مکرون میزبان سران کشورها در پاریس
ملاقات سرد در الیزه
شرق: رئیسجمهور فرانسه در توییتر خود نوشت که «درباره ایران با دونالد ترامپ گفتوگو کرده است» تا تمام گمانهزنیها را تأیید کند. توافق هستهای این روزها از پیچ تند تحریمهای یکجانبه آمریکا میگذرد و پای ثابت مذاکرات کشورهای باقیمانده در برجام است، بنابراین در جریان مراسم صدمین سالگرد پایان جنگ جهانی اول، زیر بارانهای پاریس به نظر میرسد که ایران پای ثابت گفتوگوهای مقامات کشورها باشد. «سیانان» بهنقل از سخنگوی کاخ ریاستجمهوری فرانسه خبر داده که امانوئل مکرون، در جریان دیدار با دونالد ترامپ بار دیگر بر موضع پاریس در مورد لزوم حفظ «برجام» تأکید کرده است؛ دیداری که پشت درهای بسته انجام شده است. از سوی دیگر به گفته سخنگوی کاخ الیزه، ترامپ نیز بر موضع خود در مورد «فشار» بر ایران تأکید کرده و گفته: «لازم است بر فشارها بر ایران افزود تا تضعیف شود». رئیسجمهور آمریکا این جمله را بارها تکرار کرده و از امیدواری برای مذاکره با ایران سخن گفته است. درمقابل مقامات ایران احتمال مذاکره تحت فشار آمریکا را رد کردهاند. وزیر خارجه ایران نیز بهتازگی به روزنامه «یواسایتودی» گفته که تنها در صورت تغییر رویکرد آمریکا
امکان گفتوگو با این کشور وجود دارد. با همه اینها سخنگوی رئیسجمهور فرانسه درباره دیدار مکرون و ترامپ اضافه کرده که ترامپ ادعا کرده آنچه لازم است «دستیابی به توافق جامعی است که صددرصد تضمین کند ایران به سلاح اتمی دسترسی پیدا نخواهد کرد». پاریس این روزها برای صدمین سالگرد پایان جنگ جهانی اول میزبان سران 70 کشور، از جمله آلمان، روسیه و ترکیه است.
چهرههای عبوس کاخ الیزه
رئیسجمهور فرانسه بعد از دیدار خود با دونالد ترامپ در توییتر نوشت: «گفتوگوی خوبی با رئیسجمهور ترامپ درباره مقابله با تروریسم، امنیت اروپا، ایران، سوریه، منطقه خلیج (فارس)، لیبی و مسائل بسیار دیگری که میان آمریکا و فرانسه مشترک است، داشتیم». اما به نظر نمیآمد این دیدار در شرایط چندان دلچسبی برگزار شده باشد. عکسهای منتشرشده از دیدار دو رئیسجمهور گواه این مدعا بود که بارانهای پاریس و فضای رمانتیک این شهر نیز نتوانست فضای ملاقات را تلطیف کند. ماجرا از این قرار بود که پیش از این دیدار امانوئل مکرون در توییتی از نیاز برای شکلگیری ارتش اروپایی نوشت؛ پیشنهادی که با واکنش همتای آمریکاییاش همراه شد. مکرون گفته بود: «اروپا نیاز به ایجاد یک نیروی مسلح واحد و مخصوص به خود دارد. اگر اروپا تصمیم نگیرد که یک ارتش واحد برای خودش ایجاد کند آنگاه دفاع از اروپاییها غیرممکن است. او معتقد است که این ارتش برای تهدیدهای روسیه که در مرزهای اروپا قرار دارد و میتواند تهدیدآمیز عمل کند لازم است. آنها در فضای مجازی به ما حمله و در زندگی دموکراتیک ما دخالت میکنند. ما باید از خودمان در مقابل چین، روسیه و حتی آمریکا دفاع
