|

نگاهي به سريال «حوالي پاييز»ايده‌سوزي

مازيار معاوني : بعد از دهه‌ها تنش سياسي کشورمان با خاندان حاکم بر کشور عربستان؛ «آل‌سعود» که البته فرازوفرودهايي هم داشته است، سرانجام در سه، چهارساله اخير اين کشمکش‌ها به جايي رسيد که برخلاف رويه معمول تلويزيون در عدم ورود مستقيم آثار نمايشي به منازعات سياسي با ساير کشورها (به‌جز مصاديقي نظير آمريکا و اسرائيل که حسابشان جداست)، مجموعه‌اي روي آنتن رفت که خصومت حاکمان اين کشور با ايران و ايراني و شقاوت و بي‌رحمي آنها نه در برخورد با حجاج ايراني، بلکه حتي در مواجهه با اتباع خود آن کشور را به‌عنوان دست‌مايه خود برگزيده بود. البته هم‌زماني پخش سريال با رسانه‌اي‌شدن گسترده موضوع قتل روزنامه‌نگار منتقد اهل کشور عربستان؛ «جمال خاشقجي» و شباهت شغل قهرمان سريال حوالي پاييز؛ «ساره يوسف» با خاشقجي به‌عنوان فعال سياسي هم بر جذابيت‌هاي پيش از پخش مجموعه افزوده بود.
زماني که مجموعه روي آنتن رفت مشخص شد که مجموعه‌ساز براي پرداخت درون‌مايه مدنظر خود، روايت سفر اجباري يک زن جوان تبعه عربستان‌سعودي به ايران و پناه‌بردن او به يک خانواده سنتي ايراني در ماه‌هاي منتهي به واقعه دردناک «مِنا» را برگزيده است. با پذيرش «ساره يوسف» در اين خانواده و هم‌زمان ردگيري فعاليت‌هاي او؛ چه توسط دستگاه امنيتي ايران و چه به وسيله سرويس اطلاعاتي سعودي، به نظر مي‌رسيد که 10 سال پس از مجموعه درخشان «مدار صفردرجه»، ساخته حسن فتحي، بار ديگر با يک درام عاشقانه سياسي جذاب روبه‌رو هستيم و البته تفاوت کشور متخاصم و قهرمانان و ضدقهرمانان آن که بالاتر ذکرش رفت هم بر دوز جذابيت مجموعه در قسمت‌هاي آغازين مي‌افزود، اما تب سريالي که به نظر مي‌رسيد هم داعيه هماهنگي با واقعيات سياسي روز را دارد، هم بر گذاشتن مرهمي هرچند ديرهنگام بر زخم ميليون‌ها فرد تشنه انتقام از سعوي‌هاي جنايتکار اصرار دارد و هم با تلفيق يک موضوع حساس سياسي/ امنيتي با يک درام عاشقانه برخوردار از احساسات نوستالژيک، هر دو مخاطب عام و خاص رسانه تلويزيون را هدف گرفته است، خيلي زود و تنها پس از گذشت پنج، شش قسمت فرونشست.
«حوالي پایيز» در هر دو بخش سياسي و عاشقانه/ خانوادگي که البته به‌واسطه رابطه عاطفي منجر به ازدواج ساره و مهران، داراي اتصالات بسياري بودند به دليل نارسايي فاحش در پرداخت داستان، از جايگاه يک مجموعه داراي ارزش‌هاي بالقوه فاصله گرفت و پله‌پله تا يک اثر ضعيف و غيرقابل دفاع که سوژه خوبش را هدر داده است مسير سراشيبي را پيمود. در بخش امنيتي که با شور و حرارت زياد هم روي آن مانور داده مي‌شد، تمام ماجرا محدود شد به حضور مداوم مأموران امنيتي (که موارد عجيبي، از جمله انتخاب بازيگري خارج از سايزهاي مورد انتظار از يک مأمور چابک و فرز امنيتي هم از ويژگي‌هاي آن بود) تا جلسات خسته‌کننده و تکراري بازجويي توسط مقام مافوق که در پرداخت سکانس‌هاي بازجويي او از متهمان و مظنونان، به‌جاي تلاش براي پرداختي رو به جلو، غافلگيرکننده و متناسب با ماهيت امنيتي قضيه تنها به خوفناک‌بودن صداي بازيگر اين نقش (بهرام ابراهيمي) که به جهت صلابت و حس ترسانندگي صدا و خشکي چهره‌اش کم از اين نقش‌ها بازي نکرده، اکتفا شده بود. البته کارگردان هر يک قسمت در ميان هم سري بي‌حاصل و بي‌نتيجه به دفتر جاسوس سعودي‌ها (مصعب عبدالرحمان) هم مي‌زد تا با ردوبدل ديالوگ‌هاي تکراري و بازداشت و آزادکردن‌هاي اعضاي خانواده ساره در عربستان يادمان نرود که در حال تماشاي مجموعه‌اي هستيم که از ابتدا قرار بوده فضاي امنيتي يکي از مهم‌ترين وجوهش باشد.
