|

معافيت‌هاي آمريکا تنفسي براي ياران تحريم

سعيد ساويز . كارشناس انرژي

موعد تحريم‌هاي 13 آبان آمريکا عليه ايران فرارسيد، با وجود توافق بين‌المللي با ايران و همچنين تلاش شرکت‌هاي بين‌المللي براي سرمايه‌گذاري در ايران، فشار آمريکا باعث خروج تقريبا همه اين شرکت‌ها از ايران شده است.
در اين ميان رو‌س‌ها و چيني‌ها به‌دنبال ماهيگيري از آب گل‌آلود هستند و می‌کوشند نفت ايران را در برابر کالا بخرند؛ همچنين عراق و عربستان در اوپک در کنار روسيه غيراوپک با افزايش توليد سعي کردند کاهش توليد ايران در بازار را جبران کنند.
کشورهاي جنوب و جنوب شرق آسيا اصلي‌ترين مشتريان عمده نفت و ميعانات گازي ايران را تشکيل مي‌دهند که پيرو تحريم‌هاي آمريکا مجبور شدند خريد نفت خود از ايران را کاهش دهند؛ اما کاهش خريد نفت از ايران نه‌تنها براي اقتصاد ايران بلکه براي صنعت نفت اين کشورها نيز مشکلات بسياري به وجود خواهد آورد، ازاين‌رو بسياري از اين کشورها مانند هند و ژاپن راه مذاکره با آمريکا براي دريافت معافيت‌ها را در پيش گرفتند و گويا اين مذاکرات سرانجام جواب داده و به‌صورت موقت آمريکا به هشت کشور از جمله ژاپن، کره‌ جنوبي و هند در تحريم‌هاي پنجم نوامبر معافيت موقت داد تا در طول زمان، خريد خود از ايران را به صفر برسانند.
تحليل چرايي اعطاي اين معافيت‌ها نکات جالبي دارد. ترامپ نشان داد که رويکرد تاجرمآبانه‌اش به‌گونه‌اي است که تنها و تنها به سود حداکثري اقتصاد نزديک به کمپين انتخاباتي خود مي‌انديشد. از طرفي نقطه شکست تحريم‌ها، اجماع جهاني عليه امپراتوري دلار و افزايش افسارگسيخته قيمت بشکه‌هاي نفت خواهد بود، چيزي‌که افزايش توليد ساير توليدکنندگان و ذخيره‌هاي استراتژيک آمريکا قرار است جلوي وقوع آن را بگيرد، در واقع نفت بين 60 تا 70 دلار باثبات چيزي است که همه توليدکنندگان نفت می‌کوشند براي مدتی طولاني آن را حفظ کنند.
اما اگر به هر دليلي قيمت نفت به بالاي 110 دلار برود، شکست ياران دلار در برابر نفت ايران محتمل خواهد بود، زيرا اين قيمت براي بشکه‌هاي طلاي سياه رنج و مرارت زيادي را براي اقتصادهاي غيرنفتي و کشورهاي مصرف‌کننده در‌حال‌توسعه به ارمغان خواهد آورد.
اما چرا معافيت از تحريم؟ آيا آمريکا نگران اقتصاد ديگر کشورهاست؟ آيا ‌می‌توان اين معافيت را عقب‌نشيني از مواضع تلقي کرد؟ شايد اين تحليل‌ها از سوي بسياري از کارشناسان مطرح شود که البته هرکدام در نوع خود مي‌تواند بخشي از علت اعطاي اين معافيت‌ها باشد، اما بياييم نگاهي فني به توليد و مصرف نفت ايران بيندازيم.
نفت ايران همواره يک منبع انرژي قابل اعتماد براي ژاپن، کره، هند و چين بوده است، از نظر فني پالايشگاه‌ها و پتروشيمي‌ها براي يک محصول براساس مشخصات فني آن طراحي مي‌شود، ازاين‌رو براي مثال واحدهاي پايين‌دستي ژاپني‌ها، کره‌اي‌ها و هندي‌ها تقريبا با نفت ما سازگار است، تغيير سخت‌افزاري اين واحدها نیازمند هزينه بسيار و مهم‌تر از آن تغييرات لازم در نقاط تنظيم فرايندها و رسيدن به طراحي پايدار و بهينه مشکلات بسيار ريز فني نیاز است که چه بسا برطرف‌کردن آن به ماه‌ها کار فني نياز دارد. نکته ديگر اينکه منبع خريد نفت جايگزين ايران نيز بايد پايدار و قابل‌اعتماد باشد، در غير اين صورت تعويض هرباره مشخصات فني نفت مورد استفاده در واحدهاي پايين‌دستي از نظر فني ممکن نيست، پس کار اين کشورها براي منطبق‌شدن با نفت جديد دشوار بوده و مشمول مرور زمان است.