کنیم». رئیسجمهور آمریکا هم درست وقتی که وارد خاک فرانسه شد، در توییتی خطاب به مکرون نوشت: «مکرون، رئیسجمهور فرانسه به تازگی گفت که اروپا باید ارتش خودش را بسازد تا از خودش در مقابل آمریکا، چین و روسیه محافظت کند. خیلی توهینآمیز است، ولی شاید اروپا بهتر باشد اول سهم عادلانهاش را در ناتو که آمریکا خیلی زیاد به آن پرداخت کرده است، بپردازد». بعد از این مجادله توییتری بود که برخی گفتند کاخ الیزه میزبان دیدار سختی خواهد بود. در عکسهایی که از دیدار رؤسایجمهور فرانسه و آمریکا منتشر شده باز هم چالش دستدادن مکرون و ترامپ قابل مشاهده است. «استیو اولاند»، خبرنگار رویترز، تصویری در صفحه توییتر خود منتشر کرد که همکارش، «کارلوس باریا»، از دیدار مکرون و ترامپ در پاریس شکار کرده بود. در این تصویر مکرون دست ترامپ را دوبار فشرده و پیرمرد با کراوات همیشگی قرمزش تلاش میکند که دستش را رها کند. پیشتر نیز این اتفاق رخ داده بود. تا جایی که حتی جای انگشتان مکرون جوان، روی دست ترامپ دیده میشد. این موضوع دستمایه شوخی کاربران شبکههای اجتماعی نیز شده بود. چهرههای رؤسایجمهور دو کشور نیز در بعضی از عکسها شاداب به نظر
نمیآمد؛ فضایی که میتوانست متأثر از جدال توییتری این دو باشد. از سوی دیگر موضع فرانسه در کنار باقی شرکای اروپایی این کشور درباره برجام به مذاق رئیسجمهور آمریکا خوش نمیآید. مکرون پیش از خروج واشنگتن از توافق هستهای نیز تلاشهای زیادی برای حفظ آن انجام داد؛ از سفر به آمریکا و دیدار با دونالد ترامپ گرفته تا تماس در روز واقعه؛ 21 اردیبهشت؛ روز اعلام خروج آمریکا از برجام. اما تلاشهای مکرون و باقی سران اروپایی، از جمله آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان، به نتیجه نرسید. بعد از اعلام موضع اروپا از سوی سران کشورهای حاضر در توافق هستهای و اتحادیه اروپا هم ترامپ بارها به آنها تاخت، بهویژه از زمانی که موضوع سازوکار ویژه مالی اروپا برای مقابله با تحریمهای یکجانبه واشنگتن مطرح شد؛ در شرایطی که مقامات ضدایرانی کاخ سفید از وعده بهصفررساندن فروش نفت ایران هم عقبنشینی کرده بودند. حالا آخرین خبرها از سازوکار اروپایی حاکی از سرعتگرفتن مراحل اجرائیشدن آن است، چراکه آمریکا وارد دور دوم تحریمهای خود علیه ایران شده است.
تماس با تهران؛ دیدار با واشنگتن
ترامپ را در این دیدار وزیر خارجه کابینهاش همراهی میکرد. مایک پمپئو با همتای فرانسوی خود، ژان لودریان دیدار کرد تا ایران در گفتوگوهای وزرای خارجه فرانسه و آمریکا هم مطرح باشد. گفته شد که لودریان و پمپئو درباره موضوعات مختلف، از جمله ایران، کرهشمالی، بحران سوریه و تقویت ناتو رایزنی کردند. «ایسنا» بهنقل از وزارت خارجه آمریکا نوشت که در این دیدار دو طرف درباره مسائل دوجانبه، شامل همکاری پاریس و واشنگتن برای حل مشکلات امنیتی جهان مانند تقویت ناتو گفتوگو کردند. آنها همچنین درباره خلعسلاح کرهشمالی، مقابله با ایران در منطقه و حل سیاسی بحران سوریه رایزنیهایی داشتند. اما یک روز قبل از این دیدار محمدجواد ظریف با همتای فرانسوی خود گفتوگوی تلفنی داشت؛ گفتوگویی که جزئیات زیادی از آن منتشر نشد، اما «ایرنا» نوشت که وزیر خارجه فرانسه در این تماس بر عزم پاریس و سایر کشورهای اروپایی بر بهرهمندی ایران از مزایای اقتصادی برجام و ایجاد سازوکارهای ویژه تأکید کرده است.