ديگر بخش داستان؛ يعني منزل خانواده ايراني ميزبان ساره هم بسيار پايين‌تر از حد انتظار بود. در اين بخش هم باز سريال به مخاطبانش نشاني اشتباه داد و بعد از گذشت چند قسمت ناکامشان کرد. شروع قضيه با موضوع ورشکستگي يک خانواده آبرومند که به سبک خانواده‌هاي سنتي، اداره يک کارگاه توليدي را در اختيار داشتند و بعد درگيرشدنشان با داستان مهاجرت گريزگونه ساره به ايران، اميدوارکننده بود و نويد يک اثر قابل تعمق سياسي/ اجتماعي/ عاشقانه را مي‌داد، ولي پرداخت بدي که به اين بخش قصه هم سرايت کرده بود از آن عناصر دراماتيک بالقوه معجوني کسالت‌آور، پر از تکرارهاي غيرقابل‌تحمل و واکنش‌هاي اشتباه به لحاظ مطابقت با اصول مسلم داستان‌پردازي ساخت. چموش‌بودن دختر کوچک خانواده (شيوا) و استراق‌سمع‌هاي مکرر و کليشه‌اي و ملامت‌شدنش توسط اعضاي خانواده، درون‌مايه فرعي بي‌ربط بچه‌دارنشدن سامان و همسرش که سکانس‌هاي بسيار بد و ساکن سرزنش او توسط پدر همسرش (با بازي محمدعلي ساربان) را در پي داشت، ابله تصويرکردن برادران شيوا در بي‌اطلاعي از آزارهاي مداومش به وسيله پسر مزاحم باج‌گير، رهاشدن موضوع ورشکستگي کارگاه به امان خدا و در آخر کار سفر حج غيرقابل‌توجيه مهران، آن هم در وضعيتي که نمي‌توانست ساره را در کنار خود داشته باشد، همه‌وهمه لطمات غيرقابل‌جبراني بودند که يک قلم ضعيف و فاقد خلاقيت به آن ايده قابل‌تأمل اوليه وارد كرد.
مازيار معاوني : بعد از دهه‌ها تنش سياسي کشورمان با خاندان حاکم بر کشور عربستان؛ «آل‌سعود» که البته فرازوفرودهايي هم داشته است، سرانجام در سه، چهارساله اخير اين کشمکش‌ها به جايي رسيد که برخلاف رويه معمول تلويزيون در عدم ورود مستقيم آثار نمايشي به منازعات سياسي با ساير کشورها (به‌جز مصاديقي نظير آمريکا و اسرائيل که حسابشان جداست)، مجموعه‌اي روي آنتن رفت که خصومت حاکمان اين کشور با ايران و ايراني و شقاوت و بي‌رحمي آنها نه در برخورد با حجاج ايراني، بلکه حتي در مواجهه با اتباع خود آن کشور را به‌عنوان دست‌مايه خود برگزيده بود. البته هم‌زماني پخش سريال با رسانه‌اي‌شدن گسترده موضوع قتل روزنامه‌نگار منتقد اهل کشور عربستان؛ «جمال خاشقجي» و شباهت شغل قهرمان سريال حوالي پاييز؛ «ساره يوسف» با خاشقجي به‌عنوان فعال سياسي هم بر جذابيت‌هاي پيش از پخش مجموعه افزوده بود.
زماني که مجموعه روي آنتن رفت مشخص شد که مجموعه‌ساز براي پرداخت درون‌مايه مدنظر خود، روايت سفر اجباري يک زن جوان تبعه عربستان‌سعودي به ايران و پناه‌بردن او به يک خانواده سنتي ايراني در ماه‌هاي منتهي به واقعه دردناک «مِنا» را برگزيده است. با پذيرش «ساره يوسف» در اين خانواده و هم‌زمان ردگيري فعاليت‌هاي او؛ چه توسط دستگاه امنيتي ايران و چه به وسيله سرويس اطلاعاتي سعودي، به نظر مي‌رسيد که 10 سال پس از مجموعه درخشان «مدار صفردرجه»، ساخته حسن فتحي، بار ديگر با يک درام عاشقانه سياسي جذاب روبه‌رو هستيم و البته تفاوت کشور متخاصم و قهرمانان و ضدقهرمانان آن که بالاتر ذکرش رفت هم بر دوز جذابيت مجموعه در قسمت‌هاي آغازين مي‌افزود، اما تب سريالي که به نظر مي‌رسيد هم داعيه هماهنگي با واقعيات سياسي روز را دارد، هم بر گذاشتن مرهمي هرچند ديرهنگام بر زخم ميليون‌ها فرد تشنه انتقام از سعوي‌هاي جنايتکار اصرار دارد و هم با تلفيق يک موضوع حساس سياسي/ امنيتي با يک درام عاشقانه برخوردار از احساسات نوستالژيک، هر دو مخاطب عام و خاص رسانه تلويزيون را هدف گرفته است، خيلي زود و تنها پس از گذشت پنج، شش قسمت فرونشست.
