|

«سوپرمنی» که سرنگون شد

سیاوش رزمند

«کوئنتین تارانتینو» در قسمت دوم «بیل را بکش»حرفی را در دهان «دیوید کارادین» یا همان بیل می‌گذارد که شاید مانیفست میتولوژی مدرن آمریکا باشد. به‌عبارتی ابرقهرمان‌ها معلول شرایطی غیرطبیعی هستند. اشعه‌ای مرموز یا تکنولوژی غیرزمینی انسان‌هایی معمولی را تبدیل به قهرمانانی فرابشری می‌کند. «اسپایدرمن» یا «آیرون‌من» اینگونه‌اند. اما در میان تمام ابرقهرمان‌هایی که فرهنگ عامه قرن بیستم را شکل داده‌اند «سوپرمن» متفاوت است. او ابرقهرمان زاده شد و پا بر کره خاکی گذاشت. ما در جهان پسا- سپتامبری به‌سر می‌بریم که واژگان بازتعریف شده‌اند. جنگ علیه ترور و «کاپیتان آمریکایی» که ابرقهرمان نبود. «جورج دبلیو بوش» جنگ صلیبی کمیک‌استریپ‌وارش را ناخواسته بر پیکر درهم‌پیچیده سوپرمنی برپا کرد که در ۱۱سپتامبر از برج‌های تجارت جهانی فروافتاده بود. دیگر برای ضدقهرمان خبری از روس‌های سرخ آهنینی نبود که قرار بود با تماس‌هایی از کرملین امنیت ایالات‌متحده را به خطر بیندازند. شوروی وجود خارجی نداشت و روس‌ها مشغول حراج‌کردن مدال‌های جنگ کبیر میهنی و پایین کشیدن پیکره لنین، با چاشنی‌ای از مافیا، ودکا و باروت جنگ چچن بودند. اعلانیه‌های وسترن «تحت تعقیب: زنده یا مرده» منقش به تصویر سعودی میلیاردری شد که از ثروت افسانه‌ای خانواده‌اش و عموزاده‌های بی‌شمارش القاعده را بنیان نهاده بود. وقتی برج‌ها فروریخت بسیاری از بن‌لادن‌ها در حقیقت در خاک آمریکا اقامت داشتند و نه شهروند که ثروتمندان محترمی شمرده می‌شدند و افغانستان طالبان شباهتی به کشور نداشت که نبرد تورابورا برای یافتن ضدقهرمان بی‌رحم آغاز شد. مردم عمیقا مذهبی آمریکا خود را معلولی از شرایط جغرافیای سیاسی نمی‌دانند که ساختن رویای آمریکایی را برعهده ابرانسانی از ماورای تاریخ می‌پندارند. سوپرمن هویت آمریکایی است تقدیس‌شده و دور از دسترس دشمنان جامعه آزاد. ۱۱سپتامبر روز آفتابی دل‌انگیزی به نظر می‌آمد که با تصویر نقطه‌وار انسان‌های وحشت‌زده‌ای که خود را از جهنم تجارت جهانی به پایین پرتاب می‌کردند پایان یافت. شکار بن‌لادن بیش از یک‌دهه طول کشید و اوباما ابرقهرمانی شد که جورج بوش نبود. اوباما ۱، اسامه بن‌لادن صفر. هنگامی که کشته شد شباهتی به ضدقهرمان‌های مخوف دنیای کمیک‌استریپ‌ها نداشت. در دژ ابتدایی‌اش در پاکستان ماهواره تماشا می‌کرد و شاید چندتایی هم فیلم پورنوگرافیک در میان اسبابش بود. او مدت‌ها بود که تصمیم‌گیرنده تروریسم القاعده نبود. هرچند در لندن و کویته بودند کسانی که برایش هورا می‌کشیدند.