش همچنان به روزنامه‌نگاري ادامه مي‌داد و مواضع خود را در مقالاتي مانند «در چهارراه خاورميانه» که در تهران مصور منتشر مي‌شد ابراز مي‌کرد. ازدواج آرامش با مهديه شريف‌امامي، خواهر جعفر شريف‌امامي، نخست‌وزير مخلوع دوره پهلوي، جاي پاي او را در صحنه سياست ايران محکم کرد، چنان‌که بعد از رفتن قوام، او همچنان در منازعات قدرت باقي ماند تا توانست در کابينه اول شريف‌امامي عهده‌دار رياست سازمان تازه‌تأسيس برنامه‌و‌بودجه شده و همچنين به‌عنوان وزير مشاور در کابينه حضور مهمي داشته باشد.
روحيه سرکش آرامش، او را به درگيري با مستشاران و شرکت‌هاي آمريکايي فعال در کشور کشانده و تا مرحله افشاگري عليه ايشان و برادران ابتهاج پيش برد. سرانجام سازش‌ناپذيري آرامش او را روانه زندان کرد که اين مورد هفت سال طول کشيد. مدت انتصاب وي در اين پست چندان طولاني نبود و در ارديبهشت 1340 با استعفاي دولت شريف‌امامي، او نيز برکنار شد و از آن پس به صورت مخالف جدي حکومت شاه درآمد و با صدور اعلاميه‌ها و بيانيه‌هاي سياسي، مخالفت خود را اظهار مي‌کرد تا اينکه در سال 1344 به مدت شش سال محبوس شد و سرانجام پس از تحمل شدايد فراوان در سال 1350 از زندان آزاد شد. انتشار بيانيه‌ها و برگزاري جلسات پياپي عليه دولت‌هاي وقت، او را به‌عنوان عنصري سرکش و ناراضي براي دستگاه ساواک و سلطنت جلوه‌گر کرد، به‌گونه‌اي که بعد از آزادي از زندان، حکومت مجبور شد ابتدا او را به‌شدت محدود و بايکوت کرده، سپس در يک نزاع ساختگي در پارک لاله اقدام به حذف فيزيکي وي کند. بعد از قتل آرامش در سال ۱۳۵۲ خانواده وي در يزد از ترس دستگاه‌هاي امنيتي با انتشار اعلاميه‌اي ضمن اظهار وفاداري به دستگاه سلطنت، از افکار و اقدامات اين عضو ناراضي خانواده خود اعلان برائت كردند.

مهدي زمان‌زاده: برگه‌هاي تقويم تاريخ معاصر يزد، 24‌مهرماه 1352 را روز درگذشت احمد آرامش ثبت و ضبط کرده‌اند. داستان زندگي احمد آرامش، داستان پرپيچ‌وخم مردان در کارزار سياست است. احمد آرامش به سال ۱۲۸۷ خورشيدي در خاندان اشتري‌ها - که از مستوفيان قديم يزد بودند- ديده به جهان گشود. پشتوانه خانوادگي محکمي که حداقل از عهد صفويه در يزد عهده‌دار امور حکومتي و به‌خصوص ديوان استيفا بودند و نيز هم‌زماني عهد شباب با ايجاد دولت مدرن و عهد پهلوي اول به احمد آرامش مجال داد تا تکه‌اي از تاريخ اين سرزمين باشد. هنوز هم برخي از اعضاي خانواده وي در يزد سکونت دارند، هرچند گمنام و ناپيدا هستند. آرامش، دوره‌هاي نخست تحصيلش را در يزد سپري کرد. در مدرسه مرسلين که انگليسي‌ها در يزد بنا نهاده بودند. او بعد از اتمام دوره تحصيلاتش و با استفاده از امکانات خانواده مرفه خود به تهران عزيمت کرد و در کالج آمريکايي‌ها که امروز به دبيرستان البرز شهره است، ادامه تحصيل داد. جايگاه خانوادگي و تحصيلات او موجب شد تا وي روند پيشرفت را سريعا طي کند، چراکه در دوره ساخت نهادها در دولت پهلوي، وي نيز توانست جزء دولتمردان ورق بخورد. وي مدتي کوتاه در شرکت نفت انگليس و ايران در آبادان به کار مشغول شد. پس از بازگشت به تهران به استخدام «وزارت طرق و شوارع» درآمد و تا سال 1320 در اين وزارتخانه ماندگار شد و مناصبي گرفت.