دياکو حسيني، عضو ارشد مرکز بررسيهاي استراتژيک رياستجمهوري:
اروپا از ترامپ نااميد شده
اکنون هنر رهبران اروپايي اين است که از وخامت بيشتر روابط با آمريكا جلوگيري کنند
روز گذشته در پاريس به بهانه صدمين سالگرد پايان جنگ جهاني اول تعدادي از مقامات کشورهاي قدرتمند جهان دور هم جمع شدهاند. خبرها حاکي از اين است که در همين جمع يکي از موضوعات مورد گفتوگو «ايران» است و مشخصا در ملاقات ترامپ و مکرون، به ايران پرداختهاند. آنچه تاکنون ميدانيم، اين است که فرانسه حامي ادامه همکاري با ايران بر سر برجام و مخالف فعاليت منطقهاي ايران است و آمريكا مخالف هر دو موضوع. به نظر شما در اين ملاقات به ايران از چه منظري پرداخته خواهد شد؟
ميتوان انتظار داشت که آقاي ترامپ همچنان اروپاييها را براي کنارگذاشتن برجام تشويق کند يا حداقل از آنها بخواهد به نحوي عمل کنند که مانعي براي سياست فشار آمريكا بر ايران نباشند؛ درخواستي که نميتواند مورد قبول اروپاييها قرار بگيرد. زمينههاي ابتکار مشترک عليه ايران ميان اروپا و آمريكا به حداقل رسيده و بسيار بعيد است که آقاي ترامپ بتواند موفقيتي در جلب موافقت اروپاييها کسب کند. دولت ترامپ نتوانسته اين واقعيت را درک کند که رنجش اروپاييها از دولت او فقط به خاطر زيرپاگذاشتن توافق هستهاي با ايران نيست. امروز اروپا احساس ميکند که از جانب آمريكا تحقير و بياعتبار شده است. نميدانم چطور ترامپ ميتواند اين رنجش را برطرف کند؛ اما تا آن موقع، احتمالا نخواهد توانست نظر مساعد اروپا را در اجراي سياستهاي ضدايرانياش جلب کند.
پيشازاين چند نوبت در اخبار اينگونه منتشر شد که فرانسه حامل پيامي از سوي آمريكا به ايران بوده يا حتي به ياد داريم که در موعد ارديبهشت و پيش از اعلام خروج آمريكا از برجام، مکرون براي تغيير نظر ترامپ به واشنگتن رفت. آيا اين نوبت هم ممکن است موضوعي اينچنین در دستور کار پاريس باشد؟
فکر ميکنم اروپاييها از دولت ترامپ نااميد هستند. يک سال قبل اين اميدواري وجود داشت که اروپاييها بتوانند بر جهتگيري کلي دولت تازهکار آمريكا تأثيرگذار باشند؛ اما آقاي ترامپ نشان داد که قصد ندارد با اروپاييها همکاري کند. امروز شايد مهمترين مسئله اروپا، مديريت آسيبهايي باشد که حکومت ترامپ بر روابط دو سوي آتلانتيک و فراتر از آن در سياستهاي جهاني وارد خواهد آورد. براي اروپاييها، سياست موازنه نرم (Soft Balancing) خيلي عاقلانهتر از دلجويي يا تلاش براي به سر عقل آوردن دولت سرکش آمريكاست.
فرانسه جزء سه کشور اروپايي امضاکننده برجام است و اکنون نيز به همراه اتحاديه اروپا، در تلاش براي ايجاد کانال مالي ويژه اروپا براي تجارت با ايران است. اکنون که دور دوم تحريمهاي آمريكا نيز اعمال شده، آيا فرصت مذاکره با ترامپ به احياي اين کانال کمک ميکند يا ممکن است فرانسه را از اين همکاري دور کند؟
فکر نميکنم يک ديدار سياسي که همراه با دلسرديهايي در دو طرف بوده، بتواند تغييري در مواضع غيراصولي دولت ترامپ يا ديدگاههاي فرانسه درباره برجام ايجاد کند. بيشترين هنري که رهبران فرانسه و آمريكا ميتوانند در اين نشستها نشان دهند، اين است که با پيداکردن راههايي براي تعامل بهتر، از وخامت روابطشان جلوگيري کنند. فکر ميکنم اروپاييها صادقانه به دنبال حفظ برجام هستند و از وضعيت پيشآمده از جانب آمريكا راضي نيستند. آنها بهخوبي درک ميکنند که خروج آمريكا از برجام حمله به بنيانهاي نظم بينالمللي بود که اروپا در ساخت و حمايت از آن در 70 سال گذشته نقشی کليدي داشته است. اين گناهي نابخشودني از ديدگاه اروپاست که از طريق اين ديدارهاي رسمي حلوفصل نميشود؛ مگر آنکه ايالات متحده تغييراتی واقعي در رفتارش ايجاد کند.