القاعده پیروز بهار عربی نبود و طرفداران لباس‌سیاست‌پوشیده‌اش در مصر و تونس نیز چندان راه به جایی نبردند. سال ۲۰۱۱ پایان بن‌لادن و شروع خیزش‌های عربی بود. اگر گسترش دموکراسی جورج بوش چهره‌اش را در انقلاب‌های رنگین گرجستان و اوکراین و قرقیزستان نشان داد، اوباما تغییر را در جهان عرب جست. اینها همه بقایای ۱۱سپتامبر است حتی اگر نخواهیم بپذیریم که دنیایی که از غبار و وحشت نیویورک بیرون آمد شباهتی به پیش از آن ندارد. اینکه دنیایی بهتر یا بدتر را نمی‌توان به‌راحتی پاسخ داد. آنچه امروز در عراق و افغانستان است کوچک‌ترین ارتباطی با دموکراسی ندارد. پیش از آن هم نداشت. اینکه از درون فرهنگ پسران رقصان کابل یا سگ‌جنگی می‌توان به لیبرال‌دموکراسی رسید جای شک دارد. ۱۱سپتامبر اما ملتی را که تصور می‌کرد سرزمینش توسط خداوند و شخص عیسی‌مسیح نشانه‌گذاری شده است روی زمین قرار داد؛ ملتی که همچون تمامی گوشه‌های کره خاکی درد، وحشت، مرگ و هراس را می‌تواند لمس کند و همچون دیگر انسان‌ها خود را بازیابد و از نو زندگی را بسازد. در پایان «بیل را بکش»، «اوما تورمن» با کشتن «دیوید کارادین» از لباس ابرقهرمانش بیرون می‌آید و پس از صحنه سوگواری وضع حمل‌گونه‌اش در حمام در کنار دخترش به تماشای تلویزیون می‌نشیند، در اینجا او تنها مادر است. انسانی مانند شش‌میلیارد انسان دیگر. در 11سپتامبر سوپرمن و هویت ابرقهرمانی به خاک افتاد تا از کالبد‌ش انسان آمریکایی زاده شود.
«کوئنتین تارانتینو» در قسمت دوم «بیل را بکش»حرفی را در دهان «دیوید کارادین» یا همان بیل می‌گذارد که شاید مانیفست میتولوژی مدرن آمریکا باشد. به‌عبارتی ابرقهرمان‌ها معلول شرایطی غیرطبیعی هستند. اشعه‌ای مرموز یا تکنولوژی غیرزمینی انسان‌هایی معمولی را تبدیل به قهرمانانی فرابشری می‌کند. «اسپایدرمن» یا «آیرون‌من» اینگونه‌اند. اما در میان تمام ابرقهرمان‌هایی که فرهنگ عامه قرن بیستم را شکل داده‌اند «سوپرمن» متفاوت است. او ابرقهرمان زاده شد و پا بر کره خاکی گذاشت. ما در جهان پسا- سپتامبری به‌سر می‌بریم که واژگان بازتعریف شده‌اند. جنگ علیه ترور و «کاپیتان آمریکایی» که ابرقهرمان نبود. «جورج دبلیو بوش» جنگ صلیبی کمیک‌استریپ‌وارش را ناخواسته بر پیکر درهم‌پیچیده سوپرمنی برپا کرد که در ۱۱سپتامبر از برج‌های تجارت جهانی فروافتاده بود. دیگر برای ضدقهرمان خبری از روس‌های سرخ آهنینی نبود که قرار بود با تماس‌هایی از کرملین امنیت ایالات‌متحده را به خطر بیندازند. شوروی وجود خارجی نداشت و روس‌ها مشغول حراج‌کردن مدال‌های جنگ کبیر میهنی و پایین کشیدن پیکره لنین، با چاشنی‌ای از مافیا، ودکا و باروت جنگ چچن بودند. اعلانیه‌های وسترن «تحت تعقیب: زنده یا مرده» منقش به تصویر سعودی میلیاردری شد که از ثروت افسانه‌ای خانواده‌اش و عموزاده‌های بی‌شمارش القاعده را بنیان نهاده بود. وقتی برج‌ها فروریخت بسیاری از بن‌لادن‌ها در حقیقت در خاک آمریکا اقامت داشتند و نه شهروند که ثروتمندان محترمی شمرده می‌شدند و افغانستان طالبان شباهتی به کشور نداشت که نبرد تورابورا برای یافتن ضدقهرمان بی‌رحم آغاز شد. مردم عمیقا مذهبی آمریکا خود را معلولی از شرایط جغرافیای سیاسی نمی‌دانند که ساختن رویای آمریکایی را برعهده ابرانسانی از ماورای تاریخ می‌پندارند. سوپرمن هویت آمریکایی است تقدیس‌شده و دور از دسترس دشمنان جامعه آزاد. ۱۱سپتامبر روز آفتابی دل‌انگیزی به نظر می‌آمد که با تصویر نقطه‌وار انسان‌های وحشت‌زده‌ای که خود را از جهنم تجارت جهانی به پایین پرتاب می‌کردند پایان یافت. شکار بن‌لادن بیش از یک‌دهه طول کشید و اوباما ابرقهرمانی شد که جورج بوش نبود. اوباما ۱، اسامه بن‌لادن صفر. هنگامی که کشته شد شباهتی به ضدقهرمان‌های مخوف دنیای کمیک‌استریپ‌ها نداشت. در دژ ابتدایی‌اش در پاکستان ماهواره تماشا می‌کرد و شاید چندتایی هم فیلم پورنوگرافیک در میان اسبابش بود. او مدت‌ها بود که تصمیم‌گیرنده تروریسم القاعده نبود. هرچند در لندن و کویته بودند کسانی که برایش هورا می‌کشیدند.القاعده پیروز بهار عربی نبود و طرفداران لباس‌سیاست‌پوشیده‌اش در مصر و تونس نیز چندان راه به جایی نبردند. سال ۲۰۱۱ پایان بن‌لادن و شروع خیزش‌های عربی بود. اگر گسترش دموکراسی جورج بوش چهره‌اش را در انقلاب‌های رنگین گرجستان و اوکراین و قرقیزستان نشان داد، اوباما تغییر را در جهان عرب جست. اینها همه بقایای ۱۱سپتامبر است حتی اگر نخواهیم بپذیریم که دنیایی که از غبار و وحشت نیویورک بیرون آمد شباهتی به پیش از آن ندارد. اینکه دنیایی بهتر یا بدتر را نمی‌توان به‌راحتی پاسخ داد. آنچه امروز در عراق و افغانستان است کوچک‌ترین ارتباطی با دموکراسی ندارد. پیش از آن هم نداشت. اینکه از درون فرهنگ پسران رقصان کابل یا سگ‌جنگی می‌توان به لیبرال‌دموکراسی رسید جای شک دارد. ۱۱سپتامبر اما ملتی را که تصور می‌کرد سرزمینش توسط خداوند و شخص عیسی‌مسیح نشانه‌گذاری شده است روی زمین قرار داد؛ ملتی که همچون تمامی گوشه‌های کره خاکی درد، وحشت، مرگ و هراس را می‌تواند لمس کند و همچون دیگر انسان‌ها خود را بازیابد و از نو زندگی را بسازد. در پایان «بیل را بکش»، «اوما تورمن» با کشتن «دیوید کارادین» از لباس ابرقهرمانش بیرون می‌آید و پس از صحنه سوگواری وضع حمل‌گونه‌اش در حمام در کنار دخترش به تماشای تلویزیون می‌نشیند، در اینجا او تنها مادر است. انسانی مانند شش‌میلیارد انسان دیگر. در 11سپتامبر سوپرمن و هویت ابرقهرمانی به خاک افتاد تا از کالبد‌ش انسان آمریکایی زاده شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.