|

روایت یک ناکامی

مهسا جزینی

«جاده‌های برفی» در جشنواره فیلم کوتاه تهران به نمایش در آمد. این فیلم آخرین ساخته هایده مرادی، مستندساز است که بعد از فیلم «پشت‌بام‌های برفی» او، دوگانه‌ای را درباره زندگی دختران روستاهای اردبیل به تصویر کشیده است و آن‌طور که خودش می‌گوید، قصد دارد آنها را به یک سه‌گانه تبدیل کند. به لحاظ مضمون، دو فیلم «پشت‌بام‌های برفی» و«جاده‌های برفی» در امتداد هم هستند. «پشت‌بام‌های برفی» وضعیت دختران روستایی در آستانه تجرد قطعی را تصویر می‌کند و «جاده‌های برفی» یک پله عقب‌تر دوران کودکی و نوجوانی آنها را نشان می‌دهد.
هایده مرادی اهل اردبیل و ساکن تهران است اما در دغدغه‌های فیلم‌سازی‌اش به موطن اصلی خود وفادار مانده است. در فیلم قبلی او یعنی «پشت‌بام‌های برفی»، او دختران میان‌سالی را به تصویر می‌کشد که ناگزیرند زندگی را در خانه‌های سنگی و زمستان‌های سخت برفی روستا در کنار خانواده سپری کنند؛ بدون روزنه و امیدی برای آینده. در شرایط فرهنگی‌ای که ازدواج تنها امکان هویت‌یابی زنان در روستاهای دورافتاده است و دختران روستایی هیچ امکانی برای ادامه تحصیل، اشتغال یا راهی برای بروز هویت فردی یا اجتماعی خود ندارند، روزمرگی این دختران بسیار طاقت‌فرساست و هردو فیلم توانسته این روزمرگی کشدار و آینده بی‌سرانجام را به‌خوبی به تصویر بکشد.
فیلم پر از نماهای کلوزآپ است؛ به‌ویژه وقتی قرار است دختران از آرزوهای خود بگویند، تصویر روی صورت و چشم‌های آنها ثابت می‌ماند که هم جزء نقاط قوت فیلم است و هم به انتقال مفاهیم فیلم کمک کرده است.
فیلم «جاده‌های برفی» در واقع حکم پلان قبل فیلم «پشت بام‌های برفی» را دارد؛ فیلمی که حالا به دوران نوجوانی این دختران می‌پردازد؛ دخترانی که به خاطر محدودیت‌های شرایط آموزشی و تعصب خانواده‌ها از ادامه تحصیل بازمانده‌اند. این دختران فقط تا مقطع دبستان امکان تحصیل پیدا می‌کنند و بعد از آن مجبور به ترک تحصیل می‌شوند. روستاهایشان کم‌جمعیت است و امکان احداث مدرسه در مقاطع بالاتر در آنجا وجود ندارد. دختران باید یا راهی مدارس شبانه‌روزی شوند یا به روستاها و شهرهای مجاور بروند. خانواده‌ها یا شرایط مالی مناسبی ندارند تا امکان تأمین هزینه‌های تحصیل در جایی دیگر را برای دختران فراهم کنند یا تعصب فرهنگی مانع این می‌شود که اجازه دهند دختران از روستا خارج شوند. تنها دختر روستایی که موفق شده موافقت خانواده را برای ادامه تحصیل در مقطع بالاتر جلب کند، مجبور است یک ساعت تا لب جاده در برف و سرمای کشنده پیاده‌روی کند. اما او هم می‌گوید خانواده حتی از پس تأمین هزینه‌های سرویس مدرسه او برنمی‌آیند و کمک‌هزینه مدرسه هم کفاف نمی‌دهد.
این درحالی است که مادر یکی از همین دخترها در فیلم می‌گوید که آنها هرکاری می‌کنند تا پسر خانواده بتواند به تحصیلش ادامه دهد و در آینده برای خود کسی شود! هایده مرادی این دوگانه ناکامی را روایت می‌کند؛ ناکام از تحصیل، ناکام از ازدواج؛ سرنوشت به‌مثابه یک بن‌بست. در جایی از فیلم همان دختری که توانسته بالاخره خانواده را راضی کند تا در روستایی دیگر در مقطعی بالاتر درس بخواند، از آرزوی خود می‌گوید. اینکه می‌خواهد ادامه تحصیل بدهد و عمران بخواند تا برای روستایش مدرسه بسازد شاید آن‌وقت هیچ دختری از تحصیل باز نماند، اما مخاطب فیلم می‌داند که همین آرزوی دختر هم تا چه حد محال است.
هردو فیلم «پشت‌بام‌های برفی» و «جاده‌های برفی» در زمستان فیلم‌برداری شده و نماهای برفی به انتقال مضامین فیلم در به‌تصویرکشیدن سرسختی زندگی پیش‌ِروی دختران روستایی کمک کرده است. اگرچه مستند بعدی هایده مرادی که مراحل تدوین را طی می‌کند به‌لحاظ فضای بصری کاملا متفاوت از دوگانه قبلی است و به زندگی دختران مجرد در تهران پرداخته، اما خودش می‌گوید قصد دارد حتما آن دوگانه را ادامه بدهد و این‌بار بعد دیگری از زندگی دخترکان روستاهای اردبیل را به تصویر بکشد.