با پيشرفت مذاکرات آستانه و سوچي در موضوع سوريه، فرانسه اعلام تمايل کرد تا به جمع مذاکراتي روسيه، ايران و ترکيه بپيوندد. اولين نوبت از اين مذاکره نيز (به اضافه آلمان) بهتازگی در استانبول برگزار شد، فرصت ميزباني پاريس نيز ميتواند بار ديگر فرصتي براي مذاکره بر سر سوريه باشد، اين بار باز هم بدون ايران؟
در اينجا بايد اين توجه را بدهم که ايران اولين کشوري بود که از پيوستن فرانسه به مذاکرات سه کشور آستانه استقبال و آن را پيشنهاد کرد. اين علاقهمندی پيشازاين در ديدارهاي مختلف مقامات ايراني به اطلاع طرف فرانسوي رسيده بود و اکنون با حمايت روسيه و ترکيه به واقعيت تبديل شد. جمهوري اسلامي ايران از درگيرشدن بيشتر در مسائل مربوط به آينده سوريه استقبال ميکند. ما دلايل استراتژيک زيادي داريم که همکاري با اروپاييها در منطقه به سود موازنههاي منطقهاي و سرعتدادن به پروسه صلح در سوريه است. نميدانم آيا ايران به نشست پاريس دعوت خواهد شد يا نه؛ ولي بهشدت نگران هستم که ناديدهگرفتن ايران به هر دليلي در اين نشستهاي چندجانبه به اعتماد متقابل و روند پيشرفت گفتوگوها آسيب بزند. همه بايد بدانند که ايران در ترتيبات امنيتي منطقه قابل چشمپوشي نيست. اميدوارم فرانسه، ترکيه و روسيه ملاحظات جانبي را که از سوی آمريكا تحميل ميشود، به اصولي که تا امروز موجب پيشرفت گفتوگوها شده، اولويت ندهند.
پوتين و اردوغان نيز ممکن است در ملاقاتهايشان در پاريس موضوع ايران را در دستور کار قرار دهند؟
البته ممکن است؛ اما ترکيه و روسيه نگراني ويژهاي نسبت به ايران ندارند. روابط ايران با اين دو کشور در يکي از بهترين دورانهاي خود به سر ميبرد. اگر قرار باشد که موضوعي مرتبط با ايران ميان رهبران روسيه و ترکيه به ميان بيايد، بايد حول اين مسئله باشد که چگونه ميتوانند براي مقابله با تروريسم اقتصادي آمريكا با ايران همکاري کنند. ايران و ترکيه ظرفيتهاي اقتصادي بزرگي دارند که بايد همزمان با آرامشدن تدريجي اوضاع منطقه به شکوفايي آن فکر کنند.
زمان آن رسيده که ايران و روسيه با تکيه بر تجربههايي که در سالهاي گذشته به دست آوردهاند، زمينههاي همکاري ميان خود را در موضوعات غيرنظامي هم عميقتر کنند. ايران، ترکيه و روسيه اکنون مثلث استراتژيک اوراسيا را شکل دادهاند که حين همکاري در موضوع سوريه، ثابت کردند پتانسيل خيرهکنندهاي در ثباتآفريني دارد. در نگاه دورانديشانهاي -که به منافع گذرا اهميت نميدهد- اين سه کشور بايد راهي بيابند که همکاري ميان خود را به فراتر از سوريه و به منظور نهادسازيهاي منطقهاي که زيربناي نظمها و سلسله مراتب جديد است، وسعت بدهند. آينده چنين نهادها و رژيمهايي به اقدامات امروز آنها بستگي دارد؛ اقداماتي که بايد اعتماد آنها به يکديگر را تقويت کند. بايد اميدوار باشيم که هيچکدام از سه کشور در مسير ساختن اين اعتمادها، مرتکب اشتباه نشوند.