در سمت ديگر بالارفتن قيمت نفت نشان داد نفت ايران حداقل در اين مقطع کوتاه زماني قابل جايگزيني نيست و خطر افزايش افسارگسيخته قيمت به‌شدت بازار را تهديد مي‌کند. توليد نفت، به آن‌ را حتي که براي مثال وزارت نفت عربستان درباره آن تبليغ مي‌کند که با بازکردن بيشتر شيرها بتوان توليد سه‌ميليون 700 هزار بشکه‌اي ايران را جايگزين کرد، نيست و حتي توليد بيش از ظرفيت مي‌تواند نتايج منفي جدي مانند کاهش ضريب بازيافت را به‌دنبال داشته باشد.
پس حداقل در اين مقطع نفت ايران جايگزين نشد و آمريکايي‌ها به‌خوبي اين را مي‌دانند و براي فرار از فروريختن يکباره اتحاد صف تحريم با يک اقدام پيشگيرانه سعي کردند براي خود زمان بخرند و همچنين در ازاي اعطاي معافيت‌ها از کشورهاي متقاضي امتيازاتي را نيز دريافت کنند، اما ايران نيز بايد بداند که اين معافيت موقتي است و احتمال جايگزيني کامل نفت ايران از نظر فني در درازمدت وجود دارد.
بايد از اين فرصت به‌دست‌آمده به بهترين نحو استفاده کرد و تا جايي که ممکن است با استفاده از ابزار سياسي و اقتصادي هرچه‌بيشتر صنايع مشتريان را به نفت ايران عادت داد. فراموش نکنيم افزايش افسارگسيخته قيمت نفت مي‌تواند نقطه شکست اتحاد تحريم‌کنندگان باشد.

موعد تحريم‌هاي 13 آبان آمريکا عليه ايران فرارسيد، با وجود توافق بين‌المللي با ايران و همچنين تلاش شرکت‌هاي بين‌المللي براي سرمايه‌گذاري در ايران، فشار آمريکا باعث خروج تقريبا همه اين شرکت‌ها از ايران شده است.
در اين ميان رو‌س‌ها و چيني‌ها به‌دنبال ماهيگيري از آب گل‌آلود هستند و می‌کوشند نفت ايران را در برابر کالا بخرند؛ همچنين عراق و عربستان در اوپک در کنار روسيه غيراوپک با افزايش توليد سعي کردند کاهش توليد ايران در بازار را جبران کنند.
کشورهاي جنوب و جنوب شرق آسيا اصلي‌ترين مشتريان عمده نفت و ميعانات گازي ايران را تشکيل مي‌دهند که پيرو تحريم‌هاي آمريکا مجبور شدند خريد نفت خود از ايران را کاهش دهند؛ اما کاهش خريد نفت از ايران نه‌تنها براي اقتصاد ايران بلکه براي صنعت نفت اين کشورها نيز مشکلات بسياري به وجود خواهد آورد، ازاين‌رو بسياري از اين کشورها مانند هند و ژاپن راه مذاکره با آمريکا براي دريافت معافيت‌ها را در پيش گرفتند و گويا اين مذاکرات سرانجام جواب داده و به‌صورت موقت آمريکا به هشت کشور از جمله ژاپن، کره‌ جنوبي و هند در تحريم‌هاي پنجم نوامبر معافيت موقت داد تا در طول زمان، خريد خود از ايران را به صفر برسانند.
