اعتصاب آری یا نه؟
بهمن کشاورز . حقوقدان
1- با وقوع انقلاب صنعتی طبقهای به اسم طبقه کارگر ایجاد شد که ایجاد و شناسایی آن آثار و پیامدهای بسیار بزرگی در تاریخ بشر داشت. این طبقه بهتدریج دریافت که برای احقاق حقوق خود نیاز به برپاکردن تأسیساتی دارد و ازاینرو سندیکاها و اتحادیههای کارگری ظهور کردند.
2- سندیکاها و اتحادیهها تقریباً به طور دائمی در مورد حقوق کارگران با کارفرما و تشکیلات کارفرمایی در حال چالش هستند. این چالش گاه با مذاکره و تراضی به نتیجه میرسد و گاه به نقطه بنبستی منتهی میشود که نتیجه معقول و قانونی و غیرمخرب آن اعتصاب است.
3- اعتصاب عبارت است از تعطیل غیردائمی کار که هدف از آن مطالبه دستمزد یا مزایای بیشتر یا بهبود شرایط کار (مثل کاهش ساعت کار) خواهد بود و این اقدام گاه در قبال کارفرمایان و بهندرت در مقابل دولت صورت میگیرد. اینکه گفتیم به ندرت، به این خاطر است که در نظامهای غیرسوسیالیستی معمولا دولت در نقش کارفرما ظاهر نمیشود.
4- اعتصاب در کشورهای غربی سابقهای طولانی دارد و هنوز هم انجام میشود و نوع خشن و ظالمانه آن (منظور ظلم طرف مقابل است) در ادبیات جهان سابقه دارد. یکی از مشهورترین مثالها کتاب «خوشههای خشم» اشتاینبک است که از روزگار اعتصابهای آمریکا و سرکوب خشن آن بهوسیله پلیس و اعتصابشکنان حکایتها دارد.
5- در قانون کار سابق ایران مصوب 1337 حق اعتصاب به طور صریح پذیرفته نشده بود اما در جایی قانونگذار در مقام تعریف اختلافات کارگری به طور تلویحی به آن اشارهای داشت که برخی آن را به پذیرش حق اعتصاب تعبیر میکردند.
6- در قانون کار فعلی ایران نیز که مصوب 1369 است، حق اعتصاب شناخته نشده اما از جمع بین بند ج شق 6 اصل دوم قانون اساسی با بندهای 6 و 9 و بهویژه 12 اصل سوم همان قانون و تلفیق آنها با مفاد اصول 26 و 27 و 28 و 29 قانون اساسی میتوان نتیجه گرفت که اعتصاب با تعریفی که گفته شد، حق کارگران است، بهویژه وقتی در اصل چهلوسوم قانون اساسی میخوانیم «براي تأمين استقلال اقتصادي جامعه و ريشهكنكردن فقر و محروميت و برآوردن نيازهاي انسان در جريان رشد، با حفظ آزادگي او، اقتصاد جمهوري اسلامي ايران بر اساس ضوابط زير استوار ميشود: 1- ... 2- تأمين شرايط و امكانات كار براي همه به منظور رسيدن به اشتغال كامل و قراردادن وسايل كار در اختيار همه كساني كه قادر به كارند ولي وسايل كار ندارند... كه نه به تمركز و تداول ثروت در دست افراد و گروههاي خاص منتهي شود و نه دولت را به صورت يك كارفرماي بزرگ مطلق درآورد... 3- ... 4- رعايت آزادي انتخاب شغل و عدم اجبار افراد به كاري معين و جلوگيري از بهرهكشي از كار ديگري...» .
از این مجموعه در صورت تلفیق آن با ضوابط اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق بینالمللی حقوق سیاسی و اجتماعی که هر دو اعتبار قوانین داخلی ایران را دارد، میتوان به این نتیجه رسید که از کار دستکشیدن کارگران به منظور مطالبه حقوق ازدسترفته و آنچه ایفای آن به تأخیر افتاده و بالاخره امتیازات و شرایطی که کار را برای آنها آسانتر و تأمین معاششان را سادهتر کند، با توجه به دو اصل 26 و 27 قانون اساسی و اصول دیگری که برشمردیم، حق آنها است و اقتضای شأن جمهوری اسلامی ایران آن است که با کسانی که بدینگونه اعلام حق میکنند با نهایت ملاطفت و مدارا رفتار و درخواستهای آنان را اجابت کند؛ زیرا همواره خطر سیاسیشدن اینگونه مطالبات صنفی وجود دارد که هرچند شاید چنین تحولی به نفع کارگران هم نباشد اما ضرر آن به آنها محدود نمیشود. والله اعلم.