شرق: رئیسجمهور فرانسه در توییتر خود نوشت که «درباره ایران با دونالد ترامپ گفتوگو کرده است» تا تمام گمانهزنیها را تأیید کند. توافق هستهای این روزها از پیچ تند تحریمهای یکجانبه آمریکا میگذرد و پای ثابت مذاکرات کشورهای باقیمانده در برجام است، بنابراین در جریان مراسم صدمین سالگرد پایان جنگ جهانی اول، زیر بارانهای پاریس به نظر میرسد که ایران پای ثابت گفتوگوهای مقامات کشورها باشد. «سیانان» بهنقل از سخنگوی کاخ ریاستجمهوری فرانسه خبر داده که امانوئل مکرون، در جریان دیدار با دونالد ترامپ بار دیگر بر موضع پاریس در مورد لزوم حفظ «برجام» تأکید کرده است؛ دیداری که پشت درهای بسته انجام شده است. از سوی دیگر به گفته سخنگوی کاخ الیزه، ترامپ نیز بر موضع خود در مورد «فشار» بر ایران تأکید کرده و گفته: «لازم است بر فشارها بر ایران افزود تا تضعیف شود». رئیسجمهور آمریکا این جمله را بارها تکرار کرده و از امیدواری برای مذاکره با ایران سخن گفته است. درمقابل مقامات ایران احتمال مذاکره تحت فشار آمریکا را رد کردهاند. وزیر خارجه ایران نیز بهتازگی به روزنامه «یواسایتودی» گفته که تنها در صورت تغییر رویکرد آمریکا
امکان گفتوگو با این کشور وجود دارد. با همه اینها سخنگوی رئیسجمهور فرانسه درباره دیدار مکرون و ترامپ اضافه کرده که ترامپ ادعا کرده آنچه لازم است «دستیابی به توافق جامعی است که صددرصد تضمین کند ایران به سلاح اتمی دسترسی پیدا نخواهد کرد». پاریس این روزها برای صدمین سالگرد پایان جنگ جهانی اول میزبان سران 70 کشور، از جمله آلمان، روسیه و ترکیه است.
چهرههای عبوس کاخ الیزه
رئیسجمهور فرانسه بعد از دیدار خود با دونالد ترامپ در توییتر نوشت: «گفتوگوی خوبی با رئیسجمهور ترامپ درباره مقابله با تروریسم، امنیت اروپا، ایران، سوریه، منطقه خلیج (فارس)، لیبی و مسائل بسیار دیگری که میان آمریکا و فرانسه مشترک است، داشتیم». اما به نظر نمیآمد این دیدار در شرایط چندان دلچسبی برگزار شده باشد. عکسهای منتشرشده از دیدار دو رئیسجمهور گواه این مدعا بود که بارانهای پاریس و فضای رمانتیک این شهر نیز نتوانست فضای ملاقات را تلطیف کند. ماجرا از این قرار بود که پیش از این دیدار امانوئل مکرون در توییتی از نیاز برای شکلگیری ارتش اروپایی نوشت؛ پیشنهادی که با واکنش همتای آمریکاییاش همراه شد. مکرون گفته بود: «اروپا نیاز به ایجاد یک نیروی مسلح واحد و مخصوص به خود دارد. اگر اروپا تصمیم نگیرد که یک ارتش واحد برای خودش ایجاد کند آنگاه دفاع از اروپاییها غیرممکن است. او معتقد است که این ارتش برای تهدیدهای روسیه که در مرزهای اروپا قرار دارد و میتواند تهدیدآمیز عمل کند لازم است. آنها در فضای مجازی به ما حمله و در زندگی دموکراتیک ما دخالت میکنند. ما باید از خودمان در مقابل چین، روسیه و حتی آمریکا دفاع