در دوران اشغال کشور توسط متفقين، او تقاضاي انتقال خود را به وزارت دارايي داد و سپس به وزارت بازرگاني و پيشه و هنر منتقل شد. روي‌کارآمدن دولت قوام‌السلطنه، او را که باب دوستي با قوام را از سال‌ها قبل گشوده بود، به معاونت وزارت بازرگاني و پيشه و هنر ارتقا داد. قوام‌السلطنه براي سامان‌دادن به وضعيت اقتصادي از سويي و براي مقابله با تبليغات شوراي متحده کارگري، شوراي‌عالي اقتصاد و شوراي‌عالي کار را تشکيل داد که احمد آرامش در هر دو شورا عضويت داشت. پس از تشکيل حزب دموکرات ايران توسط قوام‌السلطنه در تيرماه 1325، آرامش در دو کميسيون مالي و تشکيلات فعال شد و هم‌زمان به نزاع سخت عليه حزب توده پرداخت و به يکي از ارکان اصلي حزب دموکرات احمد قوام تبديل شد. در تيرماه 1325 اعتصاب کارگري بزرگي در جنوب کشور توسط کارگران شرکت نفت انگليس و ايران شکل گرفت که قوام، هيئتي را براي مذاکره با کارگران روانه جنوب کرد. احمد آرامش نيز يکي از اعضاي هيئت بود. استعداد و توانايي‌هاي آرامش، احمد قوام را مجاب كرد تا پست مهم معاونت وزارت پيشه و هنر را به او بسپارد. احمد آرامش که هم‌زمان مسئوليت تبليغات حزب دموکرات را داشت، وارد عرصه مطبوعات شده و چندين نشريه را نيز مديريت مي‌کرد. آرامش در حزب دموکرات تا مقام معاونت حزب ارتقا يافت و مسئوليت شاخه جوانان حزب نيز برعهده او گذاشته شد و سردبيري دو روزنامه حزب به نام ديپلمات و بهرام را نيز عهده‌دار بود. آرامش با فروپاشي حزب دموکرات و برکناري قوام تا مدتي خانه‌نشين بود و به مقاله‌نويسي در نشريات مي‌پرداخت و اقدام ديگر وي انتشار يادداشت‌هاي قوام‌السلطنه در مجله خواندني‌ها پس از مرگ قوام بود. با روي‌کارآمدن دولت ائتلافي قوام و حزب توده، ايرج اسکندري به وزارت پيشه و هنر منصوب شد و اولين اقدام وي برکناري آرامش از معاونت اين وزارتخانه به دليل صدور جواز فروش کالاهايي مانند برنج، گندم و جو بود. منافع فروش اين جوازها به حزب دموکرات منتقل مي‌شد. آرامش پس از کودتاي 28 مرداد و در سال 1333 از سوي مجلس به عضويت در هيئت نظارت سازمان برنامه درآمد و از همان زمان مخالفت خود را نسبت به حضور کارشناسان خارجي اعلام کرد. او همچنين در سال
1334 گروه ترقي‌خواهان را بنا نهاد و اين گروه به مناسبت‌هاي مختلف اعلاميه صادر مي‌کرد و با حضور بيگانگان در کشور اعلام مخالفت مي‌کرد. آرامش همچنان به روزنامه‌نگاري ادامه مي‌داد و مواضع خود را در مقالاتي مانند «در چهارراه خاورميانه» که در تهران مصور منتشر مي‌شد ابراز مي‌کرد. ازدواج آرامش با مهديه شريف‌امامي، خواهر جعفر شريف‌امامي، نخست‌وزير مخلوع دوره پهلوي، جاي پاي او را در صحنه سياست ايران محکم کرد، چنان‌که بعد از رفتن قوام، او همچنان در منازعات قدرت باقي ماند تا توانست در کابينه اول شريف‌امامي عهده‌دار رياست سازمان تازه‌تأسيس برنامه‌و‌بودجه شده و همچنين به‌عنوان وزير مشاور در کابينه حضور مهمي داشته باشد.
روحيه سرکش آرامش، او را به درگيري با مستشاران و شرکت‌هاي آمريکايي فعال در کشور کشانده و تا مرحله افشاگري عليه ايشان و برادران ابتهاج پيش برد. سرانجام سازش‌ناپذيري آرامش او را روانه زندان کرد که اين مورد هفت سال طول کشيد. مدت انتصاب وي در اين پست چندان طولاني نبود و در ارديبهشت 1340 با استعفاي دولت شريف‌امامي، او نيز برکنار شد و از آن پس به صورت مخالف جدي حکومت شاه درآمد و با صدور اعلاميه‌ها و بيانيه‌هاي سياسي، مخالفت خود را اظهار مي‌کرد تا اينکه در سال 1344 به مدت شش سال محبوس شد و سرانجام پس از تحمل شدايد فراوان در سال 1350 از زندان آزاد شد. انتشار بيانيه‌ها و برگزاري جلسات پياپي عليه دولت‌هاي وقت، او را به‌عنوان عنصري سرکش و ناراضي براي دستگاه ساواک و سلطنت جلوه‌گر کرد، به‌گونه‌اي که بعد از آزادي از زندان، حکومت مجبور شد ابتدا او را به‌شدت محدود و بايکوت کرده، سپس در يک نزاع ساختگي در پارک لاله اقدام به حذف فيزيکي وي کند. بعد از قتل آرامش در سال ۱۳۵۲ خانواده وي در يزد از ترس دستگاه‌هاي امنيتي با انتشار اعلاميه‌اي ضمن اظهار وفاداري به دستگاه سلطنت، از افکار و اقدامات اين عضو ناراضي خانواده خود اعلان برائت كردند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.