1- با وقوع انقلاب صنعتی طبقهای به اسم طبقه کارگر ایجاد شد که ایجاد و شناسایی آن آثار و پیامدهای بسیار بزرگی در تاریخ بشر داشت. این طبقه بهتدریج دریافت که برای احقاق حقوق خود نیاز به برپاکردن تأسیساتی دارد و ازاینرو سندیکاها و اتحادیههای کارگری ظهور کردند.
2- سندیکاها و اتحادیهها تقریباً به طور دائمی در مورد حقوق کارگران با کارفرما و تشکیلات کارفرمایی در حال چالش هستند. این چالش گاه با مذاکره و تراضی به نتیجه میرسد و گاه به نقطه بنبستی منتهی میشود که نتیجه معقول و قانونی و غیرمخرب آن اعتصاب است.
3- اعتصاب عبارت است از تعطیل غیردائمی کار که هدف از آن مطالبه دستمزد یا مزایای بیشتر یا بهبود شرایط کار (مثل کاهش ساعت کار) خواهد بود و این اقدام گاه در قبال کارفرمایان و بهندرت در مقابل دولت صورت میگیرد. اینکه گفتیم به ندرت، به این خاطر است که در نظامهای غیرسوسیالیستی معمولا دولت در نقش کارفرما ظاهر نمیشود.
4- اعتصاب در کشورهای غربی سابقهای طولانی دارد و هنوز هم انجام میشود و نوع خشن و ظالمانه آن (منظور ظلم طرف مقابل است) در ادبیات جهان سابقه دارد. یکی از مشهورترین مثالها کتاب «خوشههای خشم» اشتاینبک است که از روزگار اعتصابهای آمریکا و سرکوب خشن آن بهوسیله پلیس و اعتصابشکنان حکایتها دارد.
5- در قانون کار سابق ایران مصوب 1337 حق اعتصاب به طور صریح پذیرفته نشده بود اما در جایی قانونگذار در مقام تعریف اختلافات کارگری به طور تلویحی به آن اشارهای داشت که برخی آن را به پذیرش حق اعتصاب تعبیر میکردند.
6- در قانون کار فعلی ایران نیز که مصوب 1369 است، حق اعتصاب شناخته نشده اما از جمع بین بند ج شق 6 اصل دوم قانون اساسی با بندهای 6 و 9 و بهویژه 12 اصل سوم همان قانون و تلفیق آنها با مفاد اصول 26 و 27 و 28 و 29 قانون اساسی میتوان نتیجه گرفت که اعتصاب با تعریفی که گفته شد، حق کارگران است، بهویژه وقتی در اصل چهلوسوم قانون اساسی میخوانیم «براي تأمين استقلال اقتصادي جامعه و ريشهكنكردن فقر و محروميت و برآوردن نيازهاي انسان در جريان رشد، با حفظ آزادگي او، اقتصاد جمهوري اسلامي ايران بر اساس ضوابط زير استوار ميشود: 1- ... 2- تأمين شرايط و امكانات كار براي همه به منظور رسيدن به اشتغال كامل و قراردادن وسايل كار در اختيار همه كساني كه قادر به كارند ولي وسايل كار ندارند... كه نه به تمركز و تداول ثروت در دست افراد و گروههاي خاص منتهي شود و نه دولت را به صورت يك كارفرماي بزرگ مطلق درآورد... 3- ... 4- رعايت آزادي انتخاب شغل و عدم اجبار افراد به كاري معين و جلوگيري از بهرهكشي از كار ديگري...» .
از این مجموعه در صورت تلفیق آن با ضوابط اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق بینالمللی حقوق سیاسی و اجتماعی که هر دو اعتبار قوانین داخلی ایران را دارد، میتوان به این نتیجه رسید که از کار دستکشیدن کارگران به منظور مطالبه حقوق ازدسترفته و آنچه ایفای آن به تأخیر افتاده و بالاخره امتیازات و شرایطی که کار را برای آنها آسانتر و تأمین معاششان را سادهتر کند، با توجه به دو اصل 26 و 27 قانون اساسی و اصول دیگری که برشمردیم، حق آنها است و اقتضای شأن جمهوری اسلامی ایران آن است که با کسانی که بدینگونه اعلام حق میکنند با نهایت ملاطفت و مدارا رفتار و درخواستهای آنان را اجابت کند؛ زیرا همواره خطر سیاسیشدن اینگونه مطالبات صنفی وجود دارد که هرچند شاید چنین تحولی به نفع کارگران هم نباشد اما ضرر آن به آنها محدود نمیشود. والله اعلم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.