کنیم». رئیسجمهور آمریکا هم درست وقتی که وارد خاک فرانسه شد، در توییتی خطاب به مکرون نوشت: «مکرون، رئیسجمهور فرانسه به تازگی گفت که اروپا باید ارتش خودش را بسازد تا از خودش در مقابل آمریکا، چین و روسیه محافظت کند. خیلی توهینآمیز است، ولی شاید اروپا بهتر باشد اول سهم عادلانهاش را در ناتو که آمریکا خیلی زیاد به آن پرداخت کرده است، بپردازد». بعد از این مجادله توییتری بود که برخی گفتند کاخ الیزه میزبان دیدار سختی خواهد بود. در عکسهایی که از دیدار رؤسایجمهور فرانسه و آمریکا منتشر شده باز هم چالش دستدادن مکرون و ترامپ قابل مشاهده است. «استیو اولاند»، خبرنگار رویترز، تصویری در صفحه توییتر خود منتشر کرد که همکارش، «کارلوس باریا»، از دیدار مکرون و ترامپ در پاریس شکار کرده بود. در این تصویر مکرون دست ترامپ را دوبار فشرده و پیرمرد با کراوات همیشگی قرمزش تلاش میکند که دستش را رها کند. پیشتر نیز این اتفاق رخ داده بود. تا جایی که حتی جای انگشتان مکرون جوان، روی دست ترامپ دیده میشد. این موضوع دستمایه شوخی کاربران شبکههای اجتماعی نیز شده بود. چهرههای رؤسایجمهور دو کشور نیز در بعضی از عکسها شاداب به نظر
نمیآمد؛ فضایی که میتوانست متأثر از جدال توییتری این دو باشد. از سوی دیگر موضع فرانسه در کنار باقی شرکای اروپایی این کشور درباره برجام به مذاق رئیسجمهور آمریکا خوش نمیآید. مکرون پیش از خروج واشنگتن از توافق هستهای نیز تلاشهای زیادی برای حفظ آن انجام داد؛ از سفر به آمریکا و دیدار با دونالد ترامپ گرفته تا تماس در روز واقعه؛ 21 اردیبهشت؛ روز اعلام خروج آمریکا از برجام. اما تلاشهای مکرون و باقی سران اروپایی، از جمله آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان، به نتیجه نرسید. بعد از اعلام موضع اروپا از سوی سران کشورهای حاضر در توافق هستهای و اتحادیه اروپا هم ترامپ بارها به آنها تاخت، بهویژه از زمانی که موضوع سازوکار ویژه مالی اروپا برای مقابله با تحریمهای یکجانبه واشنگتن مطرح شد؛ در شرایطی که مقامات ضدایرانی کاخ سفید از وعده بهصفررساندن فروش نفت ایران هم عقبنشینی کرده بودند. حالا آخرین خبرها از سازوکار اروپایی حاکی از سرعتگرفتن مراحل اجرائیشدن آن است، چراکه آمریکا وارد دور دوم تحریمهای خود علیه ایران شده است.
تماس با تهران؛ دیدار با واشنگتن
ترامپ را در این دیدار وزیر خارجه کابینهاش همراهی میکرد. مایک پمپئو با همتای فرانسوی خود، ژان لودریان دیدار کرد تا ایران در گفتوگوهای وزرای خارجه فرانسه و آمریکا هم مطرح باشد. گفته شد که لودریان و پمپئو درباره موضوعات مختلف، از جمله ایران، کرهشمالی، بحران سوریه و تقویت ناتو رایزنی کردند. «ایسنا» بهنقل از وزارت خارجه آمریکا نوشت که در این دیدار دو طرف درباره مسائل دوجانبه، شامل همکاری پاریس و واشنگتن برای حل مشکلات امنیتی جهان مانند تقویت ناتو گفتوگو کردند. آنها همچنین درباره خلعسلاح کرهشمالی، مقابله با ایران در منطقه و حل سیاسی بحران سوریه رایزنیهایی داشتند. اما یک روز قبل از این دیدار محمدجواد ظریف با همتای فرانسوی خود گفتوگوی تلفنی داشت؛ گفتوگویی که جزئیات زیادی از آن منتشر نشد، اما «ایرنا» نوشت که وزیر خارجه فرانسه در این تماس بر عزم پاریس و سایر کشورهای اروپایی بر بهرهمندی ایران از مزایای اقتصادی برجام و ایجاد سازوکارهای ویژه تأکید کرده است.
دياکو حسيني، عضو ارشد مرکز بررسيهاي استراتژيک رياستجمهوري:
اروپا از ترامپ نااميد شده
اکنون هنر رهبران اروپايي اين است که از وخامت بيشتر روابط با آمريكا جلوگيري کنند
روز گذشته در پاريس به بهانه صدمين سالگرد پايان جنگ جهاني اول تعدادي از مقامات کشورهاي قدرتمند جهان دور هم جمع شدهاند. خبرها حاکي از اين است که در همين جمع يکي از موضوعات مورد گفتوگو «ايران» است و مشخصا در ملاقات ترامپ و مکرون، به ايران پرداختهاند. آنچه تاکنون ميدانيم، اين است که فرانسه حامي ادامه همکاري با ايران بر سر برجام و مخالف فعاليت منطقهاي ايران است و آمريكا مخالف هر دو موضوع. به نظر شما در اين ملاقات به ايران از چه منظري پرداخته خواهد شد؟
ميتوان انتظار داشت که آقاي ترامپ همچنان اروپاييها را براي کنارگذاشتن برجام تشويق کند يا حداقل از آنها بخواهد به نحوي عمل کنند که مانعي براي سياست فشار آمريكا بر ايران نباشند؛ درخواستي که نميتواند مورد قبول اروپاييها قرار بگيرد. زمينههاي ابتکار مشترک عليه ايران ميان اروپا و آمريكا به حداقل رسيده و بسيار بعيد است که آقاي ترامپ بتواند موفقيتي در جلب موافقت اروپاييها کسب کند. دولت ترامپ نتوانسته اين واقعيت را درک کند که رنجش اروپاييها از دولت او فقط به خاطر زيرپاگذاشتن توافق هستهاي با ايران نيست. امروز اروپا احساس ميکند که از جانب آمريكا تحقير و بياعتبار شده است. نميدانم چطور ترامپ ميتواند اين رنجش را برطرف کند؛ اما تا آن موقع، احتمالا نخواهد توانست نظر مساعد اروپا را در اجراي سياستهاي ضدايرانياش جلب کند.
پيشازاين چند نوبت در اخبار اينگونه منتشر شد که فرانسه حامل پيامي از سوي آمريكا به ايران بوده يا حتي به ياد داريم که در موعد ارديبهشت و پيش از اعلام خروج آمريكا از برجام، مکرون براي تغيير نظر ترامپ به واشنگتن رفت. آيا اين نوبت هم ممکن است موضوعي اينچنین در دستور کار پاريس باشد؟
فکر ميکنم اروپاييها از دولت ترامپ نااميد هستند. يک سال قبل اين اميدواري وجود داشت که اروپاييها بتوانند بر جهتگيري کلي دولت تازهکار آمريكا تأثيرگذار باشند؛ اما آقاي ترامپ نشان داد که قصد ندارد با اروپاييها همکاري کند. امروز شايد مهمترين مسئله اروپا، مديريت آسيبهايي باشد که حکومت ترامپ بر روابط دو سوي آتلانتيک و فراتر از آن در سياستهاي جهاني وارد خواهد آورد. براي اروپاييها، سياست موازنه نرم (Soft Balancing) خيلي عاقلانهتر از دلجويي يا تلاش براي به سر عقل آوردن دولت سرکش آمريكاست.
فرانسه جزء سه کشور اروپايي امضاکننده برجام است و اکنون نيز به همراه اتحاديه اروپا، در تلاش براي ايجاد کانال مالي ويژه اروپا براي تجارت با ايران است. اکنون که دور دوم تحريمهاي آمريكا نيز اعمال شده، آيا فرصت مذاکره با ترامپ به احياي اين کانال کمک ميکند يا ممکن است فرانسه را از اين همکاري دور کند؟
فکر نميکنم يک ديدار سياسي که همراه با دلسرديهايي در دو طرف بوده، بتواند تغييري در مواضع غيراصولي دولت ترامپ يا ديدگاههاي فرانسه درباره برجام ايجاد کند. بيشترين هنري که رهبران فرانسه و آمريكا ميتوانند در اين نشستها نشان دهند، اين است که با پيداکردن راههايي براي تعامل بهتر، از وخامت روابطشان جلوگيري کنند. فکر ميکنم اروپاييها صادقانه به دنبال حفظ برجام هستند و از وضعيت پيشآمده از جانب آمريكا راضي نيستند. آنها بهخوبي درک ميکنند که خروج آمريكا از برجام حمله به بنيانهاي نظم بينالمللي بود که اروپا در ساخت و حمايت از آن در 70 سال گذشته نقشی کليدي داشته است. اين گناهي نابخشودني از ديدگاه اروپاست که از طريق اين ديدارهاي رسمي حلوفصل نميشود؛ مگر آنکه ايالات متحده تغييراتی واقعي در رفتارش ايجاد کند.
با پيشرفت مذاکرات آستانه و سوچي در موضوع سوريه، فرانسه اعلام تمايل کرد تا به جمع مذاکراتي روسيه، ايران و ترکيه بپيوندد. اولين نوبت از اين مذاکره نيز (به اضافه آلمان) بهتازگی در استانبول برگزار شد، فرصت ميزباني پاريس نيز ميتواند بار ديگر فرصتي براي مذاکره بر سر سوريه باشد، اين بار باز هم بدون ايران؟
در اينجا بايد اين توجه را بدهم که ايران اولين کشوري بود که از پيوستن فرانسه به مذاکرات سه کشور آستانه استقبال و آن را پيشنهاد کرد. اين علاقهمندی پيشازاين در ديدارهاي مختلف مقامات ايراني به اطلاع طرف فرانسوي رسيده بود و اکنون با حمايت روسيه و ترکيه به واقعيت تبديل شد. جمهوري اسلامي ايران از درگيرشدن بيشتر در مسائل مربوط به آينده سوريه استقبال ميکند. ما دلايل استراتژيک زيادي داريم که همکاري با اروپاييها در منطقه به سود موازنههاي منطقهاي و سرعتدادن به پروسه صلح در سوريه است. نميدانم آيا ايران به نشست پاريس دعوت خواهد شد يا نه؛ ولي بهشدت نگران هستم که ناديدهگرفتن ايران به هر دليلي در اين نشستهاي چندجانبه به اعتماد متقابل و روند پيشرفت گفتوگوها آسيب بزند. همه بايد بدانند که ايران در ترتيبات امنيتي منطقه قابل چشمپوشي نيست. اميدوارم فرانسه، ترکيه و روسيه ملاحظات جانبي را که از سوی آمريكا تحميل ميشود، به اصولي که تا امروز موجب پيشرفت گفتوگوها شده، اولويت ندهند.
پوتين و اردوغان نيز ممکن است در ملاقاتهايشان در پاريس موضوع ايران را در دستور کار قرار دهند؟
البته ممکن است؛ اما ترکيه و روسيه نگراني ويژهاي نسبت به ايران ندارند. روابط ايران با اين دو کشور در يکي از بهترين دورانهاي خود به سر ميبرد. اگر قرار باشد که موضوعي مرتبط با ايران ميان رهبران روسيه و ترکيه به ميان بيايد، بايد حول اين مسئله باشد که چگونه ميتوانند براي مقابله با تروريسم اقتصادي آمريكا با ايران همکاري کنند. ايران و ترکيه ظرفيتهاي اقتصادي بزرگي دارند که بايد همزمان با آرامشدن تدريجي اوضاع منطقه به شکوفايي آن فکر کنند.
زمان آن رسيده که ايران و روسيه با تکيه بر تجربههايي که در سالهاي گذشته به دست آوردهاند، زمينههاي همکاري ميان خود را در موضوعات غيرنظامي هم عميقتر کنند. ايران، ترکيه و روسيه اکنون مثلث استراتژيک اوراسيا را شکل دادهاند که حين همکاري در موضوع سوريه، ثابت کردند پتانسيل خيرهکنندهاي در ثباتآفريني دارد. در نگاه دورانديشانهاي -که به منافع گذرا اهميت نميدهد- اين سه کشور بايد راهي بيابند که همکاري ميان خود را به فراتر از سوريه و به منظور نهادسازيهاي منطقهاي که زيربناي نظمها و سلسله مراتب جديد است، وسعت بدهند. آينده چنين نهادها و رژيمهايي به اقدامات امروز آنها بستگي دارد؛ اقداماتي که بايد اعتماد آنها به يکديگر را تقويت کند. بايد اميدوار باشيم که هيچکدام از سه کشور در مسير ساختن اين اعتمادها، مرتکب اشتباه نشوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.