تحليل چرايي اعطاي اين معافيت‌ها نکات جالبي دارد. ترامپ نشان داد که رويکرد تاجرمآبانه‌اش به‌گونه‌اي است که تنها و تنها به سود حداکثري اقتصاد نزديک به کمپين انتخاباتي خود مي‌انديشد. از طرفي نقطه شکست تحريم‌ها، اجماع جهاني عليه امپراتوري دلار و افزايش افسارگسيخته قيمت بشکه‌هاي نفت خواهد بود، چيزي‌که افزايش توليد ساير توليدکنندگان و ذخيره‌هاي استراتژيک آمريکا قرار است جلوي وقوع آن را بگيرد، در واقع نفت بين 60 تا 70 دلار باثبات چيزي است که همه توليدکنندگان نفت می‌کوشند براي مدتی طولاني آن را حفظ کنند.
اما اگر به هر دليلي قيمت نفت به بالاي 110 دلار برود، شکست ياران دلار در برابر نفت ايران محتمل خواهد بود، زيرا اين قيمت براي بشکه‌هاي طلاي سياه رنج و مرارت زيادي را براي اقتصادهاي غيرنفتي و کشورهاي مصرف‌کننده در‌حال‌توسعه به ارمغان خواهد آورد.
اما چرا معافيت از تحريم؟ آيا آمريکا نگران اقتصاد ديگر کشورهاست؟ آيا ‌می‌توان اين معافيت را عقب‌نشيني از مواضع تلقي کرد؟ شايد اين تحليل‌ها از سوي بسياري از کارشناسان مطرح شود که البته هرکدام در نوع خود مي‌تواند بخشي از علت اعطاي اين معافيت‌ها باشد، اما بياييم نگاهي فني به توليد و مصرف نفت ايران بيندازيم.
نفت ايران همواره يک منبع انرژي قابل اعتماد براي ژاپن، کره، هند و چين بوده است، از نظر فني پالايشگاه‌ها و پتروشيمي‌ها براي يک محصول براساس مشخصات فني آن طراحي مي‌شود، ازاين‌رو براي مثال واحدهاي پايين‌دستي ژاپني‌ها، کره‌اي‌ها و هندي‌ها تقريبا با نفت ما سازگار است، تغيير سخت‌افزاري اين واحدها نیازمند هزينه بسيار و مهم‌تر از آن تغييرات لازم در نقاط تنظيم فرايندها و رسيدن به طراحي پايدار و بهينه مشکلات بسيار ريز فني نیاز است که چه بسا برطرف‌کردن آن به ماه‌ها کار فني نياز دارد. نکته ديگر اينکه منبع خريد نفت جايگزين ايران نيز بايد پايدار و قابل‌اعتماد باشد، در غير اين صورت تعويض هرباره مشخصات فني نفت مورد استفاده در واحدهاي پايين‌دستي از نظر فني ممکن نيست، پس کار اين کشورها براي منطبق‌شدن با نفت جديد دشوار بوده و مشمول مرور زمان است.
در سمت ديگر بالارفتن قيمت نفت نشان داد نفت ايران حداقل در اين مقطع کوتاه زماني قابل جايگزيني نيست و خطر افزايش افسارگسيخته قيمت به‌شدت بازار را تهديد مي‌کند. توليد نفت، به آن‌ را حتي که براي مثال وزارت نفت عربستان درباره آن تبليغ مي‌کند که با بازکردن بيشتر شيرها بتوان توليد سه‌ميليون 700 هزار بشکه‌اي ايران را جايگزين کرد، نيست و حتي توليد بيش از ظرفيت مي‌تواند نتايج منفي جدي مانند کاهش ضريب بازيافت را به‌دنبال داشته باشد.
پس حداقل در اين مقطع نفت ايران جايگزين نشد و آمريکايي‌ها به‌خوبي اين را مي‌دانند و براي فرار از فروريختن يکباره اتحاد صف تحريم با يک اقدام پيشگيرانه سعي کردند براي خود زمان بخرند و همچنين در ازاي اعطاي معافيت‌ها از کشورهاي متقاضي امتيازاتي را نيز دريافت کنند، اما ايران نيز بايد بداند که اين معافيت موقتي است و احتمال جايگزيني کامل نفت ايران از نظر فني در درازمدت وجود دارد.
بايد از اين فرصت به‌دست‌آمده به بهترين نحو استفاده کرد و تا جايي که ممکن است با استفاده از ابزار سياسي و اقتصادي هرچه‌بيشتر صنايع مشتريان را به نفت ايران عادت داد. فراموش نکنيم افزايش افسارگسيخته قيمت نفت مي‌تواند نقطه شکست اتحاد تحريم‌کنندگان باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.