«حوالي پایيز» در هر دو بخش سياسي و عاشقانه/ خانوادگي که البته به‌واسطه رابطه عاطفي منجر به ازدواج ساره و مهران، داراي اتصالات بسياري بودند به دليل نارسايي فاحش در پرداخت داستان، از جايگاه يک مجموعه داراي ارزش‌هاي بالقوه فاصله گرفت و پله‌پله تا يک اثر ضعيف و غيرقابل دفاع که سوژه خوبش را هدر داده است مسير سراشيبي را پيمود. در بخش امنيتي که با شور و حرارت زياد هم روي آن مانور داده مي‌شد، تمام ماجرا محدود شد به حضور مداوم مأموران امنيتي (که موارد عجيبي، از جمله انتخاب بازيگري خارج از سايزهاي مورد انتظار از يک مأمور چابک و فرز امنيتي هم از ويژگي‌هاي آن بود) تا جلسات خسته‌کننده و تکراري بازجويي توسط مقام مافوق که در پرداخت سکانس‌هاي بازجويي او از متهمان و مظنونان، به‌جاي تلاش براي پرداختي رو به جلو، غافلگيرکننده و متناسب با ماهيت امنيتي قضيه تنها به خوفناک‌بودن صداي بازيگر اين نقش (بهرام ابراهيمي) که به جهت صلابت و حس ترسانندگي صدا و خشکي چهره‌اش کم از اين نقش‌ها بازي نکرده، اکتفا شده بود. البته کارگردان هر يک قسمت در ميان هم سري بي‌حاصل و بي‌نتيجه به دفتر جاسوس سعودي‌ها (مصعب عبدالرحمان) هم مي‌زد تا با ردوبدل ديالوگ‌هاي تکراري و بازداشت و آزادکردن‌هاي اعضاي خانواده ساره در عربستان يادمان نرود که در حال تماشاي مجموعه‌اي هستيم که از ابتدا قرار بوده فضاي امنيتي يکي از مهم‌ترين وجوهش باشد.
ديگر بخش داستان؛ يعني منزل خانواده ايراني ميزبان ساره هم بسيار پايين‌تر از حد انتظار بود. در اين بخش هم باز سريال به مخاطبانش نشاني اشتباه داد و بعد از گذشت چند قسمت ناکامشان کرد. شروع قضيه با موضوع ورشکستگي يک خانواده آبرومند که به سبک خانواده‌هاي سنتي، اداره يک کارگاه توليدي را در اختيار داشتند و بعد درگيرشدنشان با داستان مهاجرت گريزگونه ساره به ايران، اميدوارکننده بود و نويد يک اثر قابل تعمق سياسي/ اجتماعي/ عاشقانه را مي‌داد، ولي پرداخت بدي که به اين بخش قصه هم سرايت کرده بود از آن عناصر دراماتيک بالقوه معجوني کسالت‌آور، پر از تکرارهاي غيرقابل‌تحمل و واکنش‌هاي اشتباه به لحاظ مطابقت با اصول مسلم داستان‌پردازي ساخت. چموش‌بودن دختر کوچک خانواده (شيوا) و استراق‌سمع‌هاي مکرر و کليشه‌اي و ملامت‌شدنش توسط اعضاي خانواده، درون‌مايه فرعي بي‌ربط بچه‌دارنشدن سامان و همسرش که سکانس‌هاي بسيار بد و ساکن سرزنش او توسط پدر همسرش (با بازي محمدعلي ساربان) را در پي داشت، ابله تصويرکردن برادران شيوا در بي‌اطلاعي از آزارهاي مداومش به وسيله پسر مزاحم باج‌گير، رهاشدن موضوع ورشکستگي کارگاه به امان خدا و در آخر کار سفر حج غيرقابل‌توجيه مهران، آن هم در وضعيتي که نمي‌توانست ساره را در کنار خود داشته باشد، همه‌وهمه لطمات غيرقابل‌جبراني بودند که يک قلم ضعيف و فاقد خلاقيت به آن ايده قابل‌تأمل اوليه وارد كرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.