«جاده‌های برفی» در جشنواره فیلم کوتاه تهران به نمایش در آمد. این فیلم آخرین ساخته هایده مرادی، مستندساز است که بعد از فیلم «پشت‌بام‌های برفی» او، دوگانه‌ای را درباره زندگی دختران روستاهای اردبیل به تصویر کشیده است و آن‌طور که خودش می‌گوید، قصد دارد آنها را به یک سه‌گانه تبدیل کند. به لحاظ مضمون، دو فیلم «پشت‌بام‌های برفی» و«جاده‌های برفی» در امتداد هم هستند. «پشت‌بام‌های برفی» وضعیت دختران روستایی در آستانه تجرد قطعی را تصویر می‌کند و «جاده‌های برفی» یک پله عقب‌تر دوران کودکی و نوجوانی آنها را نشان می‌دهد.
هایده مرادی اهل اردبیل و ساکن تهران است اما در دغدغه‌های فیلم‌سازی‌اش به موطن اصلی خود وفادار مانده است. در فیلم قبلی او یعنی «پشت‌بام‌های برفی»، او دختران میان‌سالی را به تصویر می‌کشد که ناگزیرند زندگی را در خانه‌های سنگی و زمستان‌های سخت برفی روستا در کنار خانواده سپری کنند؛ بدون روزنه و امیدی برای آینده. در شرایط فرهنگی‌ای که ازدواج تنها امکان هویت‌یابی زنان در روستاهای دورافتاده است و دختران روستایی هیچ امکانی برای ادامه تحصیل، اشتغال یا راهی برای بروز هویت فردی یا اجتماعی خود ندارند، روزمرگی این دختران بسیار طاقت‌فرساست و هردو فیلم توانسته این روزمرگی کشدار و آینده بی‌سرانجام را به‌خوبی به تصویر بکشد.
فیلم پر از نماهای کلوزآپ است؛ به‌ویژه وقتی قرار است دختران از آرزوهای خود بگویند، تصویر روی صورت و چشم‌های آنها ثابت می‌ماند که هم جزء نقاط قوت فیلم است و هم به انتقال مفاهیم فیلم کمک کرده است.
فیلم «جاده‌های برفی» در واقع حکم پلان قبل فیلم «پشت بام‌های برفی» را دارد؛ فیلمی که حالا به دوران نوجوانی این دختران می‌پردازد؛ دخترانی که به خاطر محدودیت‌های شرایط آموزشی و تعصب خانواده‌ها از ادامه تحصیل بازمانده‌اند. این دختران فقط تا مقطع دبستان امکان تحصیل پیدا می‌کنند و بعد از آن مجبور به ترک تحصیل می‌شوند. روستاهایشان کم‌جمعیت است و امکان احداث مدرسه در مقاطع بالاتر در آنجا وجود ندارد. دختران باید یا راهی مدارس شبانه‌روزی شوند یا به روستاها و شهرهای مجاور بروند. خانواده‌ها یا شرایط مالی مناسبی ندارند تا امکان تأمین هزینه‌های تحصیل در جایی دیگر را برای دختران فراهم کنند یا تعصب فرهنگی مانع این می‌شود که اجازه دهند دختران از روستا خارج شوند. تنها دختر روستایی که موفق شده موافقت خانواده را برای ادامه تحصیل در مقطع بالاتر جلب کند، مجبور است یک ساعت تا لب جاده در برف و سرمای کشنده پیاده‌روی کند. اما او هم می‌گوید خانواده حتی از پس تأمین هزینه‌های سرویس مدرسه او برنمی‌آیند و کمک‌هزینه مدرسه هم کفاف نمی‌دهد.
این درحالی است که مادر یکی از همین دخترها در فیلم می‌گوید که آنها هرکاری می‌کنند تا پسر خانواده بتواند به تحصیلش ادامه دهد و در آینده برای خود کسی شود! هایده مرادی این دوگانه ناکامی را روایت می‌کند؛ ناکام از تحصیل، ناکام از ازدواج؛ سرنوشت به‌مثابه یک بن‌بست. در جایی از فیلم همان دختری که توانسته بالاخره خانواده را راضی کند تا در روستایی دیگر در مقطعی بالاتر درس بخواند، از آرزوی خود می‌گوید. اینکه می‌خواهد ادامه تحصیل بدهد و عمران بخواند تا برای روستایش مدرسه بسازد شاید آن‌وقت هیچ دختری از تحصیل باز نماند، اما مخاطب فیلم می‌داند که همین آرزوی دختر هم تا چه حد محال است.
هردو فیلم «پشت‌بام‌های برفی» و «جاده‌های برفی» در زمستان فیلم‌برداری شده و نماهای برفی به انتقال مضامین فیلم در به‌تصویرکشیدن سرسختی زندگی پیش‌ِروی دختران روستایی کمک کرده است. اگرچه مستند بعدی هایده مرادی که مراحل تدوین را طی می‌کند به‌لحاظ فضای بصری کاملا متفاوت از دوگانه قبلی است و به زندگی دختران مجرد در تهران پرداخته، اما خودش می‌گوید قصد دارد حتما آن دوگانه را ادامه بدهد و این‌بار بعد دیگری از زندگی دخترکان روستاهای اردبیل را به تصویر